2
5
ж
ы
л

Есеп туралы

Жалпы ақпарат

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның 2022 жылға арналған осы біріктірілген жылдық есебі (бұдан әрі – Есеп) қаржы-шаруашылық, операциялық қызмет туралы ақпаратты, сондай-ақ Компанияның тұрақты дамуын басқару саласындағы жетістіктері туралы деректерді жария ететін он екінші есебі болып табылады. Құжат мүдделі тараптардың кең ауқымына арналған. Бұл Есеп GRI Standards 2021 сәйкес әзірленген.

Есеп Қазатомөнеркәсіптің Қазақстан Республикасындағы және одан тыс жерлердегі жобалармен байланысты қаржылық және қаржылық емес қызметін көрсетеді. Жария етудің қаржылық емес элементтері негізінен Компанияның 50% және одан да көп меншік үлесі бар еншілес және тәуелді ұйымдары, яғни Топ бойынша көрсетілген.

GRI 2-4

Компанияның 2021 жылғы біріктірілген жылдық есебімен салыстырғанда осы Есепте жекелеген көрсеткіштерге қатысты, сондай-ақ қосымша көрсеткіштерді жария ету бөлігінде өзгерістер болды. Толық түсініктемелер есеп мәтінінде келтірілген. 2022 жылды өткен жылмен салыстырғанда тақырыптар бойынша Есептің ауқымы мен шекараларында айтарлықтай өзгерістер болған жоқ.

Қаржылық көрсеткіштер Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы – теңгемен көрсетілген және аудиттелген біріктілген қаржылық есептілікке (ҚЕХС стандарттары бойынша) сәйкес келеді, оның толық нұсқасы Есептің қосымшасында және www.kazatomprom.kz «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Интернет-ресурсында ұсынылған.

Есеп кешенді түрде:

Есепте «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ мен оның еншілес кәсіпорындарын белгілеу үшін «Қазатомөнеркәсіп», «Қоғам», «Топ», «Компания», «Біз» ұғымдары қолданылды.

Стандарттар мен нормативтік талаптар

Есепте Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына, Компанияның ішкі талаптары мен тәртіптеріне және корпоративтік басқарудың халықаралық тәжірибелеріне сәйкес негізгі деректер ашылады. Есепті әзірлеу кезінде мынадай құжаттар ескерілді:

Қазатомөнеркәсіп 2019 жылдан бастап БҰҰ Тұрақты даму саласындағы мақсаттарына қол жеткізуге қосқан үлесі туралы ақпаратты Есепке енгізеді. Бұл тәсіл осы құжатта да көрініс тапты. Компания Топтың даму стратегиясы Есеп мәтінінде көрініс тапқан экологиялық, әлеуметтік және экономикалық мәселелерді шешудегі БҰҰ ТДМ қол жеткізу жөніндегі міндеттермен сәйкес келуі үшін күш-жігерін жұмсайды. 2019 жылы Компания өзі үшін басым ТДМ тізбесін айқындады, оған қол жеткізу үшін Топ барынша елеулі үлесін қоса алады: 3, 7, 8, 9, 12 және 13. Тұрақты дамудың басым мақсаттарын айқындау кезінде Компанияның салалық тиесілілігі мен стратегиясына, сондай-ақ оның мүдделі тараптарының мүдделеріне неғұрлым сәйкес келетін бағдарлар ерекше маңызды болды.

Ақпарат периметрі

GRI 2-3

Есеп шекаралары Компанияның жылдық есеп беру айналымына сәйкес келеді. Өткен жылғы Есеп 2022 жылдың сәуірінде жарияланды. Алдыңғы жылдардағы есептердің электронды нұсқалары Компанияның ресми сайтында қол жетімді. Биылғы Есеп «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның 2022 жылғы 1 қаңтар мен 2022 жылғы 31 желтоқсан аралығындағы атқарған қызметін көрсетеді.

Есеп есепті кезеңнің шегінен тыс, бірақ онымен тікелей байланысқан маңызды фактілерді, сондай-ақ Топтың орта мерзімді жоспарларын қамтиды. Есепте «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ және еншілес тәуелді қоғамдар қызметінің неғұрлым маңызды қорытындылары туралы ақпарат ашылып көрсетілген. Деректерді жинау кезінде белгілі бір маңызды мәселеге, оқиғаға немесе шешімге қатысты сараланған шешім қабылдауға елеулі әсер етуі мүмкін барлық Топ бойынша сандық және сапалық сипаттағы барлық деректер ескерілді және ашылып көрсетілді. Қазатомөнеркәсіп тұрақты даму көрсеткіштерімен жұмыс жүйесін жоспарлы түрде дамытып келеді және жақын арада қаржылық емес ақпаратты жария ету периметрін қаржылық декеректерді жария етумен толық көлемде теңестіруге ұмтылып келеді.

GRI 2-2
Кәсіпорын Есеп беру саласы
1 2 3
«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ
«Қазатомөнеркәсіп-SaUran» ЖШС
«РУ-6» ЖШС
«АППАҚ» ЖШС
«Инкай» БК» ЖШС
«Байкен-U» ЖШС
«ОРТАЛЫҚ» ӨК» ЖШС
«Хорасан-U» ЖШС
«Буденовское» БК» ЖШС
«Семізбай-U» ЖШС
«Ақбастау» БК» АҚ
«Қаратау» ЖШС
Energy Asia (BVI) Limited
«КАТКО» БК» ЖШС
«Оңтүстік кен-химия компаниясы» БК» ЖШС
«ЗАРЕЧНОЕ» БК» АҚ
«Кызылкұм» ЖШС
«Жаңақорған-Транзит» ЖШС
«Үлбі металлургия зауыты» АҚ
ULBA-CHINA Co Ltd
«Машзауыт» ЖШС
«Үлбі ТВС» ЖШС
«Жоғары технологиялар институты» ЖШС
Kazakatom TH AG
«KAP-Technology» ЖШС
«KAP Logistics» ЖШС
«Волковгеология» АҚ
«Русбурмаш Қазақстан» БК» ЖШС
«Qorģan-Security» ЖШС
«СКЗ-U» ЖШС
«Уранэнерго» ЖШС
«SSAP» ЖШС

Есеп әзірлеудің қағидаттары

Есеп сапасы GRI стандарттарының негізгі қағидаттарын қолдану арқылы қамтамасыз етіледі:

Қағидаттар Сипаттамасы
Теңгерімділік Есепте қызметтің жағымды (жоспарларды іске асыру, қойылған мақсаттарға қол жеткізу) және жағымсыз (мысалы, айыппұлдар, жазатайым оқиғалар) нәтижелері туралы ақпарат бар. Біз өз жетістіктерімізді асыра көрсетпейміз және кездескен қиындықтарды жасырмай, нәтижелерімізді мүмкіндігінше объективті түрде көрсетуге тырысамыз.
Салыстырмалылық Есеп бірнеше жылдағы динамикадағы ақпаратпен қамтылған, бұл мүдделі тараптарға маңызды барлық көрсеткіштер туралы түсінік алуға мүмкіндік береді.
Айқындық Есеп кең аудиторияға мейлінше түсінікті тілде жазылған, сонымен қатар глоссариймен қамтылған.
Сенімділік Есепке арналған барлық мәліметтер Топтың бейінді бөлімшелерімен ұсынылды және дұрыстығына тексерілді. Есеп мәтінінде дерек көздеріне сілтеме берілген.
Дәлдік Барлық маңызды тақырыптар бойынша ақпарат жан-жақты ұсынылып, мүдделі тараптарға Топ қызметінің нәтижелерін бағалауға мүмкіндік береді. Барлық дерек «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-мен ресми түрде танылады, ішкі және ашық құжаттармен расталады.
Уақыттылық Есеп 2022 күнтізбелік жылға арналған ақпаратты ұсынып, 2023 жылы жарияланады.
Тұрақты даму контексті Есеп Компанияның экономикалық, экологиялық және әлеуметтік аспектілері тұрғысынан қосқан үлесі туралы ақпаратты ұсынады. 2022 жылдың қорытындысы бойынша Тұрақты дамудың 17 мақсатындағы Компанияның үлес дәрежесі туралы ақпарат ашық ұсынылды.
Толықтық Есепте Компания қызметінің есепті кезеңдегі экономикаға, қоршаған ортаға және қоғамға әсерін көрсететін тақырыптар ашылды.

Тәуелсіз куәландыру

GRI 2-5

Компанияның қаржылық есептілігіне қатысты сыртқы аудит рәсімін «ПрайсуотерхаусКуперс» ЖШС орындады. Аудиторлық қорытынды Есептің қосымшасында ұсынылған.

Есеп беру жөніндегі жаһандық бастама жариялаған GRI Standards сәйкес әзірленген қаржылық емес ақпараттың тиісінше көрсетілуі аудит және ақпараттың дұрыстығын растау Халықаралық стандарттары жөніндегі комитет шығарған ISAE 3000 (қайта қаралған) «Аудиттен және өткен кезеңдегі қаржылық ақпаратты шолып тексеруден ерекшеленетін сенімділікті қамтамасыз ететін тапсырмалар» сенімділігін қамтамасыз ететін тапсырмалардың Халықаралық стандартына сәйкес тексерілді. Тәуелсіз аудитор болып «ПрайсвотерхаусКуперс» ЖШС компаниясы анықталды. Аудиторлық қорытынды Есептің қосымшасында ұсынылған.

Болашаққа қатысты мәлімдемелер

Есепте «болашаққа қатысты мәлімдемелер» болып табылатын немесе саналатын мәлімдемелер бар. Болашақты сипаттауға арналған терминология, басқалармен қатар, «есептейді», «алдын ала бағалау бойынша», «күтеді», «болжамдар бойынша», «ниеттенеді», «жоспарлайды», «белгіледі», «болады» немесе «тиіс» деген сөздерді, не болмаса әрбір жағдайда ұқсас немесе салыстырмалы терминологияны қамтиды немесе талқылауға, жоспарларға, мақсаттарға, міндеттерге, болашақ оқиғаларға немесе болашаққа қатысты мәлімдемелерді белгілеуге арналған ниеттерге сілтемелерді қамтиды. Аталған мәлімдемелер тарихи фактілер болып есептелмейтін болашаққа қатысты барлық мәлімдемелерді қамтиды. Олар шектеусіз ниеттер, пікірлер туралы мәлімдемелерді, сондай-ақ басқалармен қатар, қызмет нәтижелеріне, қаржылық жағдайға, өтімділікке, перспективаларға, өсуге, әлеуетті сатып алуға, стратегия мен Компания жұмыс істейтін салаларға қатысты Компанияның болжамдары туралы мәлімдемелерді қамтиды.

Болашаққа қатысты мәлімдемелер табиғилығы жағынан тәуекелмен, белгісіздікпен байланысты, өйткені болашақ оқиғалар мен жағдайларға байланысты болғандықтан, олар жүзеге асуы не аспауы мүмкін. Болашаққа қатысты мәлімдемелер қызметтің болашақ нәтижелерінің кепілі болып табылмайды. Қызметтің нақты нәтижелері, Компанияның қаржылық жағдайы мен өтімділігі, елдің және Компания жұмыс істейтін салалардың дамуы осы құжатта сипатталған нұсқалардан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін немесе осы құжатта қамтылған болашаққа қатысты мәлімдемелерге сәйкес болжанып отыр.

Компания жаңа ақпаратты, болашақ оқиғаларды немесе қандай да бір өзге мән-жайларды алу нәтижесінде болсын, салаға қатысты қандай да бір ақпаратты немесе осы құжатта қамтылған болашаққа қатысты қандай да бір мәлімдемелерді жаңартуды жоспарламайды және өзіне міндеттеме алмайды. Компания ешқандай мәлімдеме жасамайды, ешқандай сенімділік бермейді және болашаққа қатысты осындай мәлімдемелерде көрсетілген нәтижелерге қол жеткізіледі деген болжам жасамайды.

2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері

Әлеуметтік жауапкершілік

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ қызметкерлерінің саны мен құрамы, адам.

2020 2021 2022
Есепті кезеңнің соңындағы қызметкерлердің тізімдік саны 21 019 20 643 20 813
Қызметкерлердің жалпы саны (тізімдік саны, АҚС келісім шарттары, аутстаффинг келісім шарттары) 21 788 21 031 21 682
АҚСшарттары 769 388 744
Аутстаффинг келісім шарттары 0 0 125
Ерлер 17 228 16 942 17 194
Әйелдер 3 791 3 701 3 619
Басшы қызметкерлер 119 258 110
Қызметкерлер 20 900 20 385 20 703
30 жасқа дейін 3 201 2 799 2 830
30 жастан 50 жасқа дейін 12 260 12 034 12 219
50 жастан астам 5 558 5 810 5 764
Қызметкерлердің орта жасы, жыл 41 40 40
Ұзақ мерзімді келісім шарт 19 821 19 122 18 350
Ерлер 16 227 15 696 15 183
Әйелдер 3 594 3 426 3 167
Мерзімдік келісімшарт 1 198 1 521 2 463
Ерлер 1 001 1 246 2 011
Әйелдер 197 275 452
Жұмыспен толық қамтылу 21 011 20 627 20 799
Ерлер 17 222 16 931 17 186
Әйелдер 13 789 3 696 3 613
Жұмыспен жартылай қамту 8 16 14
Ерлер 6 11 8
Әйелдер 2 5 6
АҚС шарттары бойынша 769 388 744
Ерлер 518 263 449
Әйелдер 251 125 295

Жынысы мен өңірі бойынша бөліністегі «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ қызметкерлерінің тізімдік саны, 2022 жыл, адам

GRI 2-7, SASB EM-MM-000.B
Өңір Е Ә
Алматы 339 290
Астана 397 365
Шымкент 398 203
Солтүстік өңір 453 102
Оңтүстік өңір 12 711 1 234
Шығыс өңір 2 887 1 418
Қытай 5 6
АҚШ 2 0
Швейцария 2 1
Барлығы 17 194 3 619

Жынысы мен өңірі бойынша бөліністегі тұрақты қызметкерлердің тізімдік саны, 2022 жыл, адам

GRI 2-7, SASB EM-MM-000.B
Өңір Е Ә
Алматы 304 260
Астана 269 274
Шымкент 321 173
Солтүстік өңір 378 93
Оңтүстік өңір 11 334 1 149
Шығыс өңір 2 570 1 212
Қытай 3 5
АҚШ 2 0
Швейцария 2 1
Барлығы 15 183 3 167

Жынысы мен өңірі бойынша бөліністегі уақытша қызметкерлердің тізімдік саны, 2022 жыл, адам

GRI 2-7, SASB EM-MM-000.B
Өңір Е Ә
Алматы 35 30
Астана 128 91
Шымкент 77 30
Солтүстік өңір 75 9
Оңтүстік өңір 1 377 85
Шығыс өңір 317 206
Қытай 2 1
АҚШ 0 0
Швейцария 0 0
Барлығы 2 011 452

Жынысы мен өңірі бойынша бөліністегі жұмыспен толық қамтылған қызметкерлердің тізімдік саны, 2022 жыл, адам

GRI 2-7, SASB EM-MM-000.B
Өңір Е Ә
Алматы 334 287
Астана 395 362
Шымкент 398 203
Солтүстік өңір 453 102
Оңтүстік өңір 12 710 1 234
Шығыс өңір 2 887 1 418
Қытай 5 6
АҚШ 2 0
Швейцария 2 1
Барлығы 17 186 3 613

Жынысы мен өңірі бойынша бөліністегі жұмыспен ішінара қамтылған қызметкерлердің тізімдік саны, 2022 жыл, адам

GRI 2-7, SASB EM-MM-000.B
Өңір Е Ә
Алматы 5 3
Астана 2 3
Шымкент 0 0
Солтүстік өңір 0 0
Оңтүстік өңір 1 0
Шығыс өңір 0 0
Қытай 0 0
АҚШ 0 0
Швейцария 0 0
Барлығы 8 6

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқарушы органдары мен қызметкерлерінің құрамы, %

GRI 405-1
Көрсеткіш 2020 2021 2022
Басқарушы органдар Қызметкерлер Басқарушы органдар Қызметкерлер Басқарушы органдар Қызметкерлер
Ерлер 92% 82% 91% 86% 91% 83%
Әйелдер 8% 18% 9% 14% 9% 17%
Қазақтар 74% 70% 75% 68% 82% 72%
Орыстар 13% 25% 16% 26% 8% 23%
Басқалар 13% 6% 9% 6% 10% 5%
30 жасқа дейін 1% 15% 2% 13% 1% 14%
30 жастан 50 жасқа дейін 64% 58% 68% 58% 70% 59%
50 жастан астам 35% 26% 30% 29% 29% 28%

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ жұмысқа қабылданған қызметкерлер саны, адам

GRI 401-1
Өңір 2020 2021 2022
Е Ә Е Ә Е Ә
Алматы қ. 56 25 51 38 110 64
Астана қ. 55 45 99 78 90 70
Шымкент қ. 55 21 58 18 147 31
Солтүстік өңір 105 39 155 65 115 24
Оңтүстік өңір 1 552 68 2 084 136 2 340 182
Шығыс өңір 305 120 314 211 302 177
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде (ҚХР, АҚШ, Швейцария) 20 0 8 1 0 0
Барлығы 2 148 318 2 769 547 3 104 548

Жынысы, жас тобы мен өңірі бойынша бөліністегі «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ жұмысқа қабылданған қызметкерлер саны, адам

GRI 401-1
Өңір 2022 Барлығы
30 жасқа дейін 30 жастан 50 жасқа дейін 50 жастан астам
Қабылданғандар, адам Қабылданғандар, адам Қабылданғандар, адам
Е Ә Е Ә Е Ә
Алматы қ. 20 10 61 44 29 10 174
Астана қ. 17 25 65 40 8 5 160
Шымкент қ. 25 8 83 19 39 4 178
Солтүстік өңір 23 6 76 16 16 2 139
Оңтүстік өңір 720 54 1 339 115 281 13 2 522
Шығыс өңір 95 24 164 98 43 55 479
ҚХР - - - - - -
Барлығы 900 127 1 788 332 416 89 3 652

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-да жұмыстан босатылған қызметкерлер саны мен кадрларының тұрақтамауы

GRI 401-1
Өңір 2020 Барлығы
30 жасқа дейін 30 жастан 50 жасқа дейін 50 жастан астам
Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, %/th> Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, % Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, %
Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә
Алматы қ. 15 3 1% 0,1% 49 8 2% 0,3% 20 2 1% 0,1% 97
Астана қ. 38 8 1% 0,3% 127 21 4% 0,7% 51 6 2% 0,2% 251
Шымкент қ. 19 4 1% 0,1% 64 11 2% 0,4% 26 3 1% 0,1% 127
Солтүстік өңір 34 7 1% 0,3% 114 19 4% 0,7% 46 5 2% 0,2% 225
Оңтүстік өңір 266 57 9% 2,0% 886 146 31% 5,1% 355 40 12% 1,4% 1 750
Шығыс өңір 62 13 2% 0,5% 206 34 7% 1,2% 82 9 3% 0,3% 406
ҚХР - - - - - - - - - - - -
Барлығы 434 93 - - 1 446 239 - - 580 65 - - 2 857
Өңір 2021 Барлығы
30 жасқа дейін 30 жастан 50 жасқа дейін 50 жастан астам
Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, % Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, % Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, %
Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә
Алматы қ. 11 0 0% 0,2% 43 27 1% 0,7% 19 5 1% 0,1% 114
Астана қ. 26 20 1% 0,5% 62 55 2% 1,5% 18 5 0% 0,1% 186
Шымкент қ. 17 7 0% 0,2% 63 18 2% 0,5% 16 5 0% 0,1% 126
Солтүстік өңір 51 9 1% 0,2% 109 43 3% 1,2% 37 16 1% 0,4% 265
Оңтүстік өңір 514 49 14% 1,3% 1 209 136 32% 3,6% 546 58 15% 1,6% 2 512
Шығыс өңір 79 16 2% 0,4% 158 62 4% 1,7% 134 76 4% 2,0% 525
ҚХР/АҚШ - - - - 6 - - - - - - - 6
Барлығы 698 110 1 650 341 770 165 3 734
Өңір 2022 Барлығы
30 жасқа дейін 30 жастан 50 жасқа дейін 50 жастан астам
Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, % Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, % Жұмыстан босатылған, адам Үлесі, %
Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә Е Ә
Алматы қ. 12 5 0% 0,2% 73 29 1% 0,7% 23 11 1% 0,1% 153
Астана қ. 17 8 1% 0,5% 77 47 2% 1,5% 16 4 0% 0,1% 169
Шымкент қ. 13 2 0% 0,2% 95 27 2% 0,5% 35 4 0% 0,1% 176
Солтүстік өңір 12 8 1% 0,2% 39 10 3% 1,2% 14 7 1% 0,4% 90
Оңтүстік өңір 464 69 14% 1,3% 1 046 141 32% 3,6% 455 89 15% 1,6% 2 264
Шығыс өңір 47 11 2% 0,4% 122 62 4% 1,7% 103 66 4% 2,0% 411
ҚХР/АҚШ - - - - - - - - - 1 - - 1
Барлығы 565 103 1 452 316 646 182 3 264

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Тобы бойынша тұрақтамаушылық динамикасы, %

GRI 401-3

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ана/әке болу, сондай-ақ бала күтімі бойынша демалыстан кейін оралған қызметкерлер саны, адам85.

Көрсеткіш 2020 2021 2022
Ана/әке болу бойынша демалыс алған қызметкерлердің жалпы саны 210 357 377
Ерлер 20 51 67
Әйелдер 190 306 310
Ана/әке болу демалысы аяқталғаннан кейін жұмысқа оралған қызметкерлердің жалпы саны 143 127 158
Ерлер 13 19 25
Әйелдер 130 108 133
Ана/әке болу демалысы аяқталғаннан кейін жұмысқа оралған қызметкерлердің жалпы саны (алдыңғы есепті кезеңде) 102 143 123
Ерлер 7 13 19
Әйелдер 95 130 104
Ана/әке болу демалысы аяқталғаннан кейін жұмысқа оралған және жұмысқа оралған соң 12 айдан кейін жұмысын жалғастырған қызметкерлердің жалпы саны - 69 87
Ерлер - 4 10
Әйелдер - 65 77
Жұмысқа оралу коэффициенті 0,68 0,36 0,42
Ерлер 0,65 0,37 0,37
Әйелдер 0,68 0,35 0,43
Ұстап қалу коэффициенті - - 0,71
Ерлер - - 0,53
Әйелдер - - 0,74

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ жалақы қоры, теңге

Көрсеткіш 2020 2021 2022 2021-2022 жж. өзгерістер
Өндірістік қызметкерлердің орташа айлық жалақысы86 279 202 314 653 454 648 44%
Жалақы қоры, млн87 65 707 71 484 99 395 37%

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ ең төменгі жалақысының қатынасы, теңге

GRI 405-2
Көрсеткіш 2020 2021 2022
Е Ә Е Ә Е Ә
Қазақстан Республикасындағы ең төмеңгі жалақы 42 500 42 500 42 500 42 500 60 000 60 000
Топ бойынша бастапқы деңгейдегі қызметкердің жалақысы88 42 500 42 500 42 500 42 500 60 000 60 000
Қатынас 1 1 1 1 1 1

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ қызметкерлерін оқыту, адам-семинар89

Қызметкерлер санаты 2020 2021 2022
Әкімшілік-басқарушы қызметкерлер 3 854 4 265 6 344
Өндірістік қызметкерлер 29 123 32 979 50 699
Барлығы 32 977 37 244 57 044

Бір қызметкерді оқытуға жұмсалған сағаттардың орташа саны

GRI 404-1
Көрсеткіш 2022
Гендерлік қасиет
Ерлер 45
Әйелдер 56
Барлығы 54
Қызметкерлер санаты
Әкімшілік қызметкерлер 60
Өндірістік қызметкерлер 53
Барлығы 54

Бір қызметкерді оқытуға жұмсалған сағаттардың орташа саны, 2020-2022

GRI 404-1
Көрсеткіш 2020 2021 2022
Е Ә Е Ә Е Ә
Әкімшілік қызметкерлер 43 30 35 44 59 61
Өндірістік қызметкерлер 37 20 35 52 41 56
Барлық санаттар бойынша орташа 40,4 41,6 54,0

Қоршаған ортаны қорғау

Парниктік газдардың тікелей (қамту аймағы 2) және жанама (қамту аймағы 2) шығарындыларының көлемі, CO2-экв. тоннасы.

GRI 305-1, 305-2, SASB EM-MM-110a.1.
Көрсеткіш 2020 2021 2022 2022–2021 жж. өзгерістер
Парниктік газдардың тікелей шығарындыларының көлемі (қамту аймағы 1) 92 590 106 913 97 256 (9%)
Парниктік газдардың жанама энергетикалық шығарындыларының көлемі (қамту аймағы 2)90 819 883 842 554 844 034 0,1%

Атмосфераға ластаушы заттар шығарындыларының құрылымы мен көздері, мың тонна

GRI 305-7, SASB EM-MM-120a.1
Ластаушы заттардың шығарындылары Көздері 2021 2022
NOx шығарындылары қазандықтар, пештер, қыздыру пештері, стационарлық дизельді электр стансалары (апаттық), компрессорлар 0,123 0,197
SOx шығарындылары қазандықтар, пештер, қыздыру пештері, стационарлық дизельді электр стансалары (апаттық), компрессорлар 0,849 0,756
Қатты заттар шығарындылары қазандықтар, пештер, мехмастерханалардағы станоктардың жұмысы 0,111 0,086
СО шығарындылары қазандықтар, автокөлік, газ пештері, плиталар 0,181 0,176
Ұшпа органикалық қосылыстар көлік құралдары, еріткіштер, газ, ағаш пен биомассаны жағу 0,056 0,051
1-ші қауіптілік класындағы заттар қазандықтар, автокөліктер, құрамында сынабы бар шамдар 0,012 0,002

Қайнар көздері бойынша бөлінген алынатын судың жалпы мөлшері, мың м³

GRI 303-3, SASB EM-MM-140a.1
Көздері 2020 2021 2022
Жер үсті сулары 781,4 6,5 6,5
Жер асты сулары 8 539,8 8 531,3 8 573,5
Муниципалды және басқа сумен жабдықтау жүйелері 1 131,1 1 582,9 608,9
Барлығы 10 452,3 10 120,7 9 188,9

Түрлері бойынша бөлінген қалдықтардың жалпы массасы, мың тонна

GRI 306-3
Қалдық түрлері 2020 2021 2022
Өнеркәсіптік 996,2 893,3 449
Коммуналдық 1,8 1,6 2,3
Қатты радиоактивті 3,3 2,6 5,1
Сұйық радиоактивті 128,1 119,1 148,2
Барлығы 1 129,4 1 016,6 604,6

Фотоэлектр стансаларынан электр энергиясын өндіру, МВт*сағат

Өндірілген энергия мөлшері

Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның еңбекті қорғауға арналған шығындары, млрд теңге

Еңбек қорғауға арналған шығындар

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-да өндірістік жарақаттану деңгейі91

GRI 403-9, SASB EM-MM-320a.1.
Көрсеткіш 2020 2021 2022
Топтың барлық қызметкерлері үшін
Жазатайым оқиғалар кезінде қаза тапқандар саны 1 2 1
Салдары жоғары дәрежедегі өндірістік жарақаттанудың жалпы саны (өлім жағдайларын қоспағанда) 2 8 1
Жазатайым оқиғалардың жалпы саны92 8 9 3
Өндірістік жарақаттану жиілігінің коэффициенті (LTIFR көрсеткіші) (Көрсеткіш 1 000 000 жұмыс істеген сағатқа нормаланған) 0,25 0,55 0,11
Қауіпті жағдайлар, қауіпті әрекеттер және Near-Miss бойынша есептілік 35 529 44 271 37 581
Жұмыс істеген сағат саны93 31 812 773 32 909 020 28 542 184
Салдарсыз оқиғалардың саны (Near Miss) - - 121
Салдарсыз оқиғалар жиілігінің коэффициенті (Near Miss) NMFR (SASB стандартының ұсыныстарына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есеп) - - 0,848
Жазатайым оқиғалардың жиілік коэффициенті (SASB стандартының ұсыныстарына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есеп) 0,021
Жазатайым оқиғалар кезіндегі өлім коэффициенті (SASB стандартының ұсыныстарына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есеп) 0,007
Штаттық қызметкер болып табылмайтын, бірақ жұмысы және/немесе жұмыс орны Компаниямен бақыланатын барлық қызметкерлер үшін94
Өліммен аяқталған жазатайым оқиғалардың жалпы саны “м/ж” “м/ж” 0
Салдары жоғары дәрежедегі өндірістік жарақаттанудың жалпы саны (өлім жағдайларын қоспағанда) “м/ж” “м/ж” 2
Тіркелген өндірістік жарақаттардың жалпы саны “м/ж” “м/ж” 2

Әлеуметтік-экономикалық үлес

Құрылған және бөлінген тікелей экономикалық құн, млрд теңгеге

GRI 201-1
Бап 2020 2021 2022
Құрылған тікелей экономикалық құн
Кірістер95 667,12 761,53 1 146,9
Бөлінген экономикалық құн, с.і.
Операциялық шығындар96 288,11 373,59 440,95
Жалақы 50,72 53,05 71,69
Пайыз бен дивидендтер бойынша шығындар 7,68 6,71 8,43
Табыс салығынан басқа салықтар 24,73 26,14 32,57
Табыс салығы бойынша шығындар 63,78 61,62 110,74
Өзге шығындар 9,73 15,86 8,43
Әлеуметтік салаға арналған шығындар (жергілікті қауымдастықтарға инвестиция) 1,01 4,54 1,13
Бөлінбеген экономикалық құн (бір жылғы табыс) 221,37 220,03 472,96

2022 жылы басқа юрисдикцияларда төленген салықтар

GRI 207-4
Көрсеткіш Швейцария British Virgin Islands97 ҚХР Қазақстан
Ұйым атауы Kazakatom TH AG Energy Asia (BVI) Limited ULBA-CHINA Co, Ltd Резиденттер
Негізгі қызмет (ұйымның Жарғысына сәйкес) Уранды сату үшін маркетингтік функцияны жүзеге асыру; сауда, атап айтқанда, шикізат материалдары; қаржы қаражаты, тауарлар мен құқықтарды инвестициялау және басқару Британдық Виргин аралдары заңдарымен тыйым салынбаған кез келген әрекет Қоймада өнімді сақтау және тарату; еркін сауда аймағында металлургиялық және түсіндес өнімдерді сақтау және тарату бойынша сатудан кейінгі қызмет көрсету; халықаралық және транзиттік сауда; сауда өкілдігі бойынша қызметтер; жүк пен техниканың экспорты мен импорты; еркін сауда аймағында қарапайым коммерциялық өңдеу және коммерциялық кеңес беру қызметтерін көрсету Компаниялардың жарғыларына сәйкес, уран мен оның қосылыстарын, бериллий, тантал және ниобий өнімдерін барлау, өндіру және сату, халықаралық автотасымалдау және т. б. қоса алғанда, бірақ шектелмейді
Қызметкерлердің тізімдік саны (31.12.2022 ж. жағдай бойынша қызметкерлер саны) 3 0 12 20 798
Үшінші тарапқа сатудан түскен кірістер (Өнімді сату мен қызмет көрсетуден түсетін кірістер), мың теңге 75 612 853,00 0,00 18 084 867,00 907 472 930,00
Салық салудың өзге юрисдикциясымен топішілік операциялардан түсетін кірістер, мың теңге 0,00 0,00 0,00 72 741 149,00
Салық салуға дейінгі кіріс/шығын, мың теңге 17 972 184,00 828 280,00 260 408,00 693 875 497,00
Қолма-қол ақшадан және қолма-қол ақшаның басқа баламаларынан айрықшаланатын материалдық активтер, мың теңге 55 990 366,00 0,00 272 375,00 816 201 010,00
Кассалық әдіспен төленген КТС, мың теңге 859 485,00 0,00 62 252,00 124 992 110,00
табысқа/шығынға есептелген КТС, мың теңге 1 037 832,00 0,00 76 631,00 114 996 102,00
Егер қолданыстағы салық ставкасы салық салынғанға дейінгі кіріске/ шығынға қолданылса, кіріске/шығынға есептелген КТС пен төленуге жататын салық сомасы арасындағы айырмашылықтың себептері Кіріске/шығынға есептелген КТС сомасы мен төленетін салық сомасы арасында ешқандай айырмашылық жоқ Қолданылмайды, өйткені EAL кірісіне КТС салынбайды Кіріске/шығынға есептелген КТС сомасы мен төленетін салық сомасы арасында ешқандай айырмашылық жоқ Кіріске/шығынға есептелген КТС сомасы мен төленетін салық сомасы арасында ешқандай айырмашылық жоқ

Әлеуметтік-экономикалық дамуға және инфрақұрылымды дамытуға қатысатын өңірлердің бюджеттеріне аударымдар, млн теңге

Кәсіпорын 2020 2021 2022
Түркістан облысы
«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ 165,4 42,8 56,5
«АППАҚ» ЖШС 40,3 43,1 72,3
«Ақбастау» БК» АҚ 214,7 213,0 231,3
«Оңтүстік кен-химия компаниясы» БК» ЖШС 96,3 71,5 76,7
«Волковгеология» АҚ 2,8 2,9 3,1
«ЗАРЕЧНОЕ» БК» АҚ 20,8 21,3 21,2
«Инкай» БК» ЖШС 59,9 63,9 69,3
«Қазатомөнеркәсіп-SaUran» ЖШС 427,8 429,5 461,2
«Қаратау» ЖШС 52,9 58,8 60,8
«ОРТАЛЫҚ» ӨК» ЖШС 83,1 43,3 646,7
«КАТКО» БК» ЖШС 3,96 227,7 371,3
«Буденовское» БК» ЖШС 21,5 - 152,1
Қызылорда облысы
«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ - - -
«Байкен-U» ЖШС 42,2 43,6 44,3
«РУ-6» ЖШС 107,5 113,2 117,4
«Семізбай-U» ЖШС 26,7 29,2 30,4
«Кызылкұм» ЖШС 126,1 128,8 130,3
«Оңтүстік кен-химия компаниясы» БК» ЖШС - 26,7 28,6
Шығыс Қазақстан облысы
«Үлбі металлургия зауыты» АҚ 7,2 7,4 7,9
Солтүстік Қазақстан облысы
«Семізбай-U» ЖШС 19,1 20,9 21,7
Ақмола облысы
«Семізбай-U» ЖШС 19,1 20,9 21,7
Барлығы 1 537,3 1 608,6 2 625,0

2022 ж. Қазақстан өңірлері бойынша сатып алулардағы жергілікті жеткізушілер үлесінің ара қатынасы, %98

GRI 204-1
Өңір ТЖҚ ЖҚ үлесі Тауарлардағы ЖҚ үлесі Жұмыстардағы ЖҚ үлесі Қызмет көрсетудегі ЖҚ үлесі Жұмыстар мен қызмет көрсетудегі ЖҚ үлесі
Ақмола облысы 67 72 95 52 54
Ақтөбе облысы 49 17 85 89 88
Алматы облысы 30 13 84 97 88
Атырау облысы 64 54 100 77 92
Батыс Қазақстан облысы 92 54 100 100 100
Жамбыл облысы 83 86 63 93 64
Қарағанды облысы 56 56 99 35 47
Қостанай облысы 37 26 100 100 100
Қызылорда облысы 94 92 97 98 98
Маңғыстау облысы 95 95 99 90 97
Оңтүстік Қазақстан облысы 88 83 93 93 93
Павлодар облысы 61 60 31 97 71
Солтүстік Қазақстан облысы 78 78 0 100 100
Шығыс Қазақстан облысы 83 81 91 97 92
Астана қ. 87 83 84 93 93
Алматы қ. 83 68 96 84 92
Қазақстан Республикасы 82 76 94 87 91

Қауымдастықтар мен халықаралық бастамалардағы серіктестік және мүшелік

GRI 2-28
Ұйым Сайт Мүшелік
Ядролық саланың кәсіби ұйымдары
World Nuclear Association (Дүниежүзілік ядролық қауымдастық), Лондон, Ұлыбритания www.world-nuclear.org 1993
Tantalum-Niobium International Study Center (Тантал және ниобийді зерттеу жөніндегі халықаралық орталық), Брюссель, Бельгия www.tanb.org 1999
The World Nuclear Fuel Market (Әлемдік ядролық отын нарығы), Норкросс, Джорджия штаты, АҚШ www.wnfm.com 2002
Nuclear Energy Institute (Ядролық энергетика институты), Вашингтон, Колумбия округі, АҚШ www.nei.org 2018
World Nuclear Transport Institute (Дүниежүзілік ядролық тасымалдау институты), Лондон, Ұлыбритания www.wnti.co.uk 2019
The Group of Vienna IAEA (Атом энергетикасы жөніндегі халықаралық агенттіктің Вена тобы), Вена, Австрия https://www.iaea.org/ 2021
Ұлттық деңгейдегі салалық ұйымдар
«Қазақстанның Ядролық Қоғамы» Ассоциациясы, Астана, Қазақстан Республикасы www.nuclear.kz 2002
«Тау-кен өндіру және тау-кен металлургия кәсіпорындарының республикалық қауымдастығы» ЗТБ, Астана, Қазақстан Республикасы agmp.kz 2006
«KAZENERGY» Қазақстан мұнай-газ және энергетика кешені ұйымдарының қауымдастығы» ЗТБ, Астана, Қазақстан Республикасы www.kazenergy.com 2009
«Атамекен» ҚР Ұлттық кәсіпкерлер палатасы, Астана, Қазақстан Республикасы atameken.kz 2013
Тұрақты даму саласындағы халықаралық серіктестік ұйымдар
United Nations Global Compact https://unglobalcompact.org 2022

Директорлар кеңесі комитеттері төрағаларының 2022 жылғы есептері

Өндірістік қауіпсіздік жөніндегі комитет (HSE)

Құрметті акционерлер!

Қазатомөнеркәсіптің жария компания мәртебесін алуы Компания үшін жаңа сындар туғызды. Халықаралық стандарттарға сәйкес корпоративтік басқару мен тұрақты дамудың рөлі едәуір артты. Директорлар кеңесінің қызметінде маңызды рөл оның Өндірістік қауіпсіздік жөніндегі комитететіне (Комитет) берілетінін атап өткен қажет.

Комитеттің негізгі мақсаты Компанияның Директорлар кеңесіне Компаниядағы, сонымен қатар оның еншілес және тәуелді ұйымдарындағы өндірістік қауіпсіздік жағдайы, әлеуметтік мәселелер және тұрақты даму саласындағы мәселелер бойынша ұсыныстар әзірлеу мен ұсыну болып табылады.

2022 жылғы тамызда Комитет құрамына келесілер сайланды: Нил Лонгфэллоу – тәуелсіз директор, Расселл Бэнхам – тәуелсіз директор және Ернат Бердіғұлов – «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ өкілі. Комитет құрамына «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ өкілдерін енгізу Компания мен оның мажоритарлық акционері арасындағы өзара іс-қимылды жақсартуға, сондай-ақ мәжілістерде Директорлар кеңесінің шешімдер қабылдау үрдісін жеделдетуге мүмкіндік береді.

Бір жыл ішінде Комитет мүшелері алты рет бетпе-бет жүздесіп, 28 мәселені қарастырды. Тоқсан сайын Комитет мүшелері ESAP жол картасын іске асыру мәртебесі және өндірістік қауіпсіздік жағдайы туралы есептерді қарастырып, мақұлдады.

2022 жылы Комитет адам құқықтары, еңбекті және қызметкерлердің денсаулығын, өнеркәсіптік қауіпсіздікті, қоршаған ортаны қорғауды, ядролық және радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету салаларындағы Компанияның саясатын мақұлдады. Есепті кезеңде Комитет мүшелері Қазатомөнеркәсіп кәсіпорындарындағы әлеуметтік серіктестік пен әлеуметтік тұрақтылық деңгейін жақсарту жөніндегі іс-шаралар жоспарының орындалуы жөніндегі есепті және тұрақты дамуды енгізу бойынша атқарылған жұмыстар туралы шолу ақпаратын қарастырды.

2022 жылдың қорытындылары мен 2023 жылға арналған перспективалар

Күн сайын Компания өз қызметін жүзеге асыру барысында өндіріс қауіпсіздігін, еңбекті және қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ету жөніндегі мүдделі тараптар алдындағы жауапкершіліктің толықтығын түсінеді. Біз өндірістің әр кезеңінде қауіпсіздік туралы қамқорлық Компания қызметкерлерінің ынтасы мен қанағаттану дәрежесіне, еңбек сапасына және экономикалық көрсеткіштеріне оң әсерін тигізетіндігіне сенімдіміз.

Өткен жылдың қорытындысы Компания қызметінің басым бағыттары бойынша одан әрі жұмыс істеу үшін берік іргетасын қалайды. Директорлар кеңесі бейбіт атом энергетикасын дамытудың тұрақты үрдісіне және Компанияның әлеуетін іске асыру мүмкіндіктеріне сенімді.

Комитет мүшелері қызметкерлермен қауіпсіздік талаптарын саналы түрде сақтау деңгейінің өзгеру дәрежесін бағалауды жоспарлап отыр, сондай-ақ болашақта Корпоративтік орталықта және Компанияның барлық кәсіпорындарында еңбекті қорғау, өнеркәсіптік және радиациялық қауіпсіздік салаларында өндірістік қауіпсіздік жайын бақылайтын болады.

Нил Лонгфэллоу

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Директорлар кеңесінің Өндірістік қауіпсіздік жөніндегі комитет төрағасы

Аудит жөніндегі комитет

Құрметті акционерлер!

Компанияның Аудит жөніндегі Комитеті (Комитет) акционерлерге ұсынылатын қаржылық ақпараттың дұрыстығын бақылау және ішкі бақылау мен тәуекелдерді басқару жүйелерін бағалау үшін құрылды. Компанияның ішкі аудит функциялары және комплаенс Аудит жөніндегі комитетіне есеп береді.

2022 жылы Комитет толығымен тиімді шешім қабылдау үшін тиісті тәжірибесі мен құзыреті бар тәуелсіз директорлардан тұрды. Бір жыл ішінде Комитет мүшелері 13 рет бетпе-бет және сырттай отырыс өткізіп, 104 мәселе қарастырды. Мәселелерді неғұрлым тиімді және жан-жақты талқылауды қамтамасыз ету үшін Компания Басқармасының релеванттық мүшелері тартылды, жоғары буындағы басқа басшылар қажеттілігіне қарай қатысты.

Жария Компанияның жаңа мүмкіндіктері мен жаңа мәртебесі Аудит жөніндегі комитеттің жұмысына да әсерін тигізді. Атап айтқанда, Компанияның тоқсандық қаржылық есептілігін қарастыру тәжірибесі енгізілді, кейін олар барлық стейкхолдерлер үшін маңызды ақпаратқа тең қол жетімділікті қамтамасыз ету мақсатында жария етіледі. Комитет, сонымен қатар, ішіне Компанияның бағалы қағаздар шығарылымының проспектісінде уәде етілген деңгейде дивидендтер төлеу бойынша Компанияның қаржылық мүмкіндіктерін бағалау кіретін Компанияның 2021 жылғы қаржылық есептілігін қарастырып, бекітуге ұсынды. 2022 жылы Компания акционерлер қаржылық есептілікті, сондай-ақ бір жай акцияға шаққандағы дивиденд мөлшерін бекіткен акционерлердің төртінші жылдық Жалпы жиналысын өткізгендігін атап өткен жөн.

Расселл Бэнхам

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Директорлар кеңесінің Аудит жөніндегі комитет төрағасы

Стратегиялық жоспарлау мен инвестициялар жөніндегі комитет

Құрметті акционерлер!

Қазатомөнеркәсіп қызметіне деген қызығушылықтың артуына байланысты Стратегиялық жоспарлау және инвестициялар жөніндегі Комитеттің (Комитеттің) маңыздылығы артып келеді. Комитет мүшелері Даму стратегиясы, халықаралық ынтымақтастық және инвестицияларды ынталандыру мәселелеріне ерекше назар аударады.

Комитет Директорлар кеңесінің маңызды бөлігін құрайды, Комитеттің негізгі міндеттерінің арқасында Директорлар кеңесінде үнемі өзгеріп отыратын жағдайларға сәтті төтеп беруге және тез бейімделуге, сондай-ақ корпоративтік басқарудың аса маңызды қағидаттарын сақтауға мүмкіндік туындайды.

Стратегиялық жоспарлау және инвестициялар жөніндегі комитеттің негізгі мақсаты Компанияның Директорлар кеңесіне Компанияның стратегиялық және инвестициялық қызметі мәселелері бойынша ұсыныстар әзірлеу және ұсыну болып табылады.

Бір жыл ішінде Комитет мүшелері сегіз бетпе-бет отырыс өткізіп, 36 мәселені қарастырды. Тоқсан сайын Комитет ірі инвестициялық жобаларды іске асыру туралы Компания Басқармасының есебін қарастырып, мақұлдады, сондай-ақ 2021 жылы Компанияның 2018-2028 жылдарға арналған Даму стратегиясын іске асыру туралы жылдық есебін қарастырды. Бұдан басқа, 2021 жылдың қорытындысы бойынша Комитет мүшелері басқа уран компанияларымен Компанияның бенчмаркинг-талдау нәтижелерін қарастырды.

Нил Лонгфэллоу

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Директорлар кеңесінің Стратегиялық жоспарлау мен инвестициялар жөніндегі комитет төрағасы»

Тағайындаулар мен сыйақы жөніндегі комитет

Құрметті акционерлер!

Компанияның Тағайындаулар мен сыйақы жөніндегі комитеті (Комитет) Директорлар кеңесінің құрамына үміткерлерді тағайындау, жоғары басшылыққа сыйлықақы беру (бонустық төлемдерді қоса алғанда), Басқарма құрамына, Корпоративтік хатшы лауазымдарына үміткерлерді, Омбудсмен және өзге де қызметкерлерді тағайындау сияқты мәселелерді қарастыру үшін құрылған.

2022 жылы Комитет құрамына елеулі өзгерістер енгізілді: 2022 жылғы 27 мамырда Комитет құрамына Нұрбаева Назира Нұртілеуқызы кірді. Мамытова Әсем Тілекқызы мен Ақшолақов Болат Оралұлы Компанияның Директорлар Кеңесінің құрамынан шығуына байланысты құрамнан шықты. Бір жыл ішінде Комитеттің бетпе-бет 11 отырысы өткізіліп, 69 мәселе қарастырылды.

Өткен жылы Комитет Қазатомөнеркәсіптің аға тәуелсіз директорын, Компанияның Директорлар кеңесінің мүшелерін және Қазатомөнеркәсіп Басқарма мүшелерін сайлау үшін үміткерлерді қарастырып, мақұлдады, 2022 жылға арналған Басқарма мүшелерінің жеке даму жоспарларын (ЖДЖ), CEO-1 лауазымдарының сипаттамаларын және орталық аппарат құрылымы мен «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ қызметкерлерінің жалпы санын қарастырды.

Комитет Компания Басқарма мүшелерінің сабақтастық жоспарын бекіту мәселесін де қарастырды.

Марк Кэшер

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Директорлар кеңесінің Тағайындаулар мен сыйақы жөніндегі комитет төрағасы.

Басшылықтың растауы

Компанияның Корпоративтік басқару кодексіне сәйкес Директорлар кеңесі мен Басқарма Компанияның Жылдық есебі мен қаржылық есептілігінің дұрыстығына жауапкершілік алады.

Ақпаратты жария ету және ашықтық ережелеріне сәйкес, Ұлыбританияның Қаржылық қадағалау басқармасының басшылығында (Disclosure and Transparency Rules in the Handbook of the Financial Conduct Authority) Директорлар кеңесінің әрбір мүшесі қолда бар ақпаратқа сүйене отырып, төмендегілерді растайды:

  • ХҚЕС сәйкес әзірленген қаржылық есептілік Компанияның балансын еншілес кәсіпорындарымен біріктіре отырып, Компания активтерінің, міндеттемелерінің, қаржылық жағдайының, қаржылық-шаруашылық қызметі нәтижелерінің шынайылығы мен нақтылығын көрсетеді;
  • Басқарманың есебі Компанияның және оның кешенді еншілес кәсіпорындарының қаржылық жағдайы, қаржылық-шаруашылық көрсеткіштері мен дамуы туралы нақты деректерімен қамтылған. Сондай-ақ тап болған аса маңызды тәуекелдер мен белгісіздіктердің сипаттамасы қамтылған.

Осы есепті әзірлеу кезеңінде Директорлар кеңесі немесе Басқарма мүшелерінің ешқайсысы соңғы бес жыл ішінде:

  • алаяқтықпен байланысты құқық бұзушылықтар үшін сотқа тартылмаған;
  • қандай да бір компанияның әкімшілік, басқарушылық немесе қадағалау органдарының мүшесі, банкроттық, төлем қабілетсіздігіне не таратылуына байланысты мүлікті басқару үрдісінің өту сәтінде немесе қарсаңында қандай да бір серіктестікте серіктес болмаған;
  • мемлекеттік ұйым немесе реттеуші орган (оның ішінде кәсіби орган) тарапынан ресми көпшілік алдында айыптау немесе санкциялардың объектісі болып табылмаған және соттың өкімі бойынша компанияның әкімшілік, басқарушылық немесе қадағалау органдарының мүшесі ретінде әрекет ету, компанияны басқаруға немесе оның істерін жүргізуге қатысу құқығынан ешқашан айырылмаған.

Директорлар кеңесі атынан:

Нил Лонгфэллоу, «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Директорлар кеңесі төрағасы

Басқарма тапсырмасы бойынша:

Ержан Мұқанов, АО «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ Басқарма төрағасы

Маңызды тақырыптар мазмұны

Маңызды тақырыптар Компанияның экономикаға, қоршаған ортаға немесе әлеуметтік салаға, оның ішінде адам құқықтарына ықтимал жағымды ықпалы Компанияның экономикаға, қоршаған ортаға немесе әлеуметтік салаға, оның ішінде адам құқықтарына ықтимал жағымсыз ықпалы
Экономикалық
GRI 201 Экономикалық тиімділік

Компанияның жағымды экономикалық тиімділігі төмендегілерге ықпал етеді:

  • инвестициялық қоғамдастық, серіктестер мен клиенттер үшін Компанияның тартымдылығын жақсартуға, оның ішінде Қазақстан нарығына инвесторларды тартуға;
  • инвестицияларды ұлғайту, Компанияның қатысу өңірлерінде жаңа жобалар мен өндірістерді құру және дамыту мүмкіндіктеріне;
  • жергілікті және республикалық бюджеттерге аударымдарды ұлғайтуға.

Компанияның жағымсыз экономикалық тиімділігі мыналарға әкеледі:

  • Компанияның және қатысатын өңірлердің инвестициялық тартымдылығының нашарлауына;
  • қажет болған жағдайда қосымша қаржыландыруды тарту мүмкіндігінің болмауына;
  • нарықтағы бәсекелестік артықшылықтардың айтарлықтай төмендеуі мен нарық үлесінің жоғалуына.
GRI 203 Жанама экономикалық ықпалдар
  • Компанияның еншілес кәсіпорындары қатысу өңірлерінде ең ірі салық төлеушілердің бірі болып табылады;
  • Компанияның және оның қатысу өңірлеріндегі еншілес кәсіпорындарының қызметі (инфрақұрылымды дамытуға, мектептерге көмек көрсетуге, жергілікті халықты жұмысқа орналастыруға бағытталған бюджетке трансферттер мен т.б.) әлеуметтік-экономикалық дамуды және жалпы әлеуметтік жағдайды жақсартуға ықпал етеді.

Компанияның қатысу өңірлерінен шығу мүмкіндігі және жергілікті бюджеттерді қаржыландырудың тиісті қысқаруы өңірлердің дамуы мен әлеуметтік жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін.

GRI 204 Сатып алу тәжірибелері
  • Компания жеткізушілерінің шарттарда көзделген қоршаған ортаны қорғау, өнеркәсіптік қауіпсіздік, радиациялық және ядролық қауіпсіздік, электр қауіпсіздігі және өндірістік қауіпсіздік жөніндегі міндеттемелері;
  • отандық тауар өндірушілерді қолдау және сатып алудағы жергілікті қамту үлесін ұлғайту;
  • қатысу өңірлерінде әлеуметтік тұрақтылықты сақтау және жаңа өндірістер құру бойынша жергілікті жеткізушілерді ынталандыру.
  • Компания жеткізушілерінің шарттарда көзделген қоршаған ортаны қорғауға, жұмыс күшін пайдалануға, өнеркәсіптік, радиациялық, ядролық қауіпсіздікке қатысты міндеттемелерді сақтамау тәуекелі;
  • Компанияның жосықсыз жеткізушілермен шарт жасасу тәуекелі;
  • сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.
GRI 205 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
  • сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылды жүйелі оқыту (компаниялар Тобы ішіндегі қызметкерлерді, жеткізушілерді және басқа да мүдделі тараптарды);
  • операторы тәуелсіз тарап болып табылатын «жедел желінің» болуы;
  • Топтың барлық компанияларында арнайы бөлінген мамандардың болуы;
  • контрагенттерді комплаенс-тексерудің жетілген рәсімдері (сыбайлас жемқорлыққа қарсы жұмыстың элементі ретінде);
  • қызметкерлердің мүдделер қақтығысын жыл сайын декларациялауы;
  • барлық сатып алу шарттарында сыбайлас жемқорлыққа қарсы ескертпенің күшеюі (соның ішінде сыбайлас жемқорлық фактілері бойынша контрагенттің қызметін тексеру мүмкіндігі).
  • экономикалық тиімсіздік, соның ішінде қолма-қол ақшаны мақсатсыз пайдалану, сатып алынатын өнімнің бағасын көтеру, сапасы төмен қызметтер мен тауарларды сатып алу, т. б.;
  • мүдделі тараптардың, соның ішінде нарық қатысушыларының, бизнес-серіктестердің, қызметкерлердің, қатысу өңірлерінде жергілікті халықтың сенімін жоғалту, т.б.;
  • беделді тәуекел;
  • сапасы төмен шикізатты сатып алу себебінен өндірістік үрдістердің бұзылу қаупі.
GRI 207 Салықтар
  • Компанияның еншілес кәсіпорындары жергілікті бюджетке төлейтін салықтары және республикалық бюджеттен алынатын салықтардың бір бөлігі қатысу өңірлерінің бюджетін қалыптастырады және бюджеттік саланы қаржыландырудың негізгі көзі болып табылады.
  • Компанияның қатысу өңірінен кетуі және тиісінше жергілікті бюджеті қаржыландырудың қысқаруы өңірлердің дамуы мен әлеуметтік ахуалдың нашарлауына әкеліп соғуы мүмкін.
Экологиялық
GRI 302 Энергия тұтыну

Компания 2022 жылы бекіткен Көміртексіздендіру және төмен көміртекті даму стратегиясы энергия үнемдеуге инвестиция салу және жаңартылатын энергия көздерін пайдалану сияқты шешімдерді қамтиды, бұл өз кезегінде шығындарды азайтуға, энергиямен жабдықтау қауіпсіздігін жақсартуға және энергияны пайдалану үрдісінде туындайтын қоршаған ортаға теріс ықпалын азайтуға әкеледі.

Қосымша Компания қызметкерлері арасында энергия үнемдеу мәдениеті қалыптасады.

Энергия өндіруші ұйымдардан Компанияның электр және жылу энергиясын тұтынуы, осы компоненттерден өндірілетін электр және жылу энергиясын өндіру компанияның Scope 2 қамту шығарындыларына тікелей әсер етеді.

GRI 303 Су

Өндірістік мақсаттар үшін Компанияның барлық кәсіпорындарында су алу кезінде тұйық су айналымы циклі пайдаланылады. Уран шығарылғаннан кейін, технологиялық үрдіске сәйкес, су кен көкжиегіне қайтарылады. Нөсер және шаруашылық-тұрмыстық сарқынды сулар тазартылғаннан кейін техникалық мақсаттарда қайта пайдаланылады немесе жинақтаушы тоғандарға төгіледі. Суды тиімді пайдалану, сондай-ақ суды қайта пайдалану үшін суды биологиялық тазарту станцияларын қолдана отырып, суды тазарту қондырғыларын салу өңірдің су ресурстарын сақтауға ықпал етеді.

Суды пайдалану су ресурстарының азаюына әкеледі. Өңірде су ресурстары тапшылығы бар.

GRI 304 Биоалуантүрлілік және экожүйелер

ЖҚС әдісімен уран өндіруде жер қойнауын пайдалану аумағының ландшафты өзгермейді, бұл эндемикалық флора мен фаунаның сақталуына ықпал етеді, яғни жануарлардың өлімі мен аумақтардың шөлейттенуі болмады. Уран өндіру және жер қойнауын пайдалану салдарын жою жөніндегі жұмыстарды жүргізу аяқталғаннан кейін жануарлар бұрынғы мекендеу ортасына қайтады.

Компания қызметі себебінен ықтимал жағымсыз ықпалы топырақ-өсімдік жамылғысының бұзылуымен және жануарларды әдеттегі тіршілік ету ортасынан ығыстыстырумен байланысты өндірістік қызмет үрдісінде туындайтын экологиялық тәуекелдерді қамтиды.

GRI 305 Шығарындылар

Өндірісті энергетикалық қамтамасыз ету магистральдық электрмен жабдықтау есебінен жүзеге асырылады. Дайын өнімді термиялық өңдеу кезіндегі шығарындылар міндетті түрде шаң-газ ұстайтын қондырғылар арқылы өтеді, сүзгілерді қолдану ластаушы заттардың атмосфераға шығуына жол бермейді.

Көмірсутек шикізаты тек әкімшілік және тұрғын үй-жайларды, сондай-ақ автомобиль көлігін жылыту үшін қолданылады. Осылайша, оны қолдану аясы мен көлемі мүмкіндігінше шектеулі.

Қазандық қондырғылары, компрессорлар, дизельді генераторлар үшін ЖЖМ пайдалану Scope 1 қамту шығарындыларына, электр және жылу энергиясын тұтыну – Scope 2 қамту шығарындыларына әсер етеді.

Осы шығарындыларды азайту мақсатында газды жылумен жабдықтауға көшу орынды. Компания шығарындыларды азайтуды үшін ЖЭК үлесін ұлғайту, офсеттік механизмдерді пайдалану және автомобиль паркін жаңарту (немесе электр тартымымен көлікті сатып алу), сондай-ақ көміртекті қажетсінуді органикалық төмендету жолымен жүргізуді жоспарлап отыр.

GRI 306 Төгінділер мен қалдықтар

Компания қалдықтардың пайда болуын болдырмайтын уран өндірудің барлық қолданыстағы әдістерінің (карьерлік және шахталық әдістермен салыстырғанда) ең экологиялық таза болып табылатын ЖҰС әдісін қолданады. Бұл әдіс аршыма тау жыныстары мен үйінді қалдықтарының пайда болуын болдырмайды. Құрамында ураны бар ерітінділерді гидрометаллургиялық өңдеу қандай да бір төгінділерді болдырмайтын тұйық циклде толығымен жүзеге асырылады.

Кен көкжиегіне жету үшін нәтижесінде радиоактивтілік деңгейі жоғары бұрғылық шламдар түрінде бұрғылау қалдықтары пайда болатын бұрғылау жұмыстарын жүргізу қажет. Мұндай қалдықтар міндетті түрде көмілуі тиіс.

Қазіргі уақытта өндірістік қалдықтардың көлемін азайту бойынша зерттеулер жүргізілуде.

Әлеуметтік
GRI 403 Жұмыс орнындағы қауіпсіздік және денсаулық
  • Компанияның барлық кәсіпорындарында өндірістік қауіпсіздік ережелерінің сақталуына, сондай-ақ қызметкерлердің денсаулық жағдайына көпжақты үздіксіз бақылау жүргізіледі;
  • «нөлдік жарақаттану» тұжырымдамасының 7 «Алтын ережесі» енгізілді, Компания кәсіпорындарының бірінші басшылары еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі жеке міндеттемелерге қол қойды және жұмыс орнындағы қауіпсіздік пен денсаулық деңгейін арттыруға ықпал ететін міндеттемелер каскадталды;
  • қызметкерлерді міндетті әлеуметтік сақтандыру, еңбек (қызметтік) міндеттерін атқарған кезде жазатайым оқиғалардан сақтандыру жүзеге асырылады;
  • өндірістік қауіпсіздік мәдениеті, оның ішінде проактивті әдістерді қолдану арқылы қалыптасып келеді.

Кез келген өндірістік қызмет адамның қауіпсіздігі мен денсаулығына қауіп төндіреді. Компанияның тәуекелдерді басқару жүйесі осындай тәуекелдер бағытында алдын алу және реактивті әрекеттерді көздейді.

GRI 413 Жергілікті қауымдастықтар

Компания қатысу өңірлерінің әл-ауқаты мен әлеуметтік-экономикалық дамуына, оның ішінде жергілікті халықты жұмыс орындарымен, қайырымдылық қызметімен, инфрақұрылымдық жобалармен (балалар алаңдары, ауыз сумен қамтамасыз ету, көшелерді жарықтандыру және т.б.) қамтамасыз ету есебінен елеулі үлес қосады.

Компанияның қатысу өңірлерінен кету ықтималдығы өңірлердің дамуы мен әлеуметтік жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін.

N/A Адам құқықтары

БҰҰ Жаһандық шартының қатысушысы және саланың жауапты көшбасшысы ретінде Компания адам құқықтарын қорғау қағидаттарын сақтау және ілгерілету қажеттілігін түсінеді. Адам құқығын қорғау тәжірибесін жетілдіру және адам құқығын сақтаудың ағымдағы жағдайын бағалау мақсатында жыл сайын КО және ЕТҰ қызметкерлері арасында сауалнама жүргізіледі.

Адам құқығын қорғау саласындағы өз қызметі шеңберінде Компания БҰҰДБ-мен өзара іс-қимыл жасайды.

Компанияның Омбудсмен қызметі ЕТҰ қызметкерлерімен көшпелі кездесулер мен кеңестер өткізеді, онда еңбек жағдайларына, тұрмыс пен тамақтануға қанағаттану, корпоративтік құндылықтар мен мәдениетті дамыту мәселелері талқыланады. Жүргізілген анонимді сауалнама нәтижелері кәсіпорын басшылығымен талқыланады және моральдық этикалық ахуалды сауықтыру мәселелері бойынша ұсынымдар жіберіледі.

Жұмыс орнында адам құқығын сақтамау тәуекелдері, оның ішінде:

  • әріптес немесе басшылық тарапынан жұмыс бабында физикалық, ауызша, сексуалды, психологиялық қысымның немесе қудалаудың, агрессияның, асыра сілтеудің немесе қорқытудың кез келген көріністерінің болуы;
  • жасына, жынысына, этникалық тегіне, дініне, мүгедектігіне, ұлтына, әлеуметтік мәртебесіне, жыныстық бағдарына немесе жеке еңбек нәтижелеріне байланысты емес басқа да сипаттамаларына байланысты кез келген адамға қатысты кемсітушілік;
  • қызметкерлердің жиналыстар мен бірлестіктер бостандығына, пікір және сөз бостандығына құқықтарын шектеу;
  • әйелдер мен ерлер үшін тең мүмкіндіктердің, соның ішінде тең жұмыс үшін тең төлемнің болмауы;
  • балалар, мәжбүрлі және зорлық-зомбылық еңбегінің болуы;
  • жұмыс орындарында қауіпсіз және сау өндірістік ортаның болмауы;
  • қатысу өңірлеріндегі жергілікті қауымдастықтардың мәдени ерекшеліктері мен әдет-ғұрыптарын құрметтемеу;
  • парақорлық пен сыбайлас жемқорлыққа қатысты абсолютті төзбеушіліктің болмауы.
«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ көрсеткіштері
КАП1 Өндірістік учаскелердің тіршілік циклі

Озық тәжірибелерді қолдану және ҒЗТКЖ жүргізу есебінен өндірістік циклді қарқындандыру, өндірістік жұмыстардың тиімділігін арттыру – қоршаған ортаның жағдайына және Компания қызметкерлерінің денсаулығына оң әсерін береді.

Жергілікті халыққа жағымсыз экономикалық әсер ету, қоршаған ортаға және қызметкерлердің денсаулығына зиян келтіру.

КАП2 Төтенше жағдайларға дайындық

Төтенше жағдайлардың алдын ала ескерту жүйесі қолданылады. Аумақтардың табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайларға ұшырау карталары әзірленді (қауіптер айқындалды), төтенше жағдайларды жою жөніндегі жоспар әзірленді, күштер (мемлекеттік емес өртке қарсы және апаттық-құтқару қызметтері) құрылды, оларға ден қою үшін қаражат жиналды. Оқу-жаттығу іс-шаралары өткізіледі. Төтенше жағдайлар туралы хабарлау жүйесі орнатылған және ақаусыз күйде ұсталады.

Объектілердің мемлекеттік өртке қарсы және апаттық-құтқару қызметтері орналасқан жерлерден алшақтығы мен қашықтығына байланысты іргелес аумақтарды қорғау үшін (дала және табиғи өрттерді сөндіру) Компания кәсіпорындарының күштері мен құралдары тартылады.

Объектілердің мемлекеттік өртке қарсы және апаттық-құтқару қызметтері орналасқан жерлерден алшақтығы және аса ірі ТЖ-ны жою бойынша меншікті қаражаттың потенциалды жеткіліксіздігі ТЖ-ны уақтылы жоймау және оның ауқымының тиісінше ұлғаю тәуекелдігіне әкеледі.

КАП3 Радиациялық қауіпсіздік

Компания қызметкерлері мен халыққа радиациялық әсер ЖҰС әдісімен уран өндіру кезінде дозаның төмен мәндерімен сипатталады және гигиеналық нормативтермен белгіленген рұқсат етілген доза шегінің шамамен 30% -ға дейін көрсеткішін құрайды.

Қазақстан Республикасы заңнамасының және Компанияның радиациялық қауіпсіздік саласындағы ішкі нормативтік құжаттарының талаптары сақталмаған кезде радиациялық ластану және радиациялық апаттар қаупі.

Топтың еншілес ұйымдары, бірлескен кәсіпорындары, бірлескен операциялары және қауымдасқан ұйымдары

GRI 2-2

Әрқайсысында Топтың 100% дауысы бар «Үлбі металлургия зауыты» АҚ мен «Волковгеология» АҚ, сондай-ақ тікелей үлесі 5% құрайтын «Байкен-U» ЖШС-ны қоспағанда, осы компанияларда Топтың меншік үлесі барлық жағдайда Топтың дауыс беру құқығына тең.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Холдингтің еншілес ұйымдары, БК, БО мен қауымдасқан ұйымдары

Тәсіл Атауы Үлесі (%)
Еншілес кәсіпорындар
Еншілес кәсіпорындар «Қазатомөнеркәсіп-SaUran» ЖШС 100,00%
«РУ-6» ЖШС 100,00%
«АППАҚ» ЖШС 65,00%
«Инкай» БК» ЖШС 60,00%
«Байкен-U» ЖШС99 52,50%
«ОРТАЛЫҚ» ӨК» ЖШС100 51,00%
«Хорасан-U» БК» ЖШС 50,00%
Бірлескен кәсіпорындар «Буденовское» БК» ЖШС 51,00%
«Семізбай-U» ЖШС 51,00%
Бірлескен операциялар «Ақбастау» БК» АҚ 50,00%
«Қаратау» ЖШС 50,00%
Energy Asia (BVI) Limited99 50,00%
Қауымдасқан кәсіпорындар «КАТКО» БК» ЖШС 49,00%
«Оңтүстік кен-химия компаниясы» БК» ЖШС 30,00%
«ЗАРЕЧНОЕ» БК» АҚ 49,98%
«Кызылқұм» ЖШС 50,00%
«Жанақорған-Транзит» ЖШС101 40,00%
Ядролық отын айналымы және металлургия
Еншілес кәсіпорындар «Үлбі металлургия зауыты» АҚ 94,33%
ULBA-CHINA Co Ltd101 100,00%
«Машзауыт» ЖШС101 100,00%
Бірлескен кәсіпорындар «Үлбі-ТВС» ЖШС101 51,00%
Қосымша қызметтер
Еншілес кәсіпорындар «Жоғары технолгиялар институты» ЖШС 100,00%
KazakAtom TH AG 100,00%
«KAP-Technology» ЖШС 100,00%
«KAP Logistics» ЖШС102 99,99%
«Волковгеология» АҚ 98,96%
«Qorģan-Security» ЖШС 100,00%
Бірлескен кәсіпорындар «СКЗ-U» ЖШС 49,00%
«Уранэнерго» ЖШС 79,23%
Қауымдасқан кәсіпорындар «SSAP» ЖШС 9,89%
«Русбурмаш-Қазақстан» ЖШС101 49,00%
Компанияның инвестициялары
Инвестициялар «Уранды байыту жөніндегі халыаралық орталық» АҚ 10,00%
ANU Energy OEIC Ltd. 32,7%
«Уранды байыту орталығы» ЖАҚ103 0,000018%

Сатылу сатысында немесе қайта құрылымдауға жататын активтер

Ядролық отын айналымы
Бірлескен кәсіпорындар
«УКР ТВС» БК» ЖАҚ104

Қосымша қызметтер
Қауымдасқан кәсіпорындар
«Каустик» АҚ105105

GRI көрсеткіштерінің кестесі

Пайдалану туралы мәлімдеме Қазатомөнеркәсіп компаниясы 2022 жылғы 1 қаңтар мен 2022 жылғы 31 желтоқсан аралығына арналған GRI стандарттарына сәйкес есептілікті ұсынды
GRI 1 қолданған GRI 1: 2021 негізі
Қолданылатын салалық GRI стандарт (тар) Қолданылмайды
Көрсеткіш Ашылу Бөлім Ашу толықтығы Қамту аясы Түсініктемелер
GRI 2: Компания және оның есеп беру тәжірибесі
2-1 Ұйым туралы мәліметтер 1. Жаңа мүмкіндіктерге жол ашамыз.
1.3. Қатысу географиясы мен нарықтары.
Байланыс ақпараты.
Толық ашылды 1
2-2 Ұйымның тұрақты даму саласындағы есептілігіне енгізілген субъектілер 5. Қосымшалар.
5.1. Есеп туралы.
5.7. Топтың еншілес ұйымдары, бірлескен кәсіпорындары, бірлескен операциялары және қауымдасқан ұйымдары.
Толық ашылды 1
2-3 Есеп беру кезеңі, жиілігі және байланыс тұлғасы 5. Қосымшалар.
5.1. Есеп туралы.
Байланыс ақпараты.
Толық ашылды 1
2-4 Ақпаратты қайта тұжырымдау 5. Қосымшалар.
5.1. Есеп туралы.
Толық ашылды 1 2020 және 2021 жылдардағы деректер энергия сыйымдылығы туралы деректер жалпы энергия тұтынуды анықтау және сатып алынған жылу энергиясын есепке алу тәсілінің өзгеруіне байланысты өзгертілді.
2-5 Сыртқы сенімділік 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.9. Сыртқы аудит.
5. Қосымшалар.
5.1. Есеп туралы.
Толық ашылды 1
GRI 2: Компанияның қызметі және оның қызметкерлері
2-6 Компанияның қызметі, құн тізбегі және басқа да іскерлік қатынастар Қызмет бағыттары.
1. Жаңа мүмкіндіктерге жол ашамыз.
1.1. Компания туралы.
1.6. Сату мен өткізу.
1.7. Уран өнімдерінің нарығына шолу және бәсекелестік орта.
3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.7. Тұрақты жеткізу тізбегін қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1 Операциялар – өндіруші активтер.
2-7 Қызметкерлер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1 31.12.2022 жылғы қызметкерлердің тізімдік саны.

Компанияда тұрақты емес қызметкерлер жоқ.
2-8 Ұйымның қызметкерлері болып табылмайтын қызметкерлер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Ішінара ашылды 1 Мердігерлік ұйымдардың қызметкерлерін есепке алу туралы ақпарат жүргізіледі, бірақ жария етуге дайын емес және келесі есепті кезеңде жетілдірілетін болады.
GRI 2: Корпоративтік басқару
2-9 Басқару органдарының құрылымы мен құрамы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.1. Корпоративтік басқару жүйесі.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-10 Жоғары басқару органына үміткерлерді ұсыну және іріктеу үрдісі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-11 Жоғары басқару органының төрағасы 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-12 Жоғары басқарушы органның ықпалдарды басқаруды қадағалауды жүзеге асыру рөлі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-13 Ықпалдарды басқару жауапкершілігін беру 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-14 Жоғары басқарушы органның орнықты даму саласындағы есептіліктегі рөлі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-15 Мүдделер қақтығысы 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.5. Басқарма.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-16 Алаңдаушылық тудыратын маңызды мәселелер туралы жоғары басшылықты хабардар ету 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-17 Жоғары басқарушы органның ұжымдық хабардарлығы 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-18 Жоғары басқарушы орган қызметін бағалау 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
Толық ашылды 1
2-19 Сыйақы саясаты 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.6. Сыйақы.
Толық ашылды 1
2-20 Сыйақы мөлшерін анықтау үрдісі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.6. Сыйақы.
Толық ашылды 1
2-21 Жылдық жалпы сыйақы коэффициенті Ашылған жоқ 1 Ақпарат жеке сипаттағы мәліметтерді қорғау мақсатында жариялауға жатпайды.
GRI 2: Стратегия, саясат, тәжірибе
2-22 Тұрақты даму стратегиясы туралы мәлімдеме Директорлар кеңесі Төрағасының үндеуі.
Басқарма Төрағасының үндеуі.
Толық ашылды 1
2-23 Саясатқа міндеттеме 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-24 Өз жауапкершілігіне алған міндеттемелерді орындау 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-25 Жағымсыз ықпалдарды жою үрдістері 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1
2-26 Кеңес алуға жүгіну және алаңдаушылық білдіру тетіктері 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
2-27 Заңдар мен нормативтік актілерді сақтау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1 2022 жылы жалпы сомасы 3 219 540 140 теңгеге заңдар мен нормативтік актілерді сақтамаудың 40 жағдайы тіркелді. Ақшалай емес айыппұлдар болған жоқ.

Бұдан басқа, алдыңғы есепті кезеңдерде орын алған заңдар мен нормативтік актілерді сақтамағаны үшін үш жағдай бойынша 2022 жылы 1 107 526 908 теңге айыппұл төленді.
2-28 Қауымдастықтарға мүшелік 5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
2-29 Мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу тәсілі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1
2-30 Ұжымдық шарттар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1
GRI 3: Маңызды тақырыптар
3-1 Маңызды тақырыптарды анықтау үрдісі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1
3-2 Маңызды тақырыптардың тізімі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 1
«Экономикалық» санаты
GRI 201: Экономикалық көрсеткіштер
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
Толық ашылды 1
201-1 Құрылған және бөлінген тікелей экономикалық құн 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.1. ESG және тұрақты бизнес.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1 GRI 201-1 b тармағы бейрелевант. Біздің бағалауымыз бойынша Компания Қазақстан Республикасының аумағында ғана елеулі ықпал етеді.
GRI 202: Нарыққа қатысу
202-2 Жергілікті қоғамдастықтан жалданған жоғары басшылық үлесі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.5. Басқарма.
Толық ашылды 1
GRI 203: Жанама экономикалық ықпал
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.6. Ортақ құндылықтар қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1
203-1 Инфрақұрылымға инвестициялар және ақысыз қызметтер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.6. Ортақ құндылықтар қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1
GRI 204: Сатып алу тәжірибесі
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.7. Тұрақты жеткізу тізбегін қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1
204-1 Жергілікті жеткізушілерге арналған шығындардың үлесі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.7. Тұрақты жеткізу тізбегін қалыптастырамыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1 Қызметті жүзеге асырудың негізгі орындары – Қазақстан Республикасының өңірлері.
GRI 205: Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
205-2 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл саясаты мен әдістері туралы хабардар ету және осы саясат пен әдістер бойынша тиісті оқыту 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Ішінара ашылды 1 Санаттар мен өңірлер бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша оқытудан өткен қызметкерлер мен басқару органдары мүшелерінің санын есепке алу бойынша ақпарат жүргізілмейді.
205-3 Сыбайлас жемқорлықтың расталған жағдайлары және қабылданған шаралар 5. Қосымшалар.
5.8. GRI көрсеткіштерінің кестесі
Толық ашылды 1 Есепті кезеңде сыбайлас жемқорлық бұзушылықтары анықталған жоқ.
GRI 206: Бәсекелестікке қарсы тәртіп
206-1 Бәсекелестікке қарсы тәртіп, антитраст және монополиялық тәжірибе үшін сот талабы 5. Қосымшалар.
5.8. GRI көрсеткіштерінің кестесі
Толық ашылды 1 Әдеп және комплаенс Кодексіне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес біз тек адал бәсекелестік тәртіпті ұстанамыз. 2022 жылы Компания монополияға қарсы заңнаманы бұзуға байланысты бірде-бір сот ісінің қатысушысы болған жоқ.
GRI 207: Салық
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.11. Салықтың ашықтығы.
Толық ашылды 1
207-1 Салық салу тәсілі 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.11. Салықтың ашықтығы.
Толық ашылды 1
207-2 Салықты басқару, тәуекелдерді бақылау және басқару 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.11. Салықтың ашықтығы.
Толық ашылды 1 Салық туралы ақпараттың дұрыстығын растау туралы толығырақ 2022 ШҚЕ қараңыз.
207-3 Мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу және салыққа қатысты мәселелерді шешу 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.11. Салықтың ашықтығы.
Толық ашылды 1
207-4 Елдер бойынша есеп беру 5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
«Экологиялық» санаты
GRI 302: Энергия
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 1
302-1 Бастапқы көздерді көрсете отырып, энергияны тікелей пайдалану 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 2 Компания энергияны үшінші тараптарға қайта сатпайды.

Компания жаңартылатын көздерден отын тұтынбайды.

Бу мен ыстық су энергиясын тұтыну жылу энергиясының көлеміне кіреді.

Қолданылатын коэффициенттер Отын-энергетикалық теңгерімді қалыптастыру және энергетика саласын сипаттайтын жекелеген статистикалық көрсеткіштерді есептеу әдістемесіне сәйкес келеді.
302-3 Энергия сыйымдылығы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 2
302-4 Энергияны тұтынуды азайту 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 2 Қысқарту алдыңғы есепті жылмен салыстырмалы түрде есептеледі.

Деректер қазақстандық заңнамаға және Компанияның ішкі тәсіліне сәйкес тіркеледі.
GRI 303: Су
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
303-1 Ортақ ресурс ретінде сумен өзара әрекеттесу 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
303-2 Суды ағызуға байланысты ықпалды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
303-3 Су жинау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Ішінара ашылды 2 Компания су ресурстары тапшы өңірлерде су жинау бойынша есеп жүргізбейді.
303-4 Суды ағызу 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Ішінара ашылды 2 Компания су ресурстары тапшылығы бар өңірлерде су ағызу бойынша есеп жүргізбейді.

Компания қабылдағыштар бойынша бөліністе суды ағызу бойынша есеп жүргізбейді.

Компания судың сапасы бойынша есеп жүргізбейді.
303-5 Суды тұтыну 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Ішінара ашылды 2 Компания су ресурстары тапшылығы бар өңірлерде су тұтыну бойынша есеп жүргізбейді.
GRI 304: Биоалуантүрлілік
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
304-1 Табиғатты қорғау аумақтарында және биоалуантүрлілік құндылығы жоғары аумақтарда орналасқан ұйымның меншігінде, жалда немесе басқаруында болатын өндірістік алаңдар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
304-2 Қызметтің, тауарлар мен қызмет көрсетулердің биоалуантүрлілікке елеулі ықпалын сипаттау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
304-3 Тіршілік ету ортасын сақтау немесе қалпына келтіру 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
304-4 ХТҚО қызыл тізіміне және қорғалатын түрлердің ұлттық тізіміне енгізілген, тіршілік ету ортасы ұйым қызмет ететін аумақта орналасқан түрлердің жалпы саны 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
GRI 305: Шығарындылар
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
305-1 Парниктік газдардың тікелей шығарындылары (I қамту аймағы) 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 2 Тікелей шығарындыларды бағалау үшін (1-қамту) отынды жағудан ПГ-ның жылу құндылығы коэффициенттері мен үлестік шығарындылары, сондай-ақ өзге де стандартталған қызмет түрлері негізінде есептеу әдісі қолданылады.

Бұл көрсеткішті есептеу кезінде ескерілген газдар: CO2, CH4, N2O.

Компания биогенді CO2 шығарындыларын шығармайды.

Стационарлық және ұтқыр көздер ескерілді.
305-2 Парниктік газдардың жанама энергетикалық шығарындылары (II қамту аймағы) 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 2 Парниктік газдардың энергетикалық жанама шығарындыларын есептеу үшін келесілерді қолдандық:
Парниктік газдар хаттамасында және 2006 жылғы IPCC парниктік газдарды ұлттық түгендеудің қағидаларында қарастырылған коэффициенттер.

Бұл көрсеткішті есептеу кезінде ескерілген газдар: CO2, CH4, N2O.
305-3 Парниктік газдардың өзге де жанама шығарындылары (қамту аймағы 3) 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 2 Парниктік газдардың өзге де жанама шығарындыларын жария ету үшін Парниктік газдар бойынша хаттамада айқындалған «Сатып алынған тауарлар мен қызметтер» 1-санатындағы және «Шикізат пен сатып алынған тауарларды тасымалдау» 4-санатындағы парниктік газдар шығарындыларын есептеу жүргізілді Есептер үшін өз ресурстарын өндіруден парниктік газдар шығарындыларына қатысты деректер, сондай-ақ ашық көздерде (ecoinvent, GaBi басқа сатып алынған ресурстар үшін) жарияланатын стандартты коэффициенттер қолданылады.

Есептерде неғұрлым маңызды сатып алынған тауарлар мен қызметтердің шығарындылары және оларды тасымалдау ескерілді. Жанама биогенді CO2 шығарындылары есепке алынбады.

Бұл көрсеткішті есептеу кезінде ескерілген газдар: CO2, CH4, N2O.
305-7 Атмосфераға NOx, ЅОх және басқа да маңызды ластаушы заттардың шығарындылары 5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 2 Шығарындыларды есептеу үшін қолданылған коэффициенттер есептілікті қалыптастыру стандарттары мен әдіснамаларын қоса алғанда, қазақстандық табиғатты қорғау заңнамасына сәйкес келеді.

Компания тұрақты органикалық ластауыш (СОЗ) шығарындыларын өндірмейді.
GRI 306: Қалдықтар
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
306-1 Қалдықтардың пайда болуы және қалдықтармен байланысты елеулі ықпалдар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
306-2 Қалдықтармен байланысты елеулі ықпалдарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
306-3 Пайда болған қалдықтар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 2 Өндірілген өндірістік қалдықтардың көлеміне бұрғылау шламының және басқа бұрғылау қалдықтарының көлемі кіреді.
«Әлеуметтік» санаты
GRI 401: Жұмыспен қамту
401-1 Жалданған қызметкерлердің жалпы саны мен пайызы, сондайақ жасына, жынысына және аймақтарына қарай кадрлардың тұрақсыздығы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
401-2 Қызметкерлерге ұсынылатын жеңілдіктер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1
401-3 Ана/әке болу демалысы аяқталғаннан кейін жұмысқа оралған қызметкерлердің үлесі 5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
GRI 402: Қызметкерлер мен басшылықтың қарым-қатынасы
402-1 Ұйымның қызметіндегі елеулі өзгерістер туралы хабарлаудың ең аз кезеңі, сондай-ақ ол ұжымдық шартта айқындалған ба 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз. 3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз. Толық ашылды 1
GRI 403: Жұмыс орнындағы денсаулық және қауіпсіздік
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 1
403-1 Еңбекті қорғау және еңбек қауіпсіздігін басқару жүйесі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз. 3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік. Толық ашылды 1
403-2 Қауіпті анықтау, тәуекелді бағалау және қақтығыстарды тергеу 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 3
403-3 Еңбекті қорғау қызметтері 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 1
403-4 Қызметкерлердің қатысуы, еңбекті қорғау және еңбек қауіпсіздігі мәселелері бойынша кеңес беру мен қарымқатынас жасау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 1
403-5 Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы мәселелері бойынша қызметкерлерді даярлау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 3
403-6 Қызметкерлердің денсаулығын нығайту 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1
403-7 Денсаулық пен қауіпсіздікке жағымсыз әсер етудің алдын алу және азайту 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 3
403-8 Еңбекті қорғауды басқару жүйесімен қамтылған қызметкерлер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
Толық ашылды 1
403-9 Өндірістік жарақаттанудың түрлері мен деңгейі 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Ішінара ашылды 3 Адам-сағатты есепке алу туралы ақпарат және LTIFR есебі мердігерлік ұйымдар үшін жүргізіледі, алайда биыл жария етуге әлі дайын емес, бірақ келесі есепті кезеңде жетілдірілетін болады.

2022 жылы мердігерлік ұйымдардың қызметкерлері арасында қазамен аяқталған бірде-бір жазатайым жағдай болған жоқ.
GRI 404: Дайындық және білім беру
404-1 Бір қызметкерге шаққандағы оқу сағаттарының орташа жылдық саны 5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
404-2 Қызметкерлердің жұмыспен қамту қабілетін қолдауға, сондай-ақ мансапты аяқтаған кезде оларға қолдау көрсетуге бағытталған өмір бойы дағдылар мен білім беруді дамыту бағдарламалары 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1
GRI 405: Әртүрлілік және тең мүмкіндіктер
405-1 Ұйымның басқарушы органдары мен қызметкерлердің негізгі санаттарының құрамы жынысы мен жас топтары бойынша бөлінеді 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.4. Директорлар кеңесі.
4.5. Басқарма.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1
405-2 Қызметкерлердің санаты және қызметті жүзеге асырудың елеулі өңірлері бойынша бөліністегі ерлер мен әйелдердің базалық жалақысының қатынасы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Толық ашылды 1 Компанияда ерлер мен әйелдердің негізгі жалақысы арасында айырмашылық жоқ.
GRI 406: Кемсітпеушілік
406-1 Кемсітушілік жағдайларының жалпы саны және оларды жою бойынша қабылданған шаралар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1 Есепті кезеңде кемсітушілік жағдайлары тіркелмеген.
GRI 408: Балалар еңбегі
408-1 Бала еңбегін пайдаланудың елеулі қаупі бар деп есептелетін бөлімшелер мен жеткізушілер, сондай-ақ қабылданған шаралар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1 Қазатомөнеркәсіп бала құқығын құрметтейді және бала еңбегінің кез келген түрін қабылдамайды. Есепті кезеңде Компанияда немесе оның жеткізушілерінде бала еңбегін пайдаланудың бірде-бір жағдайы тіркелген жоқ.
GRI 409: Мәжбүрлі еңбек
409-1 Мәжбүрлі немесе міндетті еңбекті пайдаланудың елеулі тәуекелі бар бөлімшелер мен жеткізушілер 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1 Қазатомөнеркәсіп мәжбүрлі немесе міндетті еңбек түрлеріне жол бермейді.

Есепті кезеңде Компанияда немесе оның жеткізушілерінде мәжбүрлі еңбекті пайдаланудың бірде-бір жағдайы тіркелген жоқ.
GRI 411: Байырғы халық құқығы
411-1 Қабылданған шаралар санаттары бойынша бөлуде байырғы және аз халықтың құқығына байланысты жағдайлардың саны 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
Толық ашылды 1 Есепті кезеңде байырғы және аз халықтың құқығын бұзудың бірде-бір оқиғасы тіркелген жоқ, сондай-ақ осы топтардан адам құқығының бұзылуына қатысты бірде-бір шағым түскен жоқ.
GRI 413: Жергілікті қауымдастықтар
3-3 Маңызды тақырыптарды басқару 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.6. Ортақ құндылықтар қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1
413-1 Жергілікті қауымдастықтарды жұмылдыру, ықпалды бағалау және даму бағдарламалары бойынша операциялар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.6. Ортақ құндылықтар қалыптастырамыз.
Толық ашылды 1 Жергілікті қоғамдастықтарды қолдау және өзара әрекеттесу шаралары барлық өндіруші активтерде жүзеге асырылады.
GRI 415: Мемлекеттік саясат
415-1 Мемлекеттік саясат 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
Стандарт пен көрсеткіштер Ашылу Есеп парағы Ашудың толықтығы Есеп тараулары
«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ көрсеткіштері
КАП1 Өндірістік учаскелердің өмірлік циклі 120 толық Кен орындарының өмірлік циклін басқару.
КАП2 Төтенше жағдайларға дайындық 158 толық 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
КАП3 Радиациялық қауіпсіздік 156 толық 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.

SASB көрсеткіштерінің кестесі

SASB Индикаторы Ашылу Есеп тараулары Түсініктеме Ашудың толықтығы Қамту аймағы
EM-MM-110a.1. 1-қамту бойынша жалпы жаһандық шығарындылар. Шығарындыларды шектейтін нормаларға жататын пайыз 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Шығарындыларды шектейтін нормалардың әсеріне түсетін ПГ шығарындыларының пайызы – 0%. Толық ашылды 2
EM-MM-110a.2. 1-қамту бойынша шығарындыларды басқарудың ұзақ және қысқа мерзімді стратегиясын немесе жоспарын, шығарындыларды азайту мақсаттарын және осы мақсаттарға қатысты өнімділікті талдауды талқылау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
Толық ашылды 1
EM-MM-120a.1 Атмосфераға келесі ластаушы заттардың шығарындылары:
(1) CO,
(2) NOx (N2O қоспағанда),
(3) SOx,
(4) қатты бөлшектер (PM10),
(5) сынап (Hg),
(6) қорғасын (Pb),
(7) ұшпа органикалық қосылыстар (ҰОҚ)
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Сынап шығарындылары жоқ. Топта қорғасын мен оның қосылыстарының шығарындылары тек «ҮМЗ» АҚ, «Волковгеология» АҚ, «Қаратау» ЖШС және «Семизбай-U» ЖШС-де бар – 0,000466 тонна Толық ашылды 2
EM-MM-130a.1. (1) Тұтынылған энергияның жалпы мөлшері, (2) электр энергиясы пайыздық қатынаста, (3) жаңартылатын пайыздар 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.
ЖЭК – 0,33%.
Электр энергиясы – 56,50%
Ішінара ашылды 2
EM-MM-140a.1. (1) Алынған тұщы судың жалпы мөлшері, (2) тұщы суды жалпы тұтыну, су стрессінің жоғары немесе өте жоғары бастапқы деңгейі бар аймақтардағы әрқайсысының пайызы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
Алынған тұщы судың жалпы мөлшері-4 063,9 мың м3. Компания су ресурстары тапшы өңірлерде су алу бойынша есеп жүргізбейді. Ішінара ашылды 2
EM-MM-140a.2 Су сапасы бойынша рұқсаттарға, стандарттарға және нормативтерге байланысты талаптарды сақтамау жағдайларының саны 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
2022 жылы су ресурстарына қатысты талаптарды сақтамаудың үш жағдайы тіркелді. 1
EM-MM-150a.4 Пайда болған минералды емес қалдықтардың жалпы салмағы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
Минералды емес қалдықтардың жалпы салмағы – 269 281,47 тонна. Толық ашылды 2
EM-MM-150a.5 Өндірілген қалдықтардың жалпы салмағы Өндірілген қалдықтардың болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 2
EM-MM-150a.6 Пайда болған бос жыныстың жалпы салмағы Бос жыныстың болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 2
EM-MM-150a.7 Пайда болған қауіпті қалдықтардың жалпы салмағы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.
Жаңа Экологиялық кодекс енгізілгеннен кейін қалдықтардың жіктеуіші өзгертілді.

Қазіргі уақытта КДҚ жобасын іске асыру шеңберінде қалдықтардың жаңа жіктеуіші өзектендірілді және есептілікке енгізілді. Жаңа классификаторға сәйкес қалдықтар туралы ақпарат 2023 жылғы есепте көрсетіледі.
Ашылмады 2
EM-MM-150a.8 Қайта өңделген қауіпті қалдықтардың жалпы салмағы Жаңа Экологиялық кодекс енгізілгеннен кейін қалдықтардың жіктеуіші өзгертілді.

Қазіргі уақытта КДҚ жобасын іске асыру шеңберінде қалдықтардың жаңа жіктеуіші өзектендірілді және есептілікке енгізілді. Жаңа классификаторға сәйкес қалдықтар туралы ақпарат 2023 жылғы есепте көрсетіледі.
Ашылмады 2
EM-MM-150a.9 Қауіпті материалдар мен қалдықтарды басқарумен байланысты елеулі оқиғалардың саны 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
2022 жылы қауіпті материалдар мен қалдықтарды басқаруға байланысты талаптарды сақтамаудың жеті жағдайы тіркелді. Толық ашылды 1
EM-MM-150a.10 Белсенді және белсенді емес операциялар үшін қалдықтар мен қауіпті материалдарды басқару саясаты мен тәртібінің сипаттамасы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
Толық ашылды 1
EM-MM-160a.1. Қолданыстағы объектілер үшін саясаттың экологиялық менеджменті мен тәжірибенің сипаттамасы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз
Толық ашылды 1
EM-MM-160a.2. Қышқыл таужыныстарды дренаждау шахта учаскелерінің пайызы:
(1) болжанады,
(2) белсенді түрде жұмсарады, және
(3) өңдеу немесе қалпына келтіру сатысында
Шахта учаскелерінің болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM-160a.3. Күзетілетін табиғат қорғау мәртебесі бар не соған жақын аймақта немесе күн көру ортасы жойылу қаупі төнген түрлердің (1) дәлелденген және (2) ықтимал қор пайызы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.
Толық ашылды 1
EM-MM-210a.1. Қақтығыс аймақтарында немесе оларға жақын жерде (1) дәлелденген және (2) ықтимал қор пайызы Қақтығыс аймағында немесе оларға жақын қорлардың болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM-210a.2. Байырғы халық жеріндегі немесе оған жақын жердегі (1) дәлелденген және (2) ықтимал қор пайызы Байырғы халық жерінде немесе оған жақын жерде қордың болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM-210a.3. Адам құқығына, байырғы халықтың құқығына және қақтығыс аймақтарындағы жұмыстарға қатысты әрекеттесу үрдістері мен тиісті сақтық тәжірибесін талқылау Қақтығыс аймағының, байырғы халықтың болмауына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM-210b.1. Қоғамдастықтың құқығы және мүдделерімен байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді басқару үрдістерін талқылау 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.6. Ортақ құндылықтар қалыптастырамыз.
Жергілікті қауымдастықтармен байланысты тәуекелдер туралы ақпарат жоқ. Ішінара ашылды 1
EM-MM-210b.2. Техникалық емес кідірістердің саны мен ұзақтығы Ереуілдер мен локауттар саны – 0. Толық ашылды
EM-MM-310a.1. Американдық және шетелдік қызметкерлерге бөлінген ұжымдық шарттармен қамтылған белсенді жұмыс күшінің пайызы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз
Толық ашылды 1
EM-MM-310a.2. Ереуілдер мен локауттардың саны мен ұзақтығы Ереуілдер мен локауттар саны – 0. Толық ашылды 1
EM-MM-320a.1. (1) MSHA барлық жазатайым оқиғалардың жиілік коэффициенті, (2) өлім коэффициенті, (3) арасы жақын ағаттықтардың жиілік коэффициенті (NMFR) (4) (а) штаттық қызметкерлер және (b) келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлер үшін еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және төтенше жағдайларға ден қою бойынша оқыту сағатының орташа саны 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.5. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік.
(1) MSHA all-incidence rate – 0,021 (SASB ұсынымына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есептеу).

(2) FAR – 0,007 (SASB ұсынымына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есептеу).

(3) Near misses frequency rate = 0,848 (SASB ұсынымына сәйкес жұмыс істеген 200 000 сағатқа есептеу).

(4) Штаттық қызметкерлер мен келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлер үшін еңбекті қорғау, қауіпсіздік техникасы және төтенше жағдайларға ден қою бойынша оқыту сағаттарының жеке есебінің болмауына байланысты ашылмаған.
Ішінара ашылды 3
EM-MM-510a.1. Барлық құн тізбегі бойынша сыбайлас жемқорлық пен парақорлықтың алдын алу жөніндегі басқару жүйесінің сипаттамасы 4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.
4.12. Корпоративтік этика және комплаенс.
Толық ашылды 1
EM-MM-510a.2. Transparency International Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінде ең төменгі 20 рейтингісі бар елдерде өндіріс Қолданылмайды. Қазақстан бұл тізімге кірмейді. Қолданылмайды 1
EM-MM-540a.1. Қалдық қоймасының түгендеу кестесі:
(1) нысан атауы;
(2) орналасқан жері;
(3) меншік иесінің мәртебесі;
(4) жедел мәртебе;
(5) құрылыс әдісі;
(6) максималды рұқсат етілген сақтау көлемі;
(7) сақталған қалдықтардың ағымдағы саны;
(8) салдардың жіктелуі;
(9) соңғы тәуелсіз техникалық сараптама күні;
(10) маңызды тұжырымдар;
(11) салдарын азайту шаралары;
(12) апаттық дайындық және әрекет ету жоспарлары.
Қолданылмайды. Қазақстан бұл тізімге кірмейді. Қолданылмайды 1
EM-MM-540a.2. Қалдық қоймаларының тұрақтылығын бақылау және сақтау үшін пайдаланылатын қалдық қоймаларын басқару жүйелері мен басқару құрылымының қысқаша сипаттамасы Қалдықтардың жоқтығына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM-540a.3. Қалдық қоймалары үшін апаттық дайындық және әрекет ету жоспарларын әзірлеу тәсілі Қалдықтардың жоқтығына байланысты қолданылмайды. Қолданылмайды 1
EM-MM000.A (1) Металл кендерін және (2) дайын металл өнімдерін өндіру 1. Жаңа мүмкіндіктерге жол ашамыз.
1.4. Қызмет нәтижелерінің динамикасын талдау.
Толық ашылды 1
EM-MM-000.B Қызметкерлердің жалпы саны, мердігерлердің пайызы 3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.
3.4. Тартымды еңбек жағдайларын жасаймыз.
5. Қосымшалар.
5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштер.
Мердігерлік ұйымдардың қызметкерлерін есепке алу бойынша ақпарат жүргізіледі, бірақ жария етуге дайын емес және келесі есепті кезеңде жетілдірілетін болады. Ішінара ашылды 1

TCFD көрсеткіштерінің кестесі

Көрсеткіш Есеп тараптары
Басқару
a. Директорлар кеңесінің климаттың өзгеруіне байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді қадағалау үрдісін сипаттаңыз.

4. Тиімді басқаруды жүзеге асырамыз.

4.1. Корпоративтік басқару жүйесі.

4.4. Директорлар кеңесі.

b. Климаттың өзгеруіне байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді бағалау мен басқарудағы басшылықтың рөлін сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.1. ESG және тұрақты бизнес.

Өлшемдер мен мақсатты көрсеткіштер
a. Ұйым өзінің стратегиясы мен тәуекелдерді басқару үрдісіне сәйкес климатқа байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді бағалау үшін пайдаланатын көрсеткіштерді сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.

5. Қосымшалар.

5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.

c. Ұйымның климаттың өзгеруіне байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді басқару үшін пайдаланатын мақсаттарын және мақсаттарға жетудегі жұмыс нәтижелерін сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.

b. 1, 2 және қажет болған жағдайда 3-қамту аймақтарындағы парниктік газдар (ПГ) шығарындылары, сондай-ақ олармен байланысты тәуекелдер туралы ақпаратты ашыңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

3.3. Планетамызға қамқорлық көрсетеміз.

5. Қосымшалар.

5.2. 2020-2022 жылдардағы негізгі ESG көрсеткіштері.

Стратегия
b. Ұйымның бизнесіне, стратегиясына және қаржылық жоспарлауына климатмен байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктердің ықпалын сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

Тәуекелдерді басқару
a. Ұйымның климатқа байланысты тәуекелдерді анықтау және бағалау үрдісін сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

b. Ұйымның климатқа байланысты тәуекелдерді басқару үрдісін сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

c. Климатқа байланысты тәуекелдерді анықтау, бағалау және басқару үрдістері ұйымның тәуекелдерді жалпы басқаруға қалай біріктірілгенін сипаттаңыз.

3. Тұрақты дамуды қамтамасыз етеміз.

3.2. Климаттың өзгеруі және энергия тиімділігі.

UNCTAD көрсеткіштерінің кестесі

Сала Көрсеткіштер Қызмет нәтижелері
A Экономикалық сала
А.1 Түсім және/немесе (таза) қосылған құн A.1.1: түсім 1 001,1 млрд теңге
A.1.2: қосылған құн 686,7 млрд теңге
A.1.3: таза қосылған құн 607,6 млрд теңге
А.2 Мемлекетке аударымдар А.2.1: салық және мемлекетке басқа да аударымдар 259,5 млрд теңге
А.3 Жаңа инвестициялар/ шығындар A.3.1: «жасыл» инвестициялар Қоршаған ортаны қорғау бойынша іс-шараларды өткізуге арналған шығындар 1 074,8 млн теңгені құрады.
A.3.2: әлеуметтік салаға инвестициялар 1,1 млрд теңге
A.3.3: зерттеулер мен әзірлемелерге арналған жалпы шығындар 6,8 млрд теңге
А.4 Жергілікті жеткізу/сатып алу бағдарламаларының жалпы құны A.4.1: жергілікті жерлердегі сатып алудың пайыздық үлесі 82%
B Экологиялық сала
В.1 Су ресурстарын ұтымды пайдалану B.1.1: су рециркуляциясы Есепке алу әдіснамасын қайта қарауға байланысты деректер жоқ.
B.1.2: суды пайдалану тиімділігі 9 188,9 мың м³ – алынатын судың жалпы мөлшері. 2022 жылы алынатын судың жалпы мөлшері 2021 жылмен салыстырғанда 9%-ға қысқарды.
B.1.3: су ресурстарына жүктеме

2022 жылы суды тұтыну:

  • жер үсті сулары– 6,5 мың м³;
  • жер асты сулары – 8 573,5 мың м³;
  • муниципалдық және басқа да сумен жабдықтау жүйелері – 608,9 мың м³.
В.2 Қалдықтарды жою B.2.1: қалдықтарды азайту 2022 жылы Қазатомөнеркәсіп жинаған қалдықтардың жалпы көлемі 604,6 мың тоннаны құрады.
B.2.2: қалдықтарды рециркуляциялау Компания қалдықтарды қайта пайдаланбайды.
B.2.3: қауіпті қалдықтар ҚР жаңа экологиялық кодексінің қабылдануына байланысты ЕТҰ есептілігі қалдықтардың жаңа жіктеуіші бойынша өзектендірілетін болады (қалдықтардың кейбір позициялары зертханалық зерттеулерді талап етеді).
В.3 Парниктік газдар шығарындылары B.3.1: парниктік газ шығарындылары (қамту саласы 1) 97,26 мың тонна CO2-экв.
B.3.2: парниктік газ шығарындылары (қамту саласы 2) Нарықтық әдіс – 844 034 тонна CO2-экв.
В.4 Пестицидтер мен озонды бұзатын заттарды қоса алғандағы химиялық заттар B.4.1: пестицидтер мен озонды бұзатын заттектерді қоса алғандағы химиялық заттар Компания озонды бұзатын заттарды пайдаланбайды.
В.5 Энергияны тұтыну B.5.1: жаңартылатын энергия көздері Кәсіпорындарда орнатылған фотоэлектр стансаларынан жылдық энергия өндіруі 3,01 МВт* сағ. құрады
B.5.2: энергия тиімділігі Энергияны жалпы тұтыну 3 929 мың ГДж. құрады
C Әлеуметтік сала
С.1 Гендерлік теңдік C.1.1: басшылық лауазымдардағы әйелдер үлесі 2022 жылы басшылық лауазымдардағы әйелдердің үлесі – 9%.
C.2 Адами капитал C.2.1: бір қызметкерге есептегенде даярлаудың орташа жылдық ұзақтығы Бір қызметкерді оқытуға жұмсалған сағаттың орташа саны – 54 сағат.
C.2.2: бір қызметкерді даярлауға арналған бір жылдағы шығындар

Әкімшілік-басқару персонал-330,2 мың теңге.

Өндірістік персонал - 71,5 мың теңге.

C.2.3: жұмыспен қамту түрі мен жынысы бойынша бөліністегі қызметкерлердің жалақысы мен жәрдемақысы Жалпы жалақы қоры – 99 395 млн теңге.
C.3 Қауіпсіздік және еңбек гигиенасы C.3.1: қызметкерлердің денсаулығын қорғауға және өндірістік қауіпсіздікке арналған шығындар түсімнің % -ын құрайды 2022 жылы ЕҚ және ӨҚ саласындағы ісшараларға жұмсалған шығындар 8,08 млрд теңгені құрады, бұл компания түсімінің 1% - на тең.
C.3.2: өндірістік жарақаттану жағдайларының жиілігі/саны Өндірістік жарақаттану жиілігінің коэффициенті – 0,11.
С.4 Ұжымдық еңбек шарттары C.4.1 Ұжымдық еңбек шарттарымен қамтылған қызметкерлердің пайызы 99%
D Институционалдық сала
D.1 Корпоративтік басқару мәселелері бойынша ақпаратты ашу D.1.1: Директорлар кеңесі отырыстарының саны және қатысу көрсеткіші

2022 жылы Директорлар кеңесі 14 бетпе-бет отырыс өткізіп, 239 мәселе қарастырды.

Директорлар кеңесі мүшелерінің отырыстарға қатысуы 2022 жылы орта есеппен 94,4%-ды құрады.

D.1.2: Директорлар кеңесіндегі әйелдер саны/үлесі 14% (жыл соңында).
D.1.3: Директорлар кеңесі мүшелерінің жас топтары бойынша бөлінуі

Жас топтары бойынша Директорлар кеңесінің мүшелері:

  • 30 жасқа дейін – 0%;
  • 30-50 жас – 57%;
  • 50 және одан көп – 43%.
D.1.4: аудиторлық комитеттер отырысының саны және қатысу көрсеткіші

Есепті жылы Аудит жөніндегі комитет 12 бетпебет және бір сырттай отырыс өткізді.

Отырыстарға қатысу – 100%.

D.1.5: Директорлар кеңесі мен басшылықтың әрбір мүшесіне есептелген сыйақының жалпы сомасы мен сыйақы мөлшері Басқарма мен Директорлар кеңесі мүшелерінің жалпы сыйақы мөлшері 0,98 млрд теңгені құрады.
D.2 Сыбайлас жемқорлықпен күрес шаралары D.2.1: шығарылған айыптау үкімдеріне сәйкес төленген немесе төленуге жататын айыппұл мөлшері Есепті кезеңде сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік айыппұл болған жоқ.
D.2.2: қызметкерге жылдар бойынша бөлінген сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселелерін оқыту сағаттарының орташа саны Деректер жоқ.

Тәуелсіз аудитордың қорытындысы

GRI 2-5

Қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есеп

Шоғырландырылған қаржылық есептілікке ескертпелер

1. «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ тобы және оның қызметі туралы жалпы мәліметтер

Осы шоғырландырылған қаржылық есептілік «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық атом компаниясы» АҚ (бұдан әрі – «Компания») және оның еншілес кәсіпорындары (бұдан әрі бірлесіп «Топ» немесе «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ) үшін 2022 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл үшін халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына (ХҚЕС) сәйкес дайындалды).

Компания Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған акционерлік қоғам болып табылады. Компания Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық атом компаниясын құру туралы» 1997 жылғы 14 шілдедегі № 3593 Жарлығына және «Қазатомөнеркәсіп» Ұлттық атом компаниясының мәселелері» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 22 шілдедегі № 1148 қаулысына сәйкес жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын жабық акционерлік қоғам түрінде құрылды.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Компания акцияларының 75%-ы «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ-ға тиесілі және акциялардың 25%-ы еркін айналымда. Мемлекет Топтың түпкілікті бақылаушы тарабы болып табылады. Өткен жылдың соңынан бері өзгерістер болған жоқ.

Компания Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Сығанақ көшесі, 17/12 мекенжайы бойынша тіркелген. Негізгі қызмет орны Қазақстан Республикасы болып табылады.

Топ қызметінің негізгі түрі уран өндіру және уран өнімін сату болып табылады. Топ әлемдегі жетекші уран өндіруші компаниялардың қатарына кіреді. Бұдан басқа, Топ сирек металдарды қайта өңдеу, бериллий және тантал өнімдерін өндіру және өткізу, операциялық қызметті ғылыми сүйемелдеу жөніндегі қызметті жүзеге асырады.

«Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ - ядролық отын циклінің бастапқы кезеңдерінде және жылу бөлетін жинақтар мен олардың компоненттерін өндіруде Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіретін компания. Топ табысының едәуір бөлігін құрайтын бірқатар бірлескен және қауымдастырылған кәсіпорындардың мүшесі болып табылады (25 және 26- ескертпелер). Топтың Даму стратегиясы негізгі қызмет түрлеріне, атап айтқанда уран мен онымен байланысты табиғи ресурстарды өндіруге және өңдеуге бағытталған. Даму стратегиясы нарықтық жағдайлар негізінде өндіру көлемін оңтайландыру және Сала көшбасшысы ретіндегі Топтың тиісті позициясы корпоративтік мәдениетті тұрақты дамыта отырып, бизнес-қызметте озық тәжірибелерді қолдана отырып, өнімді өткізу жөніндегі мүмкіндіктерге нарыққа бағдарланған тәсілді қолдану арқылы орнықты даму қағидаттарына сәйкес Топтың барлық мүдделі тараптары үшін құнның ұзақ мерзімді өсуін қамтамасыз етуге арналған.

2022 жылдың 31 желтоқсанында Топ, оның қауымдастырылған кәсіпорындары және бірлескен кәсіпорындары уран өндіру және барлау бойынша келесі келісімшарттардың тараптары болды:

Кен орны/учаскесі Даму кезеңі Келісімшарт күні Келісімшарт мерзімі
Топ
«Қазатомөнеркәсіп-SaUran» ЖШС
Қанжуған Өндіру 27 қараша 1996 51 жыл
Уванас Тарату 27 қараша 1996 26 жыл
Мыңқұдық, Шығыс учаскесі Өндіру 27 қараша 1996 31 жыл
Мойынқұм, №1 учаске (Оңтүстік) (оңтүстік бөлігі) Тарату 26 қыркүйек 2000 20 жыл
Мойынқұм, №3 учаске (Орталық) (солтүстік бөлігі) Өндіру 31 мамыр 2010 29 жыл
«Орталық» ӨК» ЖШС
Мыңқұдық, Орталық учаскесі Өндіру 08 шілде 2005 28 жыл
Жалпақ Өндіру 14 желтоқсан 2021 21 жыл
«Аппақ» ЖШС
Мыңқұдық, Батыс учаскесі Өндіру 08 шілде 2005 30 жыл
«РУ-6» ЖШС
Солтүстік және Оңтүстік Қарамұрын Өндіру 15 қараша 1996 44 жыл
«Инкай» БК» ЖШС
Инкай, №1 учаске Өндіру 13 шілде 2000 45 жыл
Компания
Инкай, №2 учаске Барлау 25 маусым 2018 6 жыл
Инкай, №3 учаске Барлау 25 маусым 2018 4 жыл*
«Байкен-U» ЖШС
Солтүстік Хорасан, №2 учаске Өндіру 01 наурыз 2006 49 жыл
«Хорасан-U БК» ЖШС
Солтүстік Хорасан, №1 учаске Барлау және өндіру 08 мамыр 2005 53 жыл
«Қаратау» ЖШС
Буденовское, №2 учаске Өндіру 08 шілде 2005 35 жыл
«Ақбастау» БК» АҚ
Буденовское, №1 учаске Өндіру 20 қараша 2007 30 жыл
Буденовское, №3,4 учаске Өндіру 20 қараша 2007 31 жыл
Қауымдастырылған компаниялар
«КАТКО» БК» ЖШС
Оңтүстік Мойнқұм (солтүстік бөлігі, Төрткұдық) Өндіру 03 наурыз 2000 39 жыл
«Заречное» БК» АҚ
Заречное Өндіру 23 қыркүйек 2002 23 жыл
«Оңтүстік тау-кен-химия компаниясы» БК» ЖШС
Ақдала Өндіру 28 наурыз 2001 25 жыл
Инкай, №4 учаске Өндіру 08 шілде 2005 24 жыл
Бірлескен кәсіпорындар
«Семізбай-U» ЖШС
Семізбай Өндіру 02 маусым 2006 25 жыл
Иркол Өндіру 14 шілде 2005 25 жыл
«Буденовское» БК ЖШС
Буденовское, №6,7 учаске Өндіру 16 қазан 2020 25 жыл

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Топқа Қазақстан Республикасының алты өңірінде – Түркістан, Шығыс Қазақстан, Қызылорда, Ақмола, Павлодар және Алматы облыстарында орналасқан қауымдастырылған және бірлескен кәсіпорындарды қоса алғанда, 33 кәсіпорын (2021 жыл: 33) кіреді. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Топ қызметкерлерінің жалпы саны 20 мың адамды құрайды (2021 жыл: 21 мың адам).

2. Топ өз қызметін жүзеге асыратын экономикалық орта

Қазақстан Республикасының экономикасы дамып келе жатқан нарықтарға тән кейбір сипатты ерекшеліктерді көрсетіп келеді. Ол ел экспортының негізгі бөлігін құрайтын мұнай мен газ және басқа да минералдық шикізат бағаларының ауытқуларына ерекше сезімтал. Бұл ерекшеліктер сондай-ақ елден тыс жерлерде еркін айырбасталмайтын ұлттық валютаның болуын және қазақстандық борыштық және үлестік бағалы қағаздардың шетелдік қор биржаларына болмашы қатысуын да қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Жоғары инфляция, 2022 жылғы қаңтардағы соңғы ішкі тәртіпсіздіктерден туындаған проблемалар, аймақтағы жалғасып жатқан саяси шиеленістер, айырбас бағамының құбылмалылығы өтімділіктің төмендеуін және халықаралық қаржыландыруды тарта отырып қиындықтар туғызуды қоса алғанда, Қазақстан Республикасының экономикасына теріс әсер етті және жалғастыруы ықтимал.

2015 жылғы 20 тамызда Ұлттық банк пен Қазақстан Республикасының Үкіметі теңгенің айырбас бағамын қолдауды тоқтату және инфляциялық таргеттеу режиміне негізделген жаңа ақша-кредит саясатын іске асыру, валюталық дәлізді жою және еркін құбылмалы айырбас бағамына көшу туралы шешім қабылдады. Бұл ретте, Ұлттық банктің айырбас бағамына қатысты саясаты қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін теңгенің айырбас бағамының күрт ауытқуын болдырмау үшін интервенцияға жол береді. Осы есептің күніндегі жағдай бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми айырбастау бағамы 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 1 АҚШ доллары үшін 462.65 теңгемен салыстырғанда 1 АҚШ доллары үшін ХХХ теңгені құрады (2021 жылғы 31 желтоқсан: 1 АҚШ доллары үшін 431.67 теңге). 2022 жылға арналған орташа айырбас бағамы 1 АҚШ доллары үшін 460.85 теңгені құрады (2021 жыл: 1 АҚШ доллары үшін 426.03 теңге). Теңгенің айырбас бағамына және Ұлттық банк пен Үкіметтің болашақтағы іс-әрекеттеріне, сондай-ақ осы факторлардың Қазақстан Республикасының экономикасына әсеріне қатысты белгісіздік сақталып отыр.

COVID-19

2020 жылдың наурызында Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымы COVID-19 коронавирусының жаңа түрін пандемия деп жариялады. Пандемияға байланысты қазақстандық билік органдары COVID-19 таралуын тежеуге және салдарын жеңілдетуге бағытталған, мысалы, қозғалысқа тыйым салу және шектеу, карантин, өзін-өзі оқшаулау және кәсіпорындарды жабуды қоса алғанда, коммерциялық қызметті шектеу сияқты бірқатар шаралар қабылдады. Жоғарыда аталған шаралардың көпшілігі кейіннен жеңілдетілді, алайда 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша мемлекеттік органдар вирустың жаңа түрлеріне жауап ретінде 2023 жылы қосымша шектеулер енгізуі мүмкін деген қауіп әлі де бар.

Ресей мен Украина арасындағы әскери қақтығыс

2022 жылдың 21 ақпанында Ресей президенті Луганск және Донецк халық республикаларын мойындау туралы мәлімдеме жариялады. 24 ақпанда Ресей президенті әскерилерге өз әскерлерін Украина аумағына жұмылдыруды тапсырды. Ресейдің әрекеттеріне жауап ретінде Америка Құрама Штаттары, Еуропалық Одақ және кейбір басқа елдер Ресейге қарсы санкциялар енгізді, соның ішінде бірқатар ресейлік қаржы ұйымдарын SWIFT-тен ажырату. Ресей Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі болып табылады және, атап айтқанда, қазақстандық шикі мұнайдың 80%-на дейін экспорттауға мүмкіндік беретін Каспий құбыр консорциумы (бұдан әрі - «КҚК») арқылы негізгі сауда транзиті болып табылады.

КҚК қызметі 2022 жылдың наурыз айында дауылдың салдарынан уақытша тоқтатылды, бірақ бұл мұнай бағасының өсуіне байланысты бюджетке айтарлықтай әсер еткен жоқ, алайда Ресейдің КҚК-ның қазақстандық шикі мұнайға арналған бағытын ұзақ уақыт жабуы Қазақстан экспорты мен жалпы экономика үшін елеулі зардаптарға әкеп соқтырады. Қазақстан билігі Каспий теңізіне, оның ішінде Әзірбайжан, Грузия және Түркия арқылы өтетін балама бағыттарды қарастыруда, бірақ олар қосымша инфрақұрылымға қомақты инвестицияларды талап етеді, ал КҚК бағытын ауыстыру көп жылдарға созылады.

Ресей мен Украина арасындағы қақтығыс және оның салдары салдарынан теңгенің айырбас бағамы құбылмалы болды, ал жылдық инфляция деңгейі 2022 жылы 20.3% жетті. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстанның қаржы жүйесінің тұрақтылығын қолдау үшін бірқатар шаралар қабылдады.

Топ тауарларды Ресей аумағы арқылы экспорттайды, бұл Ресей аумағы арқылы транзитпен де, тауарларды теңіз кемелерімен жеткізумен де байланысты тәуекелдерді тудырады, логистикалық шектеулер импорттың құнын арттыруы мүмкін. Топ санкциялардың дайын өнімді тасымалдау мүмкіндігіне ықтимал әсерін үнемі қадағалап отырады. Осы қаржылық есептілікті дайындау күнінде Топтың өнімін түпкілікті сатып алушыларға жеткізуге байланысты Топтың қызметіне шектеулер жоқ. Сондай-ақ, Топ қандай да бір себептермен негізгі маршруттың қолжетімсіз болу қаупін азайту үшін 2018 жылдан бастап балама маршрут ретінде сәтті пайдаланатын Транскаспий халықаралық көлік бағыты (бұдан әрі – «ТХКБ») бойынша уран транзитіне рұқсаты бар. Сондай-ақ, ресейлік серіктестердің Топтың еншілес, қауымдастырылған және бірлескен кәсіпорындарына қатысуымен байланысты тәуекелдер, соның ішінде беделді тәуекелдер мен корпоративтік басқару тәуекелдері бар.

Топтың Уранды байыту орталығымен (бұдан әрі – «УБО») (Ресей резиденті) уранды қайта өңдеуге шарты бар. Осы қаржылық есептілік күніне Топ осы Келісім бойынша қызмет көрсету жалғасады деп болжайды, өйткені жағдай УБО қызметіне және оның Топ үшін уранды қайта өңдеу мүмкіндіктеріне әсер етпеуі тиіс.

Ағымдағы тәуекелдерді бағалау бағдарламасы аясында басшылық Ресейге қарсы санкциялардың Топтың қызметіне тигізетін әсерін талдайды. Бүгінгі таңда санкциялар Топтың қызметіне айтарлықтай әсер еткен жоқ, дегенмен Ресей мен Украина арасындағы қақтығыстан туындаған нарықтық белгісіздік уранның спот бағасының, ұлттық валютаның айырбас бағамының және Компанияның бағалы қағаздарының бағасының айтарлықтай құбылуына алып келді. Есепті кезең ішінде Компания 28-ескертпеде көрсетілгендей, белгілі бір Банктік төлемдермен кейбір қиындықтарға ұшырады. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша санкциялар тізіміне енгізілген қаржы институттарында орналастырылған барлық қаражат алынып, басқа қаржы институттарына ауыстырылды.

Топтың 2022 жылғы жұмысына әсер еткен маңызды факторлар:

Жоғарыда аталған факторлар ағымдағы кезеңде уранды сатудан түскен табыстарға оң әсер етті, олар 245,318 миллион теңгеге ұлғайды (9-ескертпе).

Топтың қарыз алуының көп бөлігі АҚШ долларымен индекстелген теңгедегі облигацияларды қоса алғанда, АҚШ долларымен номиналданған. Теңгенің АҚШ долларына қатысты девальвациясы нәтижесінде кредиттер мен қарыздар 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 4,758 миллион теңгеге ұлғайды (15-ескертпе).

2022 жылғы бағамдық айырма бойынша таза пайда 2021 жылмен салыстырғанда АҚШ долларының нығаюына сәйкес 13,959 миллион теңгеге (15-ескертпе) артық болды, өйткені Топтың шоғырландырылған дебиторлық берешегі мен ақшалай қаражатының көп бөлігі АҚШ долларында көрсетілген.

Экономикалық орта Топтың қызметі мен қаржылық жағдайына айтарлықтай әсер етеді. Басшылық Топтың тұрақты қызметін қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды. Алайда қалыптасқан экономикалық жағдайдың болашақ салдарын болжау қиын, және басшылықтың ағымдағы күтулері мен бағалаулары нақты нәтижелермен ерекшеленуі мүмкін. Бұдан басқа, Қазақстан Республикасындағы энергетика секторы Қазақстан Республикасындағы саяси, заңнамалық, салықтық және реттеушілік өзгерістердің ықпалына ұшырайды. Қазақстан Республикасының экономикалық тұрақтылығының перспективалары айтарлықтай дәрежеде Топтың бақылау аясынан тыс болып табылатын Үкімет қабылдайтын экономикалық және саяси шаралардың тиімділігіне байланысты болады.

3. Есеп саясатының негізгі ережелері

Қаржылық есептілікті дайындау негізі

Осы шоғырландырылған қаржылық есептілік өзгерістері пайда немесе залал құрамында және басқа жиынтық табыс арқылы әділ құн бойынша көрсетілетін әділ құн бойынша бағаланатын қаржы құралдарын қоспағанда, бастапқы құн бойынша есепке алу қағидалары негізінде халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына («ХҚЕС») сәйкес жүзеге асырылады. Осы шоғырландырылған қаржылық есептілікті дайындау кезінде қолданылатын есеп саясатының негізгі ережелері төменде келтірілген. Бұл қағидаттар есептілікте ұсынылған барлық кезеңдерге қатысты дәйекті түрде қолданылды.

ХҚЕС бойынша шоғырландырылған қаржылық есептілікті дайындау кейбір маңызды бухгалтерлік бағалауды қолдануды талап етеді. Сонымен қатар, Топтың есеп саясатын қолдану кезінде басшылық өз пікірлеріне сүйенуі керек. Бағалаудың немесе күрделіліктің неғұрлым жоғары дәрежесін болжайтын бухгалтерлік есеп салалары, сондай-ақ болжамдар мен бағалаулар шоғырландырылған қаржылық есептілік үшін маңызды болып табылатын салалар 4-ескертпеде көрсетілген.

Есеп беру валютасы

Егер басқаша көрсетілмесе, осы шоғырландырылған қаржылық есептіліктің көрсеткіштері қазақстандық миллион теңгемен көрсетілген.

Шоғырландыру принциптері
(i) 2022 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылға

Еншілес кәсіпорындар Топ (i) оған инвестициялар объектісінің кірісіне елеулі әсер ететін маңызды қызметті басқаруға мүмкіндік беретін өкілеттіктерге ие болғандықтан, (ii) инвестициялар объектісіне қатысудан түсетін ауыспалы табысқа байланысты тәуекелдерге ұшырайды немесе осындай кірісті алуға құқығы бар және (iii) инвестор кірісінің шамасына ықпал ету мақсатында инвестициялар объектісіне қатысты өз өкілеттіктерін пайдалану мүмкіндігі бар болғандықтан Топ бақылайтын құрылымдық кәсіпорындарды қоса алғанда, инвестициялардың осындай объектілерін білдіреді. Топтың басқа кәсіпорынға қатысты өкілеттіктерінің болуын бағалау кезінде нақты ықтимал дауыс беру құқықтарын қоса алғанда, нақты құқықтардың болуы мен ықпалын қарау қажет.

Егер ұстаушының инвестиция объектісінің маңызды қызметін басқаруға қатысты шешім қабылдаған кезде осы құқықты іске асырудың практикалық мүмкіндігі болса, құқық нақты болып табылады. Топ инвестициялық объектіде дауыс беру құқығы көп болмаса да, инвестициялық объектіге қатысты өкілеттіктерге ие бола алады. Мұндай жағдайларда инвестициялар объектісіне қатысты нақты өкілеттіктердің болуын айқындау үшін Топ өзінің дауыс беру құқықтары пакетінің басқа дауыс беру құқықтарын ұстаушылардың пакеттерінің мөлшеріне және оларды бөліп орналастыру дәрежесіне қатысты мөлшерін бағалауы тиіс. Инвестициялар объектісінің қызметіне түбегейлі өзгерістер енгізуге байланысты немесе ерекше жағдайларда қолданылатын басқа инвесторларды қорғау құқықтары Топтың инвестициялар объектісін бақылау мүмкіндігіне кедергі келтірмейді. Еншілес кәсіпорындар шоғырландырылған қаржылық есептілікке олардың операцияларын бақылау тобына берілген күннен бастап (сатып алу күні) енгізіледі және бақылау жоғалған күннен бастап шоғырландырылған есептіліктен шығарылады.

Жалпы бақылаудағы тараптардан сатып алынғандарды қоспағанда, еншілес кәсіпорындар сатып алу әдісі бойынша шоғырландырылған қаржылық есептілікке енгізіледі. Сатып алынған сәйкестендірілетін активтер, сондай-ақ бизнесті біріктіру кезінде алынған міндеттемелер мен шартты міндеттемелер бақыланбайтын үлестің мөлшеріне қарамастан, сатып алу күніндегі әділ құн бойынша көрсетіледі.

Топ тікелей қатысу үлесін білдіретін және ұстаушыға сатып алынған кәсіпорынның таза активтеріндегі бақыланбайтын үлеске пропорционалды түрде таратылған жағдайда таза активтердің пропорционалды үлесіне құқық беретін бақыланбайтын үлесті бағалайды.

Гудвил сатып алынған кәсіпорынның таза активтерінің сомасын мынадай шамалардың жалпы сомасынан шегеру жолымен айқындалады: сатып алынған кәсіпорын үшін берілген өтемақы, сатып алынған кәсіпорындағы бақыланбайтын үлестің сомасы және сатып алынған кәсіпорынның капиталына қатысу үлесінің сатып алынған күнінен бұрын тиесілі әділ құны. Теріс сома («теріс гудвилл») басшылық барлық сатып алынған активтер, сондай-ақ қабылданған міндеттемелер мен шартты міндеттемелер толық сәйкестендірілгенін бағалағаннан және оларды бағалаудың дұрыстығын талдағаннан кейін пайданың немесе шығынның құрамында танылады.

Сатып алынған кәсіпорын үшін берілген өтем шартты өтеу туралы келісімдерден туындаған активтер мен міндеттемелердің әділ құнын қоса алғанда, бірақ консультациялық қызметтерге, заңгерлік қызметтерге, бағалау қызметтеріне және ұқсас кәсіби қызметтерге ақы төлеу сияқты сатып алуға байланысты шығындарды қоспағанда, капиталға қатысу үлестерімен шығарылған берілген активтердің және туындаған немесе қабылданған міндеттемелердің әділ құны бойынша бағаланады. Үлестік құралдарды шығару кезінде шеккен мәміле бойынша шығындар капитал сомасынан шегеріледі; бизнесті біріктіру шеңберінде борыштық бағалы қағаздарды шығаруға байланысты шеккен мәміле бойынша шығындар олардың баланстық құнынан шегеріледі, ал сатып алуға байланысты мәміле бойынша барлық қалған шығындар шығыстарға жатқызылады.

Топ кәсіпорындары арасындағы операциялар, тиісті шоттар бойынша қалдықтар және Топ кәсіпорындары арасындағы операциялар бойынша іске асырылмаған пайда өзара алынып тасталады. Шығындар өтелмейтін жағдайларды қоспағанда, іске асырылмаған шығындар да өзара шегеріледі. Компания және оның барлық еншілес компаниялары Топтың саясатына сәйкес есеп саясатының бірыңғай принциптерін қолданады.

Бақыланбайтын үлес-бұл Топ тікелей немесе жанама түрде иелік етпейтін капиталға қатысу үлесіне тиесілі еншілес кәсіпорынның таза қызметі мен капиталының бөлігі. Бақыланбайтын үлес Топ капиталының жеке құрамдас бөлігін білдіреді.

(ii) Бақыланбайтын үлестерді сатып алу және сату

Топ бақылаудың жоғалуына әкелмейтін бақыланбайтын акциялармен операцияларды топ иелерімен операциялар ретінде қарастырады. Егер берілген өтемақы мен сатып алынған бақыланбайтын үлестің баланстық құны арасында қандай да бір айырмашылық болса, ол капиталға тікелей операция ретінде көрсетіледі. Топ бақыланбайтын үлесті сату үшін алынған өтемақы мен оның баланстық құны арасындағы айырмашылықты капиталдағы өзгерістер туралы шоғырландырылған есепте Капиталмен жасалған мәміле ретінде таниды.

(iii) Жалпы бақылаудағы тараптардан еншілес кәсіпорындарды сатып алу

Жалпы бақылаудағы тараптардан еншілес кәсіпорындарды сатып алу алдыңғы кәсіпорынды бағалау әдісі бойынша ескеріледі. Осы әдіске сәйкес біріктірілген кәсіпорынның шоғырландырылған қаржылық есептілігі шоғырландырылған қаржылық есептілікте ұсынылған ең ерте кезеңнің басынан бастап немесе кейінірек біріктірілген кәсіпорындар алғаш рет жалпы бақылауға алынған күннен бастап біріктірілген сияқты ұсынылады. Жалпы бақылаудағы Тараптар арасында берілетін еншілес кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері алдыңғы кәсіпорын белгілеген баланстық құн бойынша көрсетіледі.

Алдыңғы кәсіпорын ХҚЕС сәйкес дайындалған еншілес кәсіпорынның қаржылық ақпараты шоғырландырылған ең жоғары деңгейдегі есеп беретін кәсіпорын болып саналады. Алдыңғы кәсіпорынның алғашқы сатып алуларында пайда болған гудвилл осы шоғырландырылған қаржылық есептілікте де көрінеді. Бұрынғы кәсіпорынның гудвилін қоса алғанда, таза активтердің баланстық құны мен сатып алу үшін өтемақы арасындағы айырмашылық осы шоғырландырылған қаржылық есептілікте капитал құрамындағы бөлінбеген пайданы түзету ретінде көрсетіледі.

(iv) Қауымдасқан кәсіпорындар

Қауымдастырылған кәсіпорындар – бұл Топ айтарлықтай әсер ететін (тікелей немесе жанама), бірақ оларды бақыламайтын кәсіпорындар; әдетте, бұл кәсіпорындардағы дауыс беру құқығының үлесі 20%-дан 50%-ға дейін. Қауымдасқан кәсіпорындарға инвестициялар үлестік қатысу әдісі бойынша есепке алынады және бастапқыда өзіндік құны бойынша көрсетіледі. Қауымдастырылған кәсіпорындардан алынған дивидендтер қауымдастырылған кәсіпорындарға салынған инвестициялардың баланстық құнын төмендетеді. Сатып алынғаннан кейін қауымдасқан кәсіпорындардың таза активтеріндегі топ үлесінің өзге де өзгерістері былайша көрсетіледі: (i) қауымдастырылған кәсіпорындардың пайдасындағы немесе залалындағы Топтың үлесі қауымдастырылған кәсіпорындардың қаржылық нәтижесінің үлесі ретінде бір жылдағы шоғырландырылған пайданың немесе залалдың құрамында көрсетіледі, (ii) Өзге жиынтық табыстағы Топтың үлесі басқа жиынтық табыстың құрамында жеке жолмен көрсетіледі, (iii) қауымдастырылған кәсіпорындардың таза активтерінің баланстық құнындағы Топтың меншік үлесіндегі өзгерістер қауымдастырылған кәсіпорындардың қаржылық нәтижелері үлесінің құрамындағы пайдада немесе залалда көрсетіледі.

Алайда, қауымдастырылған кәсіпорындардың шығындарындағы Топтың үлесі кез келген қамтамасыз етілмеген дебиторлық берешекті қоса алғанда, қауымдастырылған кәсіпорындағы оның үлесіне тең немесе одан асып кетсе, топ өзіне міндеттемелер қабылдаған немесе осы қауымдастырылған кәсіпорынның атынан төлемдер жасаған жағдайларды қоспағанда, одан әрі залалдарды тануды тоқтатады.

Топ пен оның қауымдастырылған кәсіпорындары арасындағы операциялар бойынша іске асырылмаған пайда осы қауымдастырылған кәсіпорындардағы Топтың үлесіне пропорционалды түрде алынып тасталады; операция берілген активтің құнсыздануын куәландыратын жағдайларды қоспағанда, іске асырылмаған шығындар да өзара алынып тасталады.

(v) Бірлескен қызмет туралы келісімдер

Егер Топ басқа тараптармен бірлесіп әрекет ете отырып, келісімге жалпы бақылауды жүзеге асыратын болса және тиісті іс-әрекеттер туралы шешімдер қабылдау бірлескен бақылауды жүзеге асыруға қатысушы тараптардың бірауыздан келісімін талап етсе, бірлескен қызмет туралы келісімге қатысушы болып табылады. Бірлескен қызмет туралы келісім-Мұндай келісімге қатысушылардың келісімшарттық құқықтары мен міндеттемелеріне байланысты бірлескен операция немесе бірлескен кәсіпорын.

Топтың бірлескен кәсіпорындарға қатысуы үлестік әдіс бойынша ескеріледі және бастапқыда сатып алу құны бойынша көрсетіледі. Бірлескен кәсіпорындардан алынған дивидендтер бірлескен кәсіпорындарға салынған инвестициялардың баланстық құнын төмендетеді. Сатып алғаннан кейін бірлескен кәсіпорындардың таза активтеріндегі топ үлесінің өзге де өзгерістері былайша көрсетіледі: (i) бірлескен кәсіпорындардың пайдасындағы немесе залалындағы Топтың үлесі бірлескен кәсіпорындардың нәтижелеріндегі үлес ретінде бір жылдағы шоғырландырылған пайдада немесе залалда көрсетіледі, (ii) басқа жиынтық табыстағы Топтың үлесі басқа жиынтық табыстың құрамына енгізіледі және жеке жолмен ұсынылады, (iii) бірлескен кәсіпорындардың таза активтерінің баланстық құнындағы Топтың меншік үлесінің өзгеруі пайдаға немесе залалға жатқызылады және бірлескен кәсіпорындардың нәтижелеріндегі үлеске енгізіледі. Бірлескен кәсіпорындардың шығындарындағы Топтың үлесі оның осы бірлескен кәсіпорындардағы үлесіне тең немесе одан асып кетсе (іс жүзінде Топтың бірлескен кәсіпорындарға салған таза инвестицияларының бөлігі болып табылатын кез келген ұзақ мерзімді қатысуды қоса алғанда), топ осы бірлескен кәсіпорынның атынан міндеттемелер қабылдаған немесе төлемдер жасаған жағдайларды қоспағанда, одан әрі шығындарды тануды тоқтатады.

Топ пен оның бірлескен кәсіпорындары арасындағы мәмілелер бойынша іске асырылмаған пайда Топтың бірлескен кәсіпорындарға қатысу үлесі бөлігінде алып тасталады. Берілген активтің құнсыздану белгілері болған жағдайларды қоспағанда, іске асырылмаған шығындар да алынып тасталады. Бірлескен кәсіпорындардың есеп саясаты Топ қабылдаған есеп саясатымен біріктірілген.

Егер бірлескен қызметке қатысушылардың активтерге құқығы болса және бірлескен қызметке байланысты міндеттемелер бойынша жауапты болса, онда қызмет бірлескен операция болып табылады.

Бірлескен операцияға өзінің қатысуына қатысты Топ: (i) кез келген бірлескен бақыланатын активтердегі өз үлесін, (ii) өзіне бірлесіп қабылданатын кез келген міндеттемелердегі өз үлесін, (iii) бірлескен операция нәтижесінде өндірілген өнімді сатудан түскен түсімнің өз үлесін және (iv) бірлесіп шеккен кез келген активтердегі өз үлесін мойындайды. Келісімнің талаптарына сәйкес қатысушылар бірлескен операциялардың өнімдерін өздерінің 50% меншік үлесіне тең пропорционалды түрде сатып алады.

Егер қатысушылар көрсетілген шартты кезең ішінде орындамаса, бірлескен операция бойынша міндеттеме немесе дебиторлық берешек тиісті жалпы пайда мөлшерінде танылады. Міндеттеме / дебиторлық берешек қатысушы паритет шарттарын орындаған кезде немесе қатысушылар бірлесіп осындай міндеттемеден/дебиторлық берешектен босату туралы шешім қабылдаған кезде есептен шығарылады, тиісті пайда/залал кірістер мен шығыстар туралы есепте танылады. Қатысушылар арасындағы дебиторлық және кредиторлық берешектер қаржылық есептілікте көрсетілген. Бірлескен кәсіпорындарды сатудан түскен түсім топ өнімді үшінші тарапқа өткізгенге дейін қаржылық есептілікте танылмайды.

(vi) Еншілес кәсіпорындардың, қауымдасқан кәсіпорындардың немесе бірлескен кәсіпорындардың шығуы

Топ бақылауды немесе елеулі әсерді жоғалтқанда, кәсіпорындағы сақталып отырған үлес әділ құн бойынша қайта бағаланады, ал баланстық құнның өзгерістері пайдада немесе шығында көрсетіледі. Әділ құн қауымдасқан кәсіпорындағы, бірлескен кәсіпорындағы немесе қаржы активіндегі қалған үлесті одан әрі есепке алу мақсаттары үшін бастапқы баланстық құнды білдіреді. Бұдан басқа, бұрын осы кәсіпорынға қатысты басқа жиынтық табыстың құрамында танылған барлық сомалар Топ тиісті активтердің немесе міндеттемелердің тікелей шығуын жүзеге асырғандай есепке алынады. Бұл бұрын басқа жиынтық табыстың құрамында көрсетілген сомалар пайдаға немесе залалға ауыстырылатынын білдіруі мүмкін.

Егер қауымдасқан кәсіпорындағы қатысу үлесі азайса, бірақ бұл ретте елеулі ықпал сақталса, онда басқа жиынтық табыстың құрамында бұрын көрсетілген сомалардың пропорционалды үлесі ғана қажетті жағдайларда пайдаға немесе залалға ауыстырылады.

Шетел валюталарын қайта есептеу

Топтың шоғырландырылған кәсіпорындарының әрқайсысының функционалдық валютасы-бұл кәсіпорын өз қызметін жүзеге асыратын негізгі экономикалық ортаның валютасы. Компанияның және оның қазақстандық еншілес кәсіпорындарының функционалдық валютасы және Топтың есептілігін ұсыну валютасы Қазақстанның ұлттық валютасы – қазақстандық теңге болып табылады. Теңгені басқа валюталарға айырбастауға қатысты валюталық бақылау ережелері қолданылады. Қазіргі уақытта теңге Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде еркін айырбасталатын валюта болып табылмайды.

Ақшалай активтер мен міндеттемелер тиісті есепті кезеңнің соңындағы нарықтық бағам бойынша әрбір кәсіпорынның функционалдық валютасына қайта есептеледі. Қазақстан қор биржасының (KASE) ресми айырбастау бағамы 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 1 АҚШ доллары үшін 462.65 теңгені құрады (2021 жыл: 1 АҚШ доллары үшін 431.80 теңге). Шетел валютасындағы операциялар бойынша есептеулерден және ақша активтері мен міндеттемелерін кезең соңындағы нарықтық айырбас бағамы бойынша әрбір кәсіпорынның функционалдық валютасына қайта есептеуден оң және теріс бағамдық айырмалар бір жылдағы пайдада немесе залалда көрсетіледі. Жыл соңындағы бағам бойынша қайта есептеу баланстың тарихи құны бойынша өлшенетін ақшалай емес баптарына қатысты жүргізілмейді.

Топ ішіндегі кәсіпорындар арасында берілетін және алынатын несиелер және оларға байланысты алынған оң және теріс бағамдық айырмашылықтар шоғырландыру кезінде алынып тасталады. Алайда, несие беру және алу әртүрлі функционалдық валюталары бар Топ кәсіпорындары арасында болған жағдайларда, оң және теріс бағамдық айырмашылықтарды толығымен жоққа шығаруға болмайды және кредит жақын болашақта реттелмейді деп күтілмейтін, сондықтан шетелдік қызметке таза инвестициялардың бір бөлігін құрайтын жағдайларды қоспағанда, шоғырландырылған пайда немесе залал ретінде танылады. Бұл жағдайда оң және теріс бағамдық айырмашылықтар басқа жиынтық кірістің құрамында көрінеді.

Есептілігі шетел валютасында көрсетілген топ кәсіпорнының қызметінің нәтижелері мен қаржылық жағдайы мынадай түрде ұсыну валютасына қайта есептеледі:

Шетелдік бөлімшені бақылауды жоғалтқан жағдайда, бұрын басқа жиынтық кірістің құрамында көрсетілген бағамдық айырмашылықтар бір жылдағы пайдаға немесе шығынға шығарудан түскен пайданың немесе залалдың бөлігі ретінде ауыстырылуы тиіс. Еншілес кәсіпорын бақылауды жоғалтпай ішінара шығып қалған жағдайда жинақталған бағамдық айырмалардың тиісті бөлігі капиталдағы бақыланбайтын үлеске көшіріледі.

Түсімді мойындау

Түсім-бұл Компанияның әдеттегі қызметі барысында пайда болатын табыс. Кіріс мәміле бағасының мөлшерінде танылады. Мәміленің бағасы-бұл үшінші тараптардың атынан алынған сомаларды есепке алмай, сатып алушыға уәде етілген тауарларды немесе қызметтерді бақылауды беру үшін Топ алу құқығын күтетін өтемақы. Түсім жеңілдіктер, қайтарулар және қосылған құн салығы, экспорттық баждар, акциздер және басқа да осыған ұқсас міндетті төлемдер шегеріле отырып танылады.

(i) Тауарларды сату (уран, бериллий, тантал, ниобий және басқа да өнімдер)

Сату тауарды бақылау ауысқан кезде танылады, яғни тауарлар сатып алушыға жеткізілген кезде, сатып алушы тауарларға қатысты іс-әрекеттің толық еркіндігіне ие болады және сатып алушының тауарларды қабылдауына әсер етуі мүмкін орындалмаған міндеттеме болмаған кезде. Жеткізу тауарлар белгілі бір жерге жеткізілген кезде, тозу мен жоғалту қаупі сатып алушыға өткен кезде және сатып алушы тауарларды шартқа сәйкес қабылдаған кезде, қабылдау туралы ережелердің мерзімі аяқталған кезде немесе Топтың қабылдаудың барлық өлшемшарттары орындалғаны туралы объективті дәлелдер болған кезде жүзеге асырылды деп саналады.

Жеңілдікпен сатудан түскен түсім көлемі үшін есептік жеңілдіктерді шегергендегі шартта көрсетілген баға негізінде танылады. Жеңілдіктер бойынша резервті есептеу және құру үшін жинақталған тәжірибе негізінде күтілетін құн әдісі қолданылады және кіріс болашақ кезеңдерде танылған соманың айтарлықтай азаюы мүмкін болмайтын өте жоғары ықтималдығы бар сомада ғана танылады.

Қаржыландыру элементі жоқ деп саналады, өйткені сату нарықтық тәжірибеге сәйкес келетін 30-270 күн мерзімге кейінге қалдырылған төлеммен жүзеге асырылады.

Дебиторлық берешек тауарлар жеткізілген кезде танылады, өйткені бұл кезде төлем мерзімінің басталуы тек уақыттың өтуіне байланысты болғандықтан өтеу сөзсіз болып табылады.

Уран, тантал және бериллий өнімдерін жеткізу шарттары әдетте Incoterms классификациясына сәйкес сатып алушылармен нақты сату шарттарымен анықталады. Уран өнімін жеткізу: Incoterms шарттарымен тауарды нақты физикалық жеткізу күніне немесе тапсырыс беруші айқындаған конвертердің шотына бук-трансфер күніне жүзеге асырылады. Бұл ретте бук-трансфер бір тарап көрсеткен материалдық шоттан уран материалын есептен шығару жөніндегі операцияны және осындай материалды бір мамандандырылған (конверсиялық/қайта конверсиялық) кәсіпорында екінші тарап көрсеткен шотқа бір мезгілде жатқызуды білдіреді.

(ii) Қызметтерді сату (тасымалдау, бұрғылау және т. б.)

Топ тұрақты және ауыспалы сыйақы шарттары бойынша қызмет көрсетеді. Қызмет көрсетуден түскен түсім қызмет көрсетілген есепті кезеңде танылады. Тіркелген сыйақысы бар шарттар бойынша түсім есепті кезеңнің соңына дейін іс жүзінде ұсынылған қызметтер көлеміне сүйене отырып, көрсетілетін қызметтердің жалпы көлеміне барабар деп танылады, өйткені сатып алушы бір мезгілде пайда алады және тұтынады.

Егер шарттар бірнеше орындау міндеттерін қамтыса, мәміле бағасы әрбір жеке орындау міндетіне оларды жеке сату кезіндегі баға арақатынасына қарай бөлінеді. Егер мұндай бағалар қадағаланатын болып табылмаса, олар күтілетін шығындар мен маржа негізінде есептеледі.

Шарт толық орындалғанға дейін орындалған жұмыстардың түсімін, шығындарын немесе көлемін бағалау мән-жайлар өзгерген жағдайда қайта қаралады. Осыған байланысты туындайтын түсімнің немесе шығындардың есептік сомасының кез келген ұлғаюы немесе азаюы басшылыққа оларды қайта қарауға әкеп соққан мән-жайлар туралы белгілі болған кезеңдегі пайда немесе залал құрамында көрсетіледі.

Белгіленген сыйақы шарттары жағдайында сатып алушы төлем кестесіне сәйкес белгіленген соманы төлейді. Егер Топ ұсынған қызметтердің құны төлем сомасынан асып кетсе, сатып алушымен жасалған шарт бойынша актив танылады. Егер төлемдер сомасы көрсетілген қызметтердің құнынан асып кетсе, сатып алушымен жасалған шарт бойынша міндеттеме танылады.

Егер шарт ауыспалы қайтаруды қамтыса, кірістер болашақ кезеңдерде мұндай өтемақының айтарлықтай төмендеуі мүмкін емес ықтималдығы өте жоғары болған жағдайда ғана танылады.

(iii) Қаржыландыру компоненттері

Топ уәде етілген тауарларды немесе қызметтерді сатып алушыға беру және оларды сатып алушының төлеуі арасындағы кезең бір жылдан асатын шарттар жасасуды болжамайды. Демек, Топ мәміле бағаларын ақшаның уақытша құнының әсеріне түзетпейді.

(iv) Өзара есеп айырысу және айырбастау операциялары

Сатып алу-сату операцияларының бір бөлігі өзара есептеулерді, айырбастауды немесе ақшалай емес нысандағы басқа да есептеулерді пайдалана отырып жүзеге асырылады. Әдетте, бұл операциялар түпкілікті тұтынушымен (айырбастау) гетерогенді тауарлармен немесе қызметтермен алмасу түрінде, бірнеше ұйымдардың қатысуымен өзара есеп айырысу немесе ақшалай емес операциялар тізбегі түрінде жүзеге асырылады.

Есеп айырысулар, айырбастау немесе ақшалай емес нысандағы өзге де есеп айырысулар арқылы жүзеге асыру жоспарланатын сатып алу-сату операциялары басшылықтың ақшалай емес есеп айырысулар нәтижесінде алынатын немесе берілетін активтердің әділ құнын бағалауы негізінде танылады. Әділ құн бақыланатын нарықтық ақпарат негізінде анықталады.

Ақшалай емес операциялар ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есептен шығарылады. Инвестициялық және қаржылық операциялар, сондай-ақ операциялық қызметтің қорытынды нәтижесі ақша қаражаттарының нақты қозғалысын білдіреді.

Пайыздық кірістер

Пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатындардан басқа барлық борыштық құралдар бойынша пайыздық кірістер мен шығыстар тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін пайдалана отырып, есептеу әдісі бойынша барлық борыштық құралдар бойынша көрсетіледі. Мұндай есептеу пайыздық кірістер мен шығыстарға шарттың тараптары төлеген және алған және тиімді пайыздық мөлшерлеменің ажырамас бөлігін құрайтын барлық комиссиялар мен төлемдерді, мәміле бойынша шығындарды, сондай-ақ барлық басқа сыйлықақыларды немесе жеңілдіктерді қамтиды. Номиналды пайыздық мөлшерлеме бойынша есептелген пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланатын борыштық құралдар бойынша пайыздық кіріс «қаржылық кірістер» бабы бойынша пайда немесе залал құрамында көрсетіледі.

Тиімді пайыздық мөлшерлемеге жататын комиссияларға қаржылық активті қалыптастыруға немесе сатып алуға немесе қаржылық міндеттемені шығаруға байланысты Топ алған немесе төлеген комиссиялар жатады (мысалы, несиелік бағалау, кепілдіктерді немесе кепілдіктерді бағалау немесе есепке алу, құралды ұсыну шарттарын реттеу және мәміле бойынша құжаттарды өңдеу үшін төлемдер).

Құрылған немесе сатып алынған несиелік-құнсызданған қаржылық активтерге қатысты тиімді пайыздық мөлшерлеме-бұл күтілетін ақша ағындарын (бастапқы күтілетін несиелік шығындарды қоса алғанда) бастапқы тану кезінде әділ құнға дейін дисконттайтын мөлшерлеме (әдетте сатып алу бағасына сәйкес келеді). Нәтижесінде тиімді пайыз несиелік тәуекелге түзетілген.

Пайыздық кіріс қаржы активтерінің жалпы баланстық құнына тиімді пайыздық мөлшерлемені қолдану арқылы есептеледі, мыналардан басқа: (i) құнсызданған қаржы активтері (3-кезең) және олар үшін пайыздық кіріс олардың амортизацияланған құнына тиімді пайыздық мөлшерлемені қолдану арқылы есептеледі (күтілетін кредиттік залалдар үшін резервті шегергенде); және (ii) кредиттік тәуекелді ескере отырып түзетілген бастапқы тиімді пайыздық мөлшерлеме амортизацияланған құнға қолданылатын кредиттік-құнсызданған қаржы активтері.

Табыс салығы

Табыс салығы есепті кезеңнің соңында қолданылатын заңнаманың талаптарына сәйкес қаржылық есептілікте көрсетіледі. Табыс салығы бойынша шығыстар/(өтемақы) егер олар басқа жиынтық табыстың құрамында не басқа жиынтық табыстың құрамында не ағымдағы немесе қандай да бір басқа есепті табыстың құрамында не тікелей капиталда көрсетілетін операцияларға қатысты болуына байланысты тікелей капиталда көрсетілуге тиіс болмаса, ағымдағы және кейінге қалдырылған салықтарды қамтиды және бір жыл ішіндегі пайдада немесе залалда танылады.

Ағымдағы салық ағымдағы және алдыңғы кезеңдердегі салық салынатын пайдаға немесе шығынға қатысты салық органдарына төленетін (салық органдарының есебінен өтелетін) соманы білдіреді. Салық салынатын пайда немесе залал, егер қаржылық есептілік тиісті салық декларациялары берілгенге дейін бекітілсе, есептік бағалау негізінде айқындалады. Табыс салығынан басқа салықтар операциялық шығындардың бөлігі ретінде көрсетіледі.

Кейінге қалдырылған табыс салығы болашақ кезеңдерге ауыстырылған салық залалына қатысты міндеттемелердің баланстық әдісімен және активтер мен міндеттемелердің салық базасы мен олардың қаржылық есептіліктегі баланстық құны арасында туындайтын уақытша айырмалармен есептеледі. Бастапқы тану үшін қолда бар ерекшелікке сәйкес, кейінге қалдырылған салықтар, егер олар бухгалтерлік және салық салынатын пайдаға әсер етпесе, бизнес бірлестіктерімен байланысты емес операциялар бойынша активті немесе міндеттемені бастапқы тану кезінде туындайтын уақытша айырмашылықтарға қатысты танылмайды. Кейінге қалдырылған салық міндеттемелері гудвиллдің бастапқы танылуынан туындайтын уақытша айырмашылықтарға және кейіннен салық салынатын пайданы төмендетпейтін гудвилге қатысты есептелмейді.

Кейінге қалдырылған салықтың баланстық шамасы есепті кезеңнің соңында қолданылатын және уақытша айырмашылықтарды қалпына келтіру немесе болашақ кезеңдерге ауыстырылған салық залалын пайдалану кезеңіне қолданылатын салық ставкаларын пайдалана отырып есептеледі. Кейінге қалдырылған салық активтері Топтың әрбір жеке кәсіпорны шеңберінде кейінге қалдырылған салық міндеттемелеріне қарсы есептелуі мүмкін. Барлық шегерілетін уақыт айырмаларына және болашақ кезеңдерге ауыстырылған салық залалдарына қатысты кейінге қалдырылған салық активтері болашақта шегерілетін уақыт айырмасын есептеуге болатын салық салынатын пайданы алу ықтималдығы бар шамада ғана танылады.

Топ еншілес дивидендтерге салынатын салықтарға немесе оларды сатудан түскен пайдаға қатысты уақытша айырмашылықтардың қалпына келуін бақылайды. Топ мұндай уақытша айырмашылықтар бойынша кейінге қалдырылған салық міндеттемелерін көрсетпейді басшылық жақын болашақта уақытша айырмашылықтардың қалпына келуін күткен жағдайларды қоспағанда.

Топтың анықталмаған салық позицияларын басшылық әр есепті кезеңнің соңында бағалайды. Табыс салығы бойынша позицияларға қатысты көрсетілетін міндеттемелер басшылық, егер Топтың салық позициясына салық органдары дау айтса, қосымша салық міндеттемелерінің туындау ықтималдығы олардың болмау ықтималдығынан жоғары деп есептеген жағдайларда ескеріледі. Мұндай бағалау есепті кезеңнің соңында қолданылатын салық заңнамасын, сондай-ақ соттың кез келген белгілі қаулыларын немесе осындай мәселелер бойынша өзге де шешімдерді түсіндіру негізінде жүргізіледі.

Пайдаға салынатын салықты қоспағанда, айыппұлдар, өсімпұлдар және салықтар бойынша міндеттемелер басшылықтың есепті кезеңнің соңына міндеттемелерді реттеу үшін қажетті шығыстарды ең жақсы бағалауы негізінде көрсетіледі.

Негізгі құралдар
(i) Негізгі құралдарды тану және бағалау

Негізгі құралдар, егер қажет болса, жинақталған амортизацияны және құнсызданудан жинақталған шығындарды шегергендегі өзіндік құн бойынша көрсетіледі.

Бастапқы құн сатып алу бойынша импортқа және өтелмейтін салықтарға баждарды қоса алғанда, сатып алу құнынан және активтің орнына жеткізілуіне және оны сауда жеңілдіктері мен қайтарымдарын шегергендегі мақсатты мақсатта жұмыс жағдайына келтіруге тікелей байланысты шығындардан тұрады. Шаруашылық тәсілмен дайындалған немесе салынған негізгі құралдар объектілерінің бастапқы құны жұмсалған материалдардың, орындалған өндірістік жұмыстардың құнын және өндірістік үстеме шығыстардың тиісті үлесін қамтиды. Пайдалы қызмет мерзімі тұтастай алғанда осы объектінің пайдалы қызмет мерзімінен ерекшеленетін негізгі құралдар объектісінің жекелеген елеулі бөліктері жекелеген объектілер (компоненттер) ретінде есепке алынады және осы бөліктерді пайдаланудың болжамды мерзімдерін көрсететін нормалар бойынша амортизацияланады.

Кейінгі шығындар осы активтің баланстық құнына қосылады немесе Топтың осы активті пайдаланудан экономикалық пайда алу ықтималдығы болған жағдайда ғана жеке актив ретінде көрсетіледі және оның құны сенімді түрде бағалануы мүмкін. Негізгі құралдардың құрамында бастапқы құны мен пайдалы қызмет мерзімі бір жылдан асатын арнайы қосалқы бөлшектер мен қосалқы жабдықтар көрсетіледі. Басқа қосалқы бөлшектер мен қосалқы жабдықтар тауарлық-материалдық қорлардың құрамында көрсетіледі және жұмсалуына қарай бір жылдағы пайда мен залалда көрсетіледі.

Ағымдағы жөндеу және техникалық қызмет көрсету шығындары ағымдағы кезеңнің шығындарына жатады. Негізгі құралдардың ірі тораптарын немесе компоненттерін ауыстыруға арналған шығындар ауыстырылатын бөліктерді бір мезгілде есептен шығарған кезде капиталдандырылады. Негізгі құралдардың шығуынан түскен пайда немесе залал сатудан түскен табыс пен олардың баланстық құны арасындағы айырма ретінде айқындалады және бір жылдағы пайдада немесе залалда көрсетіледі.

(ii) Негізгі құралдардың амортизациясы

Жерге амортизация есептелмейді. Уран өндіру және оны алдын ала өңдеу үшін пайдаланылатын объектілердің амортизациясы осы әдіс тұтыну құрылымын барынша жақсы көрсететін объектілерге қатысты өндірістік әдіс негізінде есептеледі. Негізгі құралдардың өзге де объектілерінің амортизациясы олардың бастапқы құнын пайдалы пайдалану мерзімі ішінде қалдық құнына дейін біркелкі есептен шығару жолымен сызықтық әдіспен есептеледі:

Пайдалы қызмет мерзімі
Ғимараттар 10 жылдан 50 жылға дейін
Машиналар мен жабдықтар 3 жылдан 50 жылға дейін
Көлік құралдары 3 жылдан 10 жылға дейін
Өзгесі 3 жылдан 20 жылға дейін

Негізгі құралдар объектісінің пайдалы қызметінің есептік мерзімі оның пайдалы қызмет мерзіміне де, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттың мерзіміне де және аумағында осы негізгі құралдар объектісі орналасқан кен орнының экономикалық алынатын қорларын ағымдағы бағалауға да байланысты болады.

Активтің қалдық құны, егер актив пайдалы қызмет мерзімінің соңына және пайдалы қызмет мерзімінің соңына тән күйге жеткен болса, болжамды шығу шығындары шегерілгеннен кейін Топтың ағымдағы уақытта активтің шығуынан алатын есептік сомасын білдіреді. Активтердің қалдық құны және оларды пайдалы пайдалану мерзімі қайта қаралады және қажет болған жағдайда әрбір есепті кезеңнің соңында түзетіледі.

Өндіріске дайындау бойынша шығындар

Өндіріске дайындық бойынша капиталдандырылған шығындар қажет болған жағдайда жинақталған амортизацияны және құнсызданудан жинақталған шығындарды шегергендегі өзіндік құн бойынша көрсетіледі. Өндіріске дайындық шығындары кен орнын барлау мен бағалаудың қайта жіктелген шығындарын, сондай-ақ технологиялық айдау және айдау ұңғымаларын бұрғылауды, ұңғымаларды жер үсті коммуникацияларымен магистральдық сыртқы байлауды, жабдықтар мен бақылау-өлшеу аппаратурасын, ион алмасу шайырының құнын, учаскені қалпына келтіру бойынша бағалау шығындарын, қышқылдану шығындарын және өндіруге дайындық бойынша өзге де шығындарды қамтитын өндіруге арналған капиталдандырылған шығындарды қамтиды. Қолданыстағы өндіру әдісімен ұңғымалар блоктар бойынша уран қорларының сарқылуына қарай кен денесінің үстіне біртіндеп орнатылады.

Өндіріске дайындық бойынша шығындар өндірістік әдісті қолдана отырып, кен орны немесе блок деңгейінде амортизацияланады. Өндірістік әдіс бойынша амортизация нормалары өндіруге дайын қорлар негізінде амортизацияланатын капиталдандырылған өндіру шығындарын қоспағанда, дәлелденген және ықтимал баланстық қорларға негізделген. Дайын тауарлық-материалдық құндылықтар-бұл капиталдандырылған өндіріс шығындары арқылы қолданыстағы кен орнынан/блоктан алуға болатын баланстық қорлардың бөлігі. Дәлелденген және ықтимал баланстық қорларды есептеу жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір келісімшарттың ажырамас бөлігі болып табылатын қорлар туралы есептерге негізделген. Қорлар туралы осы есептер құзыретті орган бекіткен және жылдар бойынша өндірудің күтілетін көлемі туралы егжей-тегжейлі ақпарат берілген техникалық-экономикалық модельдерге енгізіледі. 2017 жылдан бастап Топ тәуелсіз кеңесші дайындаған тауарлық-материалдық құндылықтар туралы есептерді қолданады (4-ескертпе).

Материалдық емес активтер
(i) Материалдық емес активтерді тану және бағалау

Гудвилден басқа Топтың материалдық емес активтері пайдалы қызмет мерзіміне ие және негізінен өндіріс технологиясын, бағдарламалық жасақтаманы, лицензиялар мен патенттерді әзірлеу бойынша капиталдандырылған шығындарды қамтиды. Сатып алынған компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету және лицензиялар мен патенттер бастапқыда оларды сатып алуға және енгізуге жұмсалған шығындар сомасында танылады.

(ii) Материалдық емес активтердің амортизациясы

Материалдық емес активтер пайдалы қызмет мерзімі ішінде сызықтық әдіспен амортизацияланады:

Пайдалы қызмет мерзімі
Лицензиялар мен патенттер 3 жылдан 20 жылға дейін
Бағдарламалық жасақтама 1 жылдан 14 жылға дейін
Өзгесі 2 жылдан 15 жылға дейін

Құнсыздану жағдайында материалдық емес активтердің баланстық құны екі шаманың ең үлкеніне дейін есептен шығарылады: оларды пайдалану құны және сату шығындарын шегергендегі әділ құн. Пайдалануға дайын емес материалдық емес активтер амортизацияланбайды және игерудегі материалдық емес активтер санатына жатады.

(iii) Гудвил

Гудвил құнсызданудан жинақталған шығындарды шегергендегі өзіндік құн бойынша, егер бар болса, ескеріледі. Гудвилді құнсыздануға тестілеуді топ жылына кемінде бір рет, сондай-ақ оның ықтимал құнсыздану белгілері болған барлық жағдайларда жүргізеді. Гудвил генерациялаушы бірліктерге немесе біріктіру нәтижесінде синергиядан пайда көретін осындай бірліктердің топтарына жатады. Бұл бірліктер немесе бірліктер топтары топ гудвилді бақылайтын ең төменгі деңгейді білдіреді және олардың мөлшері операциялық сегменттен аспайды.

Осы генерациялаушы бірлік жүзеге асыратын қызметті тарату кезінде шығатын қызметпен байланысты гудвил шығудан түскен пайданы немесе залалды айқындау кезінде қызметтің баланстық құнына енгізіледі және шығарылған қызметтің салыстырмалы құны мен сақталған генерациялаушы бірліктің бір бөлігі негізінде бағаланады.

(iv) Зерттеулер мен әзірлемелерге арналған шығындар

Зерттеулерге арналған шығындар шығыстар құрамында олардың пайда болуына қарай танылады. Әзірлемелерге арналған шығындар (жаңа және жаңғыртылған өнімдерді жобалауға және сынауға байланысты) жобаның коммерциялық орындылығы мен технологиялық орындылығын ескере отырып сәтті іске асырылу ықтималдығы жоғары болған кезде және шығындарды жеткілікті сенімділік дәрежесімен бағалауға болатын кезде материалдық емес активтер ретінде танылады. Әзірлемелерге арналған басқа шығындар олардың пайда болуына қарай шығындарға жатады. Бастапқыда шығыстарға есептен шығарылған даму шығындарын кейінгі кезеңдерде капиталдандыру мүмкін емес.

Пайдалы пайдаланудың белгілі бір мерзімі бар әзірлемелерге арналған капиталдандырылған шығындар осы әзірлемелердің нысанасы болып табылатын өнімді коммерциялық өндіру басталған сәттен бастап пайданы алудың күтілетін мерзімі ішінде сызықтық тәсілмен амортизацияланады.

Жер қойнауын пайдалану құқығы

Жер қойнауын пайдалану құқықтары қажет болған жағдайда амортизацияның жинақталған сомалары мен құнсызданудан болған залалдар шегеріле отырып, бастапқы құны бойынша есепке алынады. Бизнесті сатып алу нәтижесінде алынған жер қойнауын пайдалану құқықтары әділ құны бойынша бағаланады. Жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу құны қол қою бонусын, коммерциялық табу бонусын, жер қойнауын пайдалану құқығын сатып алу құнын және капиталдандырылған тарихи шығындарды қамтиды. Топ тиісті лицензиялар немесе жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар берілгенге дейін кен орындарына қатысты мемлекет шеккен тарихи шығындарды өтеуге міндетті. Осы тарихи шығындар жер қойнауын пайдалануға арналған лицензияның немесе келісімшарттың қолданылу мерзімі ішінде жүргізілетін төлемдердің келтірілген құнына тең міндеттемені тиісті түрде тани отырып, сатып алу құнының бөлігі ретінде танылады.

Жер қойнауын пайдалану құқықтары уран өндіру басталған сәттен бастап дәлелденген және ықтимал қорларды негізге ала отырып, өндірістік әдіс бойынша амортизацияланады.

Дәлелденген және ықтимал баланстық қорларды есептеу жер қойнауын пайдалануға арналған әрбір келісімшарттың ажырамас бөлігі болып табылатын қорлар туралы есептерге негізделген. Қорлар туралы осы есептер құзыретті орган бекіткен және жылдар бойынша өндірудің күтілетін көлемі туралы егжей-тегжейлі ақпарат берілген техникалық-экономикалық модельдерге енгізіледі. 2017 жылдан бастап Топ тәуелсіз кеңесші дайындаған тауарлық-материалдық құндылықтар туралы есептерді қолданады (4-ескертпе).

Барлау және бағалау активтері

Барлау және бағалау жөніндегі активтер қажет болған жағдайда құнсыздануға арналған резервті шегергенде бастапқы құны бойынша көрсетіледі. Топ сатып алынған активтердің сипатына сәйкес барлау және бағалау активтерін материалдық және материалдық емес активтер ретінде жіктейді.

Барлау және бағалау активтеріне геологиялық және геофизикалық зерттеулер, барлау ұңғымаларын бұрғылау және барлау жұмыстарына қатысты басқа да үстеме шығыстар сияқты коммерциялық рентабельді өндірісті жүзеге асыру мүмкіндігі бекітілгенге дейін Топ шеккен капиталдандырылған шығындар кіреді.

Барлау және бағалау кезеңі өткеннен кейін жер қойнауын пайдалануға келісімшарт жасасу немесе ұзарту туралы шешім барлау мен минералды ресурстарды бағалаудың сәттілігіне және Топтың өндіру (игеру) сатысына өту туралы шешіміне байланысты болады.

Материалдық барлау және бағалау активтері уран алудың рентабельділігін көрсеткеннен кейін өндіріске дайындық шығындарына аударылады және дәлелденген қорларға сүйене отырып, өндірістік әдіс бойынша амортизацияланады. Экономикалық негізделген алынатын қорлар («дәлелденген қорлар» немесе «коммерциялық қорлар») анықталған кезде барлау және бағалау жөніндегі материалдық емес активтер жер қойнауын пайдалануға құқықтарды сатып алуға арналған шығындар ретінде қайта жіктеледі. Тиісінше, Топ экономикалық негізделген алынатын қорлар («дәлелденген қорлар» немесе «коммерциялық қорлар») табылғанға дейін барлау және бағалау активтерін амортизацияламайды. Егер экономикалық негізделген алынатын қорлар табылмаса, барлау және бағалау активтері шығысқа есептен шығарылады.

Топ активтердің құнсыздануын көрсететін фактілер мен жағдайлар болған кезде барлау және бағалау активтерін құнсыздану үшін тексереді. Құнсызданудан болған залал барлау және бағалау жөніндегі активтердің баланстық құны олардың өтелетін сомасынан асатын сомада танылады. Өтелетін сома екі шаманың ең үлкені ретінде анықталады: сату шығындары мен пайдалану құнын шегергендегі барлау және бағалау активтерінің әділ құны.

Төмендегі фактілер мен мән-жайлардың біреуінің немесе одан көпінің болуы Топтың өзінің барлау және бағалау жөніндегі активтерін құнсыздану мәніне тексеруге міндетті екенін көрсетеді (тізбе толық болып табылмайды):

Жобалау жұмыстары, техникалық-экономикалық бағалау сияқты барлау жұмыстары басталғанға дейінгі қызметпен байланысты шығындар кезең шығындарына есептен шығарылады.

Қаржылық емес активтердің құнсыздануы

Әрбір есепті кезеңнің соңында басшылық қаржылық емес активтердің (қорлардан және кейінге қалдырылған салық активтерінен өзгеше) құнсыздану белгілерінің болуын айқындайды. Егер осындай кез келген белгі анықталса, басшылық өтелетін құнды бағалайды, ол екі шаманың ең үлкені ретінде анықталады: активті сатуға арналған шығыстарды және оны пайдалану құнын (ақша ағындарын өндіретін тиісті объект бойынша болашақта күтілетін ақша ағындарының таза келтірілген құнын) шегергендегі әділ құн (активті сатудан алынуы немесе нарыққа қатысушылар арасында ерікті негізде операция жүргізу кезінде міндеттемені бергені үшін төленуі мүмкін баға). Пайдалану құнын бағалау кезінде күтілетін ақша ағындары ақшаның уақытша құнының қолданыстағы нарықтық бағаларын және болашақ ақша ағындары түзетілмеген осы активке тән тәуекелдерді көрсететін салық салуға дейінгі мөлшерлемені пайдалана отырып, олардың ағымдағы құнына дейін дисконтталады.3 Есеп саясатының негізгі ережелері (жалғасы)

Егер жеке активтің өтелетін сомасын бағалау мүмкін болмаса, топ осы активке жататын ақша ағындарын тудыратын бірліктің өтелетін сомасын бағалайды. Ақша ағындарын өндіретін Объект (генерациялау бірлігі) – бұл басқа активтерден немесе активтер топтарынан ақша ағындарына айтарлықтай тәуелді емес ақша ағындарын шығаратын активтердің ең кіші анықталған тобы. Генераторлық бірліктерді анықтау принциптері 4-ескертпеде келтірілген.

Құнсыздану мәніне тексеру жүргізу кезінде пайдаланылатын бағалау мәндері 36 «Активтердің құнсыздануы» ХҚЕС (IAS) талаптарына сәйкес келтірілген кен орнын игерудің егжей-тегжейлі жоспарларына және жұмыс бюджеттеріне негізделген. Болашақ ақша ағындары мыналарға негізделген:

Егер активтің баланстық құны оның өтелетін құнынан асып кетсе, активтің құнсыздануы танылады және құнсызданудан болған залал оның қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте көрсетілген баланстық құнын активтің өтелетін құнына дейін азайту мақсатында бір жылдағы пайдада немесе залалда көрсетіледі. Өткен есепті кезеңдерде танылған актив құнсыздануынан болған залал, егер бастапқыда сату шығыстарын шегергендегі активтің пайдалану құнын не оның әділ құнын айқындау үшін пайдаланылған есептік бағалаулардың өзгеруі орын алса, қалпына келтіріледі. Бұл қалпына келтіру мөлшері активтің баланстық құнымен шектеледі, егер ол алдыңғы жылдары құнсызданудан ешқандай шығын танылмаса, анықталатын еді.

Инвестициялық мүлік

Инвестициялық жылжымайтын мүлікбұл жалдау төлемдерін алу немесе капитал құнының өсуі мақсатында Топтың иелігіндегі мүлік, немесе екеуі де, сонымен бірге Топтың өзі иеленбейді.

Инвестициялық жылжымайтын мүлік қажет болған жағдайда жинақталған амортизацияны және құнсызданудан жинақталған шығындарды шегергендегі нақты шығындар бойынша есептілікте көрсетіледі. Инвестициялық жылжымайтын мүліктің ықтимал құнсыздануын көрсететін белгілер болған жағдайда, топ өтелетін құнның мөлшерін екі шаманың үлесі бойынша бағалайды: оны пайдалану құндылығы немесе шығу шығындарын шегергендегі әділ құн. Инвестициялық жылжымайтын мүліктің баланстық құнының шамасы кезең ішіндегі құнсызданудан болған залалды тану арқылы өтелетін құнға дейін төмендетіледі. Өткен есепті кезеңдерде танылған актив құнының құнсыздануынан болған залал, егер кейіннен оның өтелетін құнын айқындау кезінде пайдаланылған бағалаулар өзгерген болса, қалпына келтіріледі.

Кейінгі шығындар Топтың осы шығындармен байланысты болашақ экономикалық пайда алу ықтималдығы жоғары болған кезде ғана активтің баланстық құнының бөлігі ретінде капиталдандырылады және олардың құнын сенімді түрде бағалауға болады. Жөндеуге және ағымдағы қызмет көрсетуге арналған барлық басқа шығындар олар пайда болған кезде шығындар ретінде есепке алынады. Егер инвестициялық жылжымайтын мүлік иесі оны иеленсе, ол «Негізгі құралдар» санатына ауыстырылады.

Алынған жалдау кірісі жалдау кірісі бабының бөлігі ретінде кезеңдегі пайдада немесе залалда көрсетіледі. Инвестициялық жылжымайтын мүліктің шығуынан түскен пайда немесе залал кіріс пен баланстық құн арасындағы айырмашылық ретінде анықталады.

Егер инвестициялық жылжымайтын мүлік иеленушіге айналса, ол негізгі құралдардың құрамына қайта жіктеледі және қайта жіктеу күніндегі оның баланстық құны бухгалтерлік есеп мақсаттары үшін шартты бастапқы құнға айналады.

Сатуға арналған санатқа жатқызылған активтер

Активтер мен шығатын топтар (олар ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді активтерді қамтуы мүмкін) қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте, егер олардың баланстық құны негізінен есепті күннен кейін 12 ай ішінде сату есебінен (активтер тиесілі еншілес кәсіпорынды бақылауды жоғалтуды қоса алғанда) өтелетін болса, «Сатуға арналған деп жіктелетін шығатын топтардың активтері» ретінде көрсетіледі. Активтердің жіктелуі төменде көрсетілген барлық шарттар болған кезде өзгертілуге тиіс: (а) активтер олардың ағымдағы жай-күйінде дереу сатуға дайын; (б) Топ басшылығы сатып алушыны іздеудің қолданыстағы бағдарламасын бекітті және оны жүзеге асыруға кірісті; (в) активтерді негізделген бағамен сату бойынша белсенді қызмет жүргізілуде; (г) сату бір жыл ішінде күтіледі және (д) сату жоспарында айтарлықтай өзгерістер болмайды немесе оның күші жойылмайды.

Ағымдағы есепті кезеңдегі қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте сатуға арналған ретінде жіктелген ұзақ мерзімді активтер немесе шығатын топтар басқа санатқа ауыстырылуға жатпайды және ағымдағы есепті кезеңнің аяғындағы сыныптамаға сәйкес келтіру үшін қаржылық жағдай туралы есептің салыстырмалы деректерінде ұсыну нысанын өзгертпейді.

Шығу тобы-бұл сату арқылы немесе басқа жолмен, бір операцияның нәтижесінде топ ретінде шығарылатын активтер тобы (қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді) және осы операцияның нәтижесінде берілетін осы активтермен тікелей байланысты міндеттемелер. Гудвил, егер шығу тобы сатып алу кезінде гудвил бөлінген ақша қаражатын өндіретін бірлік болса, шығу тобының құрамында ескеріледі. Есепті күннен кейін 12 айдан астам мерзімде өтелетін немесе алынатын сомаларды қамтитын активтер ұзақ мерзімді активтер болып саналады. Егер жіктеуді өзгерту қажет болса, мұндай өзгеріс активтің қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді бөлігі үшін жүзеге асырылады.

Сатуға арналған шығатын топтар жалпы екі соманың ең азы бойынша бағаланады: баланстық құн және сату шығындарын шегергендегі әділ құн. Сатуға арналған негізгі құралдар амортизацияланбайды. Қайта жіктелген ұзақ мерзімді қаржы құралдары сату шығындарын шегергендегі баланстық құн мен әділ құн сомаларының азына дейін есептен шығарылмайды. Шығу тобымен тікелей байланысты және шығу кезінде берілетін міндеттемелер қайта жіктелуге жатады және қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте жеке жолмен көрсетіледі.

Қаржы құралдары
Бағалаудың негізгі тәсілдері

Әділ құн-бұл бағалау күні нарыққа қатысушылар арасында ерікті негізде операция жүргізу кезінде активті сату кезінде алынуы немесе міндеттемені беру кезінде төленуі мүмкін баға. Әділ құнның ең жақсы дәлелі-бұл белсенді нарықтағы баға. Белсенді нарық-бұл активпен немесе міндеттемемен операциялар жеткілікті жиілікте және тұрақты негізде бағалау туралы ақпарат алуға мүмкіндік беретін жеткілікті көлемде жүргізілетін нарық.

Белсенді нарықта айналысқа түсетін қаржы құралдарының әділ құны баға белгіленетін бағаны жеке активке немесе міндеттемені кәсіпорын ұстайтын олардың санына көбейту кезінде алынған сома ретінде бағаланады. Бұл нарықтың әдеттегі тәуліктік сауда айналымы кәсіпорында бар активтер мен міндеттемелердің мөлшерін сіңіру үшін жеткіліксіз болған жағдайда да және жеке операцияда позицияларды сатуға тапсырыс беру баға белгіленуіне әсер етуі мүмкін.

Дисконтталған ақша ағындарының моделі сияқты бағалау модельдері, сондай-ақ нарықтық жағдайда жасалған ұқсас операциялардың деректеріне негізделген модельдер немесе инвестициялар объектісінің қаржылық деректерін қарау сауда-саттық бағасы туралы нарықтық ақпарат қол жетімді емес қаржы құралдарының әділ құнын анықтау үшін қолданылады. Әділ құнды бағалау нәтижелері талданады және әділ құн иерархиясының деңгейлері бойынша келесідей бөлінеді:(i) 1-деңгейге бірдей активтер немесе міндеттемелер үшін белсенді нарықтардағы нарықтық баға белгілеулер (түзетілмейтін) бойынша бағалау жатады, ii) 2-деңгейге-барлық пайдаланылатын Елеулі бастапқы деректер тікелей (мысалы, баға) немесе жанама (мысалы, баға негізінде есептелген) актив немесе міндеттеме үшін байқалатын бағалау модельдерінің көмегімен алынған, және (iii) тек бақыланатын нарықтық деректерге негізделмеген бағалаулар болып табылатын 3 деңгейлі бағалаулар (яғни бағалау үшін бақыланбайтын бастапқы деректердің айтарлықтай көлемі қажет). Әділ құн иерархиясы деңгейінен деңгейіне аударымдар есепті кезеңнің соңында орын алған болып есептеледі.

(i) Мәміле бойынша шығындар

Мәміле бойынша шығындар қаржы құралын сатып алуға, шығаруға немесе шығаруға тікелей қатысты қосымша шығындар болып табылады. Қосымша шығындар-бұл мәміле жасалмаса, алынбайтын шығындар. Мәміле шығындарына агенттерге (сауда агенттері ретінде қызмет ететін жұмысшыларды қоса алғанда), кеңесшілерге, брокерлер мен дилерлерге төленген сыйақылар мен комиссиялар, реттеушілер мен қор биржаларына төленетін алымдар және мүлікті беру кезінде алынатын салықтар мен алымдар кіреді. Мәміле шығындарына қарыз құралдары бойынша сыйлықақылар немесе дисконттар, қаржыландыру шығындары, ішкі әкімшілік шығындар немесе сақтау шығындары кірмейді.

(ii) Амортизацияланған құн

Амортизацияланған құн бастапқы тану кезінде қаржы құралы бағаланған шаманы білдіреді, негізгі қарызды өтеуге төленетін төлемдерді шегергенде, есептелген пайыздар мөлшеріне азайтылған немесе ұлғайтылған, ал қаржылық активтер үшін – күтілетін кредиттік шығындар үшін кез келген бағалау резервін шегергенде. Өсірілген пайыздар мәміле бойынша шығындарды бастапқы тану кезінде кейінге қалдырылған амортизацияны, сондай-ақ тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін қолдана отырып, өтеу сомасынан кез келген сыйлықақыларды немесе дисконтты қамтиды.

Өсірілген купондық кірісті және амортизацияланған дисконтты немесе сыйлықақыны қоса алғанда, өсірілген пайыздық кірістер мен өсірілген пайыздық шығыстар (комиссия беру кезінде кейінге қалдырылған комиссияны қоса алғанда, егер бар болса) жеке көрсетілмейді, бірақ қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есептің тиісті баптарының баланстық құнына енгізіледі.

(iii) Тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісі

Тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісі бұл әр кезеңдегі тұрақты пайыздық мөлшерлемені (тиімді пайыздық мөлшерлемені) құралдың баланстық құнына қамтамасыз ету мақсатында пайыздық кірістерді немесе пайыздық шығыстарды тиісті кезеңге бөлу әдісі. Пайыздың тиімді мөлшерлемесі-бұл қаржы құралының күтіліп отырған жұмыс істеу уақыты ішінде немесе бұл орынды жерде, қаржы құралының жалпы баланстық құнына дейінгі неғұрлым қысқа кезеңге дейінгі есепті болашақ ақша төлемдерін немесе түсімдерді (болашақ кредиттік шығындарды қоспағанда) нақты дисконттау кезінде қолданылатын мөлшерлеме. Тиімді пайыздық мөлшерлеме белгілі бір құрал үшін көрсетілген өзгермелі мөлшерлеме бойынша кредиттік спрэдті көрсететін сыйлықақыны немесе дисконтты қоспағанда, пайыздық өзгерістің келесі күніне дейін өзгермелі мөлшерлеме құралдары бойынша ақша ағындарын дисконттау үшін немесе нарықтық мәнге тәуелсіз белгіленетін басқа да айнымалы факторлар үшін қолданылады.

Мұндай сыйлықақылар немесе дисконттар құрал айналысының барлық күтілетін мерзімі ішінде амортизацияланады. Ағымдағы құнды есептеу тиімді пайыздық мөлшерлеменің ажырамас бөлігін құрайтын тараптар шарт бойынша төлеген немесе алған барлық сыйақылар мен сомаларды қамтиды. Бастапқы тану кезінде сатып алынған немесе құрылған кредиттік-құнсызданған (POCI) қаржы активтері болып табылатын активтер үшін тиімді пайыздық мөлшерлеме кредиттік тәуекелді ескере отырып түзетіледі, яғни келісімшарттық ақша ағындары негізінде емес, бастапқы тану кезінде күтілетін ақша ағындары негізінде есептеледі.

Қаржы құралдарын бастапқы тану

Пайда немесе шығын арқылы әділ құн бойынша бағаланатын қаржы құралдары бастапқыда әділ құн бойынша танылады. Барлық басқа қаржы құралдары бастапқыда мәміле бойынша шығындарды қоса алғанда, әділ құны бойынша көрсетіледі. Бастапқы тану кезінде әділ құнды ең жақсы растау мәміле бағасы болып табылады. Бастапқы тану кезіндегі пайда немесе залал әділ баға мен нарықта бақыланатын сол құралмен басқа ағымдағы мәмілелер немесе базалық деректер ретінде тек бақыланатын нарықтардың деректерін пайдаланатын бағалау моделі растауы мүмкін мәміле бағасы арасында айырмашылық болған жағдайда ғана ескеріледі. Амортизацияланған құн бойынша бағаланатын қаржы активтеріне және басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құн бойынша бағаланатын борыштық құралдарға инвестицияларға қатысты бастапқы танудан кейін күтілетін кредиттік залалдар үшін бағалау резерві танылады, бұл актив бастапқы танылғаннан кейін бірден бухгалтерлік залалды тануға әкеледі.

Жеткізу осы нарық үшін заңнамада немесе іскерлік айналым әдет-ғұрыптарында белгіленген мерзімдерде жүргізілуі тиіс қаржы активтерін сатып алу және сату («стандартты шарттарда» сатып алу және сату) мәміле жасалған күні, яғни топ қаржы активін сатып алуға немесе сатуға міндеттенетін күні көрсетіледі. Сатып алу бойынша барлық басқа операциялар кәсіпорын осы қаржы құралына қатысты шарттың тарапы болған кезде танылады.

Қаржы активтерін жіктеу және одан әрі қарайғы бағалау
(i) Бағалау санаттары

Топ келесі бағалау санаттарын қолдана отырып, қаржылық активтерді жіктейді: пайда немесе шығын арқылы әділ құн бойынша бағаланады, басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құн бойынша бағаланады және амортизацияланған құн бойынша бағаланады. Борыштық қаржылық активтерді жіктеу және кейінгі бағалау мыналарға байланысты: (i) Топтың тиісті активтер портфелін басқаруға арналған бизнес моделі және (ii) актив бойынша ақша ағындарының сипаттамалары.

(ii) Бизнес-модель

Бизнес-модель Топтың ақша ағындарын алу үшін активтерді басқару әдісін көрсетеді: Топтың мақсаты (i) тек шартта көзделген активтерден ақша ағындарын алу («шартта көзделген ақша ағындарын алу үшін активтерді ұстап қалу») болып табыла ма, немесе (іі) шартта көзделген ақша ағындарын және активтерді сату нәтижесінде туындайтын ақша ағындарын алу («шартта көзделген ақша ағындарын алу үшін активтерді ұстап қалу»), немесе егер (i) тармақ та, (ii) тармақ та қолданылмаса, қаржы активтері «өзге» бизнес-модельдер санатына жатады және пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша бағаланады.

Бизнес-модель бағалау жүргізілетін күні бар портфель үшін белгіленген мақсатқа қол жеткізу үшін Топ жүзеге асырғысы келетін қызметтің барлық тиісті дәлелдемелері негізінде активтер тобы үшін (портфель деңгейінде) айқындалады. Топ бизнес-модельді анықтауда ескеретін факторларға портфельдің мақсаты мен құрамы, тиісті активтер бойынша ақша ағындарын алудың өткен тәжірибесі, тәуекелдерді бағалау және басқару тәсілдері, активтердің кірістілігін бағалау әдістері және менеджерлерге төлем схемасы жатады.

(iii) Ақша ағындарының сипаттамалары

Егер бизнес-модель шартта көзделген ақша ағындарын алу үшін немесе шартта көзделген ақша ағындары мен сатуды алу үшін активтерді ұстап қалуды көздейтін болса, ТОп ақша ағындары тек негізгі қарыз бен пайыз есебінен төлемдер болып табылатынын бағалайды («төлемдер тесті тек негізгі қарыз бен пайыз есебінен» немесе «SPPI тесті»). Кірістірілген туынды құралдары бар қаржылық активтер олар бойынша ақша ағындары тек негізгі қарыз бен пайыз есебінен төленетін төлемдер болып табылатындығын анықтау үшін бірге қарастырылады.

Бұл бағалауды жүргізу кезінде Топ шартта көзделген ақша ағындарының негізгі несие шартының талаптарына сәйкес келетіндігін қарастырады, яғни пайыздар тек кредиттік тәуекелге, ақшаның уақытша құнына, негізгі несие шартының басқа тәуекелдеріне және пайда маржасына қатысты өтеуді қамтиды.

Егер шарттың талаптары базалық кредиттік шарттың талаптарына сәйкес келмейтін тәуекелге немесе құбылмалылыққа ұшырауды көздейтін болса, тиісті қаржы активі пайда немесе залал арқылы әділ құны бойынша жіктеледі және бағаланады. Тек негізгі қарыз бен пайыз шотына төлемдер сынағы актив бастапқы танылған кезде жүргізіледі және кейіннен қайта бағалау жүргізілмейді.

Қаржы активтерін қайта жіктеу

Қаржы құралдары тек осы портфельді басқарудың бизнес моделі өзгерген жағдайда ғана қайта жіктеледі. Қайта жіктеу бизнес-модель өзгергеннен кейін бірінші есепті кезеңнің басынан бастап перспективалы түрде жүргізіледі. Топ ағымдағы немесе салыстырмалы кезең ішінде өзінің бизнес-моделін өзгерткен жоқ және қайта жіктеу жүргізген жоқ.

Қаржы активтерінің құнсыздануы: күтілетін кредиттік залалдар үшін бағалау резерві

Болжамдар негізінде Топ басқа жиынтық кіріс арқылы амортизацияланған құны бойынша және әділ құны бойынша бағаланатын борыштық құралдармен және кредиттер беру жөніндегі міндеттемелер мен қаржылық кепілдік шарттарына байланысты туындайтын тәуекелдермен байланысты күтілетін кредиттік залалдарды бағалайды. Топ күтілетін кредиттік шығындарды бағалайды және әр есепті күнге кредиттік шығындар үшін бағалау резервін таниды. Күтілетін кредиттік залалдарды бағалау мыналарды көрсетеді: (i) ықтимал нәтижелер ауқымын бағалау арқылы анықталған бейтарап және ықтималдықпен өлшенген сома, (ii) ақшаның уақытша құны және (iii) есепті күнге артық шығындарсыз және артық күш жұмсамай й алуға болатын өткен оқиғалар, ағымдағы жағдайлар және болжамды болашақ экономикалық жағдайлар туралы барлық негізделген және расталған ақпарат.

Амортизацияланған құн бойынша бағаланатын борыштық құралдар күтілетін кредиттік залалдар үшін бағалау резервін шегергендегі қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте ұсынылады. Кредиттік міндеттемелер мен қаржылық кепілдіктерге қатысты қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есепте міндеттемелер құрамында күтілетін кредиттік залалдар үшін жеке резерв танылады. Басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша бағаланатын борыштық құралдардың амортизацияланған құнындағы өзгерістер күтілетін кредиттік залалдар үшін бағалау резервін есепке алмағанда пайда немесе залал құрамында көрсетіледі. Баланстық құнның басқа өзгерістері басқа жиынтық кірістің құрамында «басқа жиынтық кіріс арқылы бағаланатын борыштық құралдардан шығыстарды шегергендегі кірістер» бабында көрсетіледі.

Топ бастапқы танылған сәттен бастап кредиттік сападағы өзгерістер негізінде құнсыздануды есепке алудың «үш сатылы» моделін қолданады. Бастапқы тану кезінде құнсызданбаған қаржы құралы 1-кезеңге жатады деп жіктеледі. 1-кезеңнің қаржы активтері үшін күтілетін кредиттік залал, егер ол 12 ай өткенге дейін («12 айлық күтілетін кредиттік залал») басталса, келесі 12 ай ішінде немесе шартқа сәйкес өтеу күніне дейін болуы мүмкін күтілетін кредиттік залалдың бір бөлігіне тең сомада бағаланады. Егер топ бастапқы танылған сәттен бастап несиелік тәуекелдің едәуір өсуін анықтаса, онда актив 2-кезеңге ауыстырылады, ал осы актив бойынша күтілетін кредиттік залалдар барлық мерзім ішінде, яғни Шартқа сәйкес өтеу күніне дейін, егер көзделген болса, күтілетін алдын ала төлемді ескере отырып («бүкіл мерзім ішінде күтілетін кредиттік залалдар») күтілетін кредиттік залалдар негізінде бағаланады. Топтың кредиттік тәуекелді едәуір ұлғайтуды айқындау тәртібінің сипаттамасы 40-ескертпеде келтіріледі.

Егер Топ қаржы активінің құнсызданғанын анықтаса, актив 3-кезеңге ауыстырылады және ол бойынша күтілетін кредиттік залал бүкіл мерзім ішінде күтілетін кредиттік залал ретінде бағаланады. Топтың құнсызданған активтер мен дефолтты айқындауына қатысты түсініктемелер 40-ескертпеде келтірілген. Сатып алынған немесе құрылған несиелік-құнсызданған қаржылық активтер үшін күтілетін несиелік шығындар әрқашан бүкіл мерзімде күтілетін несиелік шығындар ретінде бағаланады.

40-ескертпеде Топтың болжамды ақпаратты күтілетін кредиттік залалдар моделіне енгізу тәсілін түсіндіруді қоса алғанда, күтілетін кредиттік залалдарды бағалау кезінде пайдаланылатын бастапқы деректер, болжамдар және есептеу әдістері туралы ақпарат келтіріледі.

Қаржы активтерін есептен шығару

Топ оларды өндіріп алудың барлық практикалық мүмкіндіктерін таусып, осындай активтерді өтеуге қатысты күтулердің негізсіздігі туралы қорытындыға келген кезде қаржылық активтер толығымен немесе ішінара есептен шығарылады. Есептен шығару тануды тоқтатуды білдіреді. Өндіріп алуға қатысты негізделген күтулердің болмау белгілеріне (i) сот шешімі, (ii) қаржы активі сатып алынған Кәсіпорынды тарату, (III) үш жыл немесе одан да көп мерзімі өткен кезең жатады.

Туынды қаржы құралдары

Туынды қаржы құралдары әділ құны бойынша көрсетіледі. Барлық туынды құралдар, егер осы құралдардың әділ құны оң болып табылса, активтер ретінде және егер олардың әділ құны теріс болып табылса, міндеттемелер ретінде ескеріледі. Туынды құралдардың әділ құнының өзгеруі бір жылдағы пайдаға немесе шығынға қосылады. Топ хеджирлеу есебін қолданбайды.

Қаржылық міндеттемелерге және басқа қаржылық емес шарттарға енгізілген кейбір туынды құралдар, егер олардың тәуекелдері мен экономикалық сипаттамалары негізгі шарттың тәуекелдерімен және экономикалық сипаттамаларымен тығыз байланысты болмаса, негізгі шарттан ерекшеленеді.

Қаржы активтерін тануды тоқтату

Топ (а) осы активтер өтелген кезде немесе осы активтермен байланысты ақша ағындарына құқықтардың мерзімі аяқталған кезде немесе (б) топ қаржы активтерінен ақша ағындарына құқықтарды берген немесе беру туралы келісім жасаған кезде және (i) сонымен бірге осы активтерге иелік етумен байланысты барлық тәуекелдер мен сыйақыларды берген кезде, ((ii) осы активтерге иелік етумен байланысты барлық тәуекелдер мен сыйақыларды бермеген де, сақтамаған да болса, бірақ актив деректеріне қатысты бақылау құқығынан айырылған кезде қаржылық активтерді тануды тоқтатады.

Егер контрагенттің активті байланысты емес үшінші тарапқа сатуға шектеулер енгізбестен толық сатуға практикалық мүмкіндігі болмаса, бақылау сақталады.

Қаржы активтерін өзгерту

Кейде Топ қаржылық активтер бойынша шарттық шарттарды қайта қарайды немесе басқаша өзгертеді. Топ шартта көзделген ақша ағындарының модификациясы, басқалармен қатар, мынадай факторларды ескере отырып, елеулі болып табылатынын бағалайды: актив бойынша тәуекелдер бейініне, пайыздық мөлшерлеменің елеулі өзгеруіне, валюталық номиналдың өзгеруіне елеулі әсер ететін жаңа шарттық талаптардың болуы, активпен байланысты кредиттік тәуекелге елеулі әсер ететін жаңа немесе қосымша кредиттік қамтамасыз етудің пайда болуы немесе қарыз алушы қаржылық қиындықтарға тап болмаған жағдайларда кредит мерзімін едәуір ұзарту.

Егер жетілдірілген шарттар бастапқы актив бойынша ақша ағындарына құқықтар аяқталуы үшін айтарлықтай ерекшеленсе, Топ бастапқы қаржылық активті тануды тоқтатады және жаңа активті әділ құн бойынша таниды. Шарттарды қайта қарау күні кейінгі құнсыздануды есептеу мақсаттары үшін, оның ішінде кредиттік тәуекелдің елеулі ұлғаю фактісін айқындау үшін бастапқы тану күні болып есептеледі. Сондай-ақ, Топ жаңа несиенің немесе қарыз құралының төлемдерді тек негізгі қарыз бен пайыз есебінен жүзеге асыру өлшемшартына сәйкестігін бағалайды. Танылуы тоқтатылған бастапқы активтің баланстық құны мен жаңа, айтарлықтай өзгертілген активтің әділ құны арасындағы кез келген алшақтық, егер айырмашылықтың мазмұны меншік иелерімен капитал операциясына жатпаса, пайда немесе залал құрамында көрсетіледі.

Шарттарды қайта қарау контрагенттің қаржылық қиындықтарынан және оның бастапқыда келісілген төлемдерді орындай алмауынан туындаған жағдайда, Топ бастапқы және түзетілген күтілетін ақша ағындарын шарттың талаптарын өзгерту нәтижесінде актив бойынша тәуекелдер мен пайданың айтарлықтай айырмашылығы үшін активтермен салыстырады.

Егер тәуекелдер мен пайдалар өзгермесе, онда өзгертілген активтің бастапқы активтен айтарлықтай айырмашылығы жоқ және оны өзгерту тануды тоқтатуға әкелмейді. Топ бастапқы тиімді пайыздық мөлшерлеме бойынша (немесе сатып алынған немесе жасалған кредиттік-құнсызданған қаржы активтері үшін кредиттік тәуекелді ескере отырып түзетілген тиімді пайыздық мөлшерлеме бойынша) шартқа өзгертілген ақша ағындарын дисконттау арқылы жалпы баланстық құнды қайта есептеуді жүргізеді және пайда немесе залал құрамындағы модификациядан түскен пайданы немесе залалды таниды.

Қаржылық міндеттемелерді бағалау санаттары

Қаржылық міндеттемелер мыналарды қоспағанда, кейіннен амортизацияланған құн бойынша бағаланатын болып жіктеледі: (i) пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша бағаланатын қаржылық міндеттемелер (туынды қаржы құралдары, саудаға арналған қаржылық міндеттемелер, мысалы, бағалы қағаздар бойынша қысқа позициялар), бизнесті біріктіру кезінде сатып алушы мойындаған шартты өтемақы және бастапқы тану кезінде анықталған басқа қаржылық міндеттемелер және (ii) қаржылық кепілдік шарттары мен несие беру міндеттемелері.

Қаржылық міндеттемелерді тануды тоқтату

Қаржылық міндеттемелерді тану олар өтелген жағдайда тоқтатылады (яғни шартта көрсетілген міндеттеме орындалғанда немесе тоқтатылғанда немесе оның орындалу мерзімі аяқталғанда).

Борыштық құралдарды Топ пен оның бастапқы кредиторлары арасындағы айтарлықтай ерекшеленетін шарттармен айырбастау, сондай-ақ қолданыстағы қаржылық міндеттемелер шарттарының елеулі өзгерістері бастапқы қаржылық міндеттемені өтеу және жаңа қаржылық міндеттемені тану ретінде ескеріледі. Егер бастапқы тиімді пайыздық мөлшерлемені пайдалана отырып дисконтталған алынған сыйақыларды шегергендегі барлық төленген сыйақыларды қоса алғанда, жаңа шарттарға сәйкес ақша ағындарының дисконтталған дисконтталған құны бастапқы қаржылық міндеттеме бойынша қалған ақша ағындарының дисконтталған дисконтталған құнынан кемінде 10% - ға өзгеше болса, шарттар айтарлықтай ерекшеленеді деп есептеледі. Сонымен қатар, басқа да сапалы факторлар ескеріледі, мысалы, құрал көрсетілген валюта, пайыздық мөлшерлеме түрінің өзгеруі, құралды айырбастаудың жаңа шарттары және несие бойынша шектеу шарттарының өзгеруі. Егер борыштық құралдармен алмасу немесе шарттарды өзгерту өтеу ретінде есепке алынса, барлық шығындар немесе төленген сыйақылар өтеуден түскен пайда немесе залал құрамында танылады. Егер айырбастау немесе түрлендіру өтеу ретінде есепке алынбаса, барлық шығындар немесе төленген сыйақылар міндеттеменің баланстық құнын түзету ретінде көрсетіледі және өзгертілген міндеттеменің қалған қолданылу мерзімі ішінде амортизацияланады.

Міндеттемелердің оларды өтеуге әкеп соқпайтын модификациялары кумулятивтік амортизацияны кері санмен есептеу әдісі бойынша бағалау мәнінің өзгеруі ретінде ескеріледі, бұл ретте пайда немесе залал, егер баланстық құнындағы айырмашылықтың экономикалық мазмұны меншік иелерімен капиталмен жасалатын операцияға жатпайтын болса, пайда немесе залал құрамында көрсетіледі.

Қаржы құралдарын өзара есепке алу

Қаржы активтері мен міндеттемелері өзара есепке алынады және қаржылық жағдай туралы есепте көрсетілген сомаларды өзара есепке алуды жүргізуге заңды түрде белгіленген құқық, сондай-ақ өзара есепке алуды жүргізуге не бір мезгілде активті іске асыруға және міндеттемені реттеуге ниет болған жағдайларда ғана таза шама көрсетіледі. Қарастырылып отырған өзара есепке алу құқығы (а) ықтимал болашақ оқиғаларға тәуелді болмауы тиіс және (б) мынадай жағдайларда: (i) кәдімгі қаржы-шаруашылық қызметті жүзеге асыру барысында, (ii) төлемдер бойынша міндеттемені (дефолт оқиғасын) орындамаған кезде және (III) дәрменсіздік немесе банкроттық жағдайында жүзеге асырудың заңды мүмкіндігі болуы тиіс.

Ақша қаражаты және ақша қаражатының баламалары

Ақша қаражаттары мен ақша қаражаттарының баламаларына кассадағы ақша қаражаттары, талап етілгенге дейінгі банктік шоттардағы қаражат және үш айдан аспайтын банктік депозиттер жатады. Ақша қаражаттары мен ақша қаражаттарының баламалары амортизацияланған құн бойынша көрсетіледі, өйткені (i) олар шартта көзделген ақша ағындарын алу үшін ұсталады және бұл ақша ағындары тек негізгі қарыз бен пайыз есебінен төлемдер болып табылады және (ii) олар пайда немесе залал арқылы әділ құн бойынша бағаланатын санатқа жатқызылмайды. Пайдалануда шектелген ақша қаражаттарының қалдықтары ақша қаражаттарының құрамынан және ақша қаражаттарының баламаларынан алынып тасталады. Есепті күннен кейін кемінде он екі ай ішінде қолданылатын міндеттемелерді айырбастауға немесе өтеу үшін пайдалануға шектелген ақша қаражатының қалдықтары өзге де айналымнан тыс активтердің құрамына енгізіледі.

Қолма-қол ақша мен ақша қаражаттарының баламаларына 1-30 күн ішінде жоғары бағамен сатып алу шартымен жоғары өтімді мемлекеттік қағаздарға инвестиция болып табылатын кері репо операциялары да кіреді. Кері репо операциялары ақшалай қаражатқа және олардың баламаларына оңай айырбасталады және Қазақстан Республикасының Үкіметі қамтамасыз еткендіктен құнның өзгеру қаупі шамалы.

Сауда және өзге де дебиторлық берешек

Сауда және басқа дебиторлық берешек бастапқыда әділ құн бойынша, содан кейін тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін қолдана отырып есептелген амортизацияланған құн бойынша есепке алынады.

Қорлар

Қорлар екі шаманың ең азы бойынша есептеледі: өзіндік құны бойынша немесе таза сату бағасы бойынша. Қорларды өндіріске жіберу және өзге де шығу кезінде оларды бағалау орташа өлшенген құн әдісі бойынша жүргізіледі. Дайын өнімнің және аяқталмаған өндірістің өзіндік құны шикізат пен материалдардың құнын, өндірістік жұмысшылардың еңбегіне ақы төлеу шығындарын және басқа да тікелей шығындарды, сондай-ақ өндірістік үстеме шығыстардың тиісті үлесін (өндірістік қуаттарды нормативтік пайдалану негізінде есептелген) қамтиды және қарыз қаражаты бойынша шығыстарды қамтымайды. Таза сату бағасы-бұл өндірісті аяқтауға арналған есептелген шығындар мен сату бойынша есептелген шығындарды шегергендегі әдеттегі қызмет барысында сатылатын болжамды баға.

Тауарлық қарыздар

Топ тауарлық қарыздар шартын жасасады, оған сәйкес бір Тарап (кредитор) екінші тарапқа (қарыз алушыға) өнім беруге міндеттенеді, ал қарыз алушы қарыз берушіге уран өнімінің бірдей мөлшерін қайтаруға міндеттенеді. Тауарлық қарыздарды жасасудың мақсаты уран өнімін жеткізу бойынша өз міндеттемелерін орындауға жәрдемдесу болып табылады, нәтижесінде Топ алынған тауарлық қарызды қаржылық емес міндеттеме ретінде жіктейді.

Тауарлық қарыз алған кезде Топ шарттық құны бойынша қорларды есепке алады. Тауарлық қарыздар бойынша міндеттемелер есепті күнге уран өнімінің әділ құны бойынша танылады. Әділ құнды кейіннен қайта бағалау уран өніміне әділ құнның өзгеруіне сәйкес басқа кірістер/шығыстар құрамындағы пайда/залал арқылы жүргізіледі.

Алдын ала төлем

Алдын ала төлем құнсыздануға арналған резервті шегергендегі нақты шығындар бойынша есептілікте көрсетіледі. Алдын ала төлем ұзақ мерзімді деп жіктеледі, егер оған жататын тауарларды немесе қызметтерді алудың күтілетін мерзімі бір жылдан асса немесе алдын ала төлем бастапқы тану кезінде ұзақ мерзімді ретінде есепте көрсетілетін активке қатысты болса. Активті сатып алғаны үшін алдын-ала төленген сома оның баланстық құнына Топтың осы активті бақылауы кезінде және онымен байланысты болашақ экономикалық пайданы Топ алу ықтималдығы болған кезде қосылады.

Басқа алдын ала төлем оған қатысты тауарларды немесе қызметтерді алу кезінде пайдаға немесе шығынға есептен шығарылады. Егер алдын-ала төлеуге жататын активтер, тауарлар немесе қызметтер алынбайтындығының белгісі болса, алдын-ала төлемнің баланстық құны есептен шығарылады және құнсызданудан тиісті шығын бір жылдағы пайдада немесе залалда көрсетіледі. Ұзақ мерзімді алдын ала төлемдер дисконтталмайды.

Қосылған құн салығы

Сату кезінде туындайтын қосылған құн салығы (ҚҚС) тауарлар жөнелтілген немесе қызметтер көрсетілген кезде салық органдарына төленуге жатады. Сатып алу бойынша ҚҚС өнім берушіден салық шот-фактурасын алған кезде сату бойынша ҚҚС-пен есептелуге жатады. Салық заңнамасы ҚҚС есебін жүргізуге мүмкіндік береді. Тиісінше, сату және сатып алу операциялары бойынша ҚҚС қаржылық жағдай туралы шоғырландырылған есептерде танылған әрбір шоғырландырылған кәсіпорын үшін бөлек жинақталған.

Егер есепті кезең аяқталған сәттен бастап бір жыл ішінде ол бойынша қайтару күтілмесе, өтелетін ҚҚС айналымнан тыс актив ретінде жіктеледі. Ұзақ мерзімді ҚҚС дисконтталмайды.

Акционерлік капитал

Қарапайым акциялар капитал ретінде көрсетіледі. Жаңа акциялар шығаруға тікелей қатысты қосымша шығындар капитал құрамында шығарылымнан алынған соманың азаюы (салықты шегергенде) ретінде көрсетіледі. Алынған қаражаттың әділ құнының шығарылған акциялардың номиналды құнынан асып кету сомасы капиталда эмиссиялық кіріс ретінде көрсетіледі. Қосымша төленген капитал негізінен меншіктің бақыланбайтын үлесі өз үлесінен жоғары болған жарналарды білдіреді.

Дивидендтер

Дивидендтер міндеттемелер ретінде көрсетіледі және олар жарияланған және мақұлданған кезеңдегі капитал сомасынан шегеріледі. Есепті күннен кейін, бірақ қаржылық есептілік бекітілген күнге дейін жарияланған дивидендтер туралы ақпарат «Есепті күннен кейінгі оқиғалар» ескертпесінде көрсетіледі.

Жалдау

Жалдау шарттары бойынша туындайтын міндеттемелер бастапқыда келтірілген құн бойынша бағаланады. Жалдау міндеттемелеріне жалдау бойынша ынталандыру төлемдерін шегергендегі тіркелген төлемдердің таза дисконтталған құны (соның ішінде белгіленген төлемдер) кіреді. Жалдау төлемдері жалдау шартында белгіленген пайыздық мөлшерлемемен дисконтталады. Егер бұл мөлшерлемені, әдетте, Топта бар жалдау шарттары жағдайында не болатынын оңай анықтау мүмкін болмаса, Топ қосымша қарыз қаражатын тарту мөлшерлемесін пайдаланады-бұл топ ұқсас мерзімге және ұқсас қамтамасыз ету кезінде ұқсас экономикалық жағдайларда пайдалану құқығы нысанындағы актив құнына ұқсас құны бар активті алу үшін қажетті қарыз қаражатын тарта алатын мөлшерлеме.

Жалдау төлемдері міндеттемелердің негізгі сомасына және қаржылық шығындарға бөлінеді. Қаржылық шығыстар әрбір кезеңдегі міндеттеменің өтелмеген қалдығы бойынша тұрақты мерзімді пайыздық мөлшерлемені қамтамасыз ету үшін жалдау мерзімі ішінде пайдада немесе залалда көрсетіледі.

Жабдықтар мен көлік құралдарын қысқа мерзімді жалға алу және құны төмен кез келген активтерді жалға алу бойынша төлемдер сызықтық әдіспен пайда немесе шығын құрамындағы шығыстар ретінде танылады.

Қысқа мерзімді жалдау-бұл 12 айдан аспайтын жалдау шарты. Құны төмен активтерге құны 500 мың теңгеден аспайтын АТ-жабдықтар мен кеңсе жиһазының шағын заттары жатады.

Операциялық жалдау

Топ жалға алушыға активті иеленуге байланысты барлық тәуекелдер мен пайданы беруді көздемейтін жалдау шарты бойынша жалға беруші болып табылатын жағдайларда (яғни операциялық жалдау жағдайында) операциялық жалдау шарттары бойынша жалдау төлемдері басқа кірістердің құрамында сызықтық әдіспен көрсетіледі.

Кредиттер және қарыздар

Несиелер мен қарыздар тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін қолдана отырып, амортизацияланған құн бойынша көрсетіледі.

Мақсаты бойынша немесе сату үшін пайдалануға дайындау міндетті түрде айтарлықтай уақытты қажет ететін активті сатып алуға, салуға немесе өндіруге тікелей жатқызылатын заемдар бойынша шығындар (белгілі бір талаптарға жауап беретін актив) осындай актив құнының құрамына кіреді.

Капиталдандырудың басталу күні (А) Топ белгілі бір талаптарға жауап беретін активке байланысты шығындарды көтерген кезде пайда болады; (б) ол қарыздар бойынша шығындарды көтереді; және (в) ол активті мақсатына сай пайдалануға немесе сатуға дайындау үшін қажетті әрекеттерді жасайды. Қарыздар бойынша шығындарды капиталдандыру активті пайдалануға немесе сатуға дайындау үшін қажетті барлық жұмыстар аяқталған күнге дейін жалғасады.

Топ белгілі бір талаптарға жауап беретін активтер бойынша күрделі шығыстар жасамаса, болдырмауға болатын несиелер мен несиелер бойынша шығындарды капиталдандырады. Қарыздар бойынша капиталдандырылған шығындар белгілі бір талаптарға жауап беретін активті сатып алу үшін қаражат алынған жағдайларды қоспағанда, Топтың қаржыландырудың орташа құны негізінде есептеледі (орташа алынған пайыздық шығыстар білікті активтерге жұмсалатын шығыстарға қолданылады). Егер бұл орын алса, осы қарыз қаражатын уақытша инвестициялаудан түскен кез келген инвестициялық кірісті шегергендегі кезең ішінде осы қарыз бойынша жұмсалған нақты шығындар капиталдандырылады.

Артықшылықты акциялар

Белгілі бір күнге өтелетін артықшылықты акциялар міндеттемелер ретінде жіктеледі. Осы артықшылықты акциялар бойынша дивидендтер пайда немесе залал туралы есепте және басқа жиынтық кірістерде пайыздық шығыстар ретінде көрсетіледі.

Міндеттемелер мен төлемдер бойынша резервтер

Міндеттемелер мен төлемдер бойынша резервтер орындалу мерзімі немесе шамасы белгісіз қаржылық емес сипаттағы міндеттемелерді білдіреді. Егер Топ қандай да бір өткен оқиғаның салдарынан қолданыстағы (заңды немесе конклюденттік) міндеттемелерге ие болса, оларды реттеу үшін экономикалық пайдасы бар ресурстардың шығуы үлкен ықтималдықпен талап етілсе және міндеттеменің шамасын ақшалай түрде жеткілікті сенімділік дәрежесімен бағалауға болатын болса, олар есептеледі.

Активтерді шығару бойынша міндеттемелерге арналған резерв

Активтерді шығару жөніндегі міндеттемелерге арналған резерв кен орындарын қалпына келтіруге арналған резервтерді және қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларға арналған резервтерді қамтиды. Активтерді шығару жөніндегі міндеттемелер олардың пайда болу ықтималдығы жоғары және олардың сомаларын негізделген бағалау мүмкіндігі болған кезде танылады. Шығындар құрамына қалпына келтіру және жою шығындары кіреді (ғимараттарды, құрылыстар мен инфрақұрылым объектілерін бұзу, машиналар мен жабдықтарды бөлшектеу, қалдық материалдарды шығару, қоршаған ортаны тазарту, шығарындыларға мониторинг жүргізу және бұзылған жерлерді қалпына келтіру). Жоюға, оңалтуға және қалпына келтіруге арналған сметалық шығындарға арналған резерв есепті кезеңде бағаланған болашақ шығындардың дисконтталған құны негізінде кен орындарын игеру немесе қоршаған ортаны ластау барысында жерді бұзудың тиісті фактісінен туындайтын міндеттеме туындайтын тиісті активтің құнына құрылады және жатқызылады. Кен орындарын қалпына келтіруге арналған резервтер өндіріске дайындық шығындарының құнына толығымен қосылады, дегенмен кейбір шығындар кен орнын жою жоспарлары мен маңыздылық негіздеріне сәйкес пайдаланудан негізгі құралдарды бұзуды қамтуы мүмкін.

Есепті мерзімдердің немесе тиісті шығындар сомасының өзгеруі нәтижесінде немесе дисконттық мөлшерлеменің өзгеруі нәтижесінде туындаған шығу бойынша қолданыстағы міндеттемені бағалаудағы өзгерістер ағымдағы кезеңде өндіріске дайындық бойынша шығындар құрамында тиісті активтің құнын түзету ретінде көрсетіледі. Бұл шығындар кейіннен өндірістік әдіс бойынша өндірілген қорлардың нақты санына есепті кезеңдегі шығындарды ескере отырып, әрбір кен орны бойынша дәлелденген қорлардың жалпы санына қарай амортизацияланады.

Активтерді жою және қалпына келтіру жөніндегі міндеттемелерге арналған резервтер бұзушылық фактілеріне немесе келешекте залал келтіруге байланысты туындауы күтілетін қандай да бір қосымша міндеттемелерді қамтымайды. Шығындар сомаларының бағалау мәндері жаңартылған бағалау сомаларын және активтерді пайдаланудың қайта қаралған мерзімдерін немесе жер қойнауын пайдалануға және операциялық қызметке арналған келісімшарттардың белгіленген мерзімдерін қоса алғанда, белгілі өзгерістер ескеріле отырып, пайдалану шамасына қарай тұрақты негізде ресми тексерулер жүргізе отырып, жыл сайын есептеледі.

Шығындардың түпкілікті сомасы анықталмағанымен, Топ шығындарды техникалық-экономикалық негіздемелер мен инженерлік ізденістер негізінде қалпына келтіру жұмыстары мен пайдаланудан шығару жұмыстарын жүргізу үшін қолданыстағы стандарттар мен қалпына келтіру әдістерін қолдана отырып бағалайды (4-ескертпе).

Резервтің дисконтталған құнын айқындау кезінде пайдаланылатын амортизация немесе дисконттың «күшін жою» сомасы әрбір есепті кезеңдегі қызмет нәтижелеріне жатады. Дисконттың амортизациясы қаржылық шығындардың құрамында көрсетіледі.

Қаржылық кепілдіктер

Қаржылық кепілдіктер-егер тиісті дебитор борыштық құралдың талаптары бойынша төлемді уақтылы жүргізбесе, кепілдік ұстаушыға келтірілген залалдарды өтеу бойынша белгілі бір төлемдерді жүзеге асыру тобынан талап ететін қайтарылмайтын шарттар. Қаржылық кепілдіктер бастапқыда әділ құн бойынша көрсетіледі, бұл әдетте алынған комиссия сомасына тең. Бұл сома Кепілдік мерзімі ішінде сызықтық әдіспен амортизацияланады. Әрбір есепті күнге кепілдіктер екі соманың ең үлкені бойынша бағаланады: (i) бастапқы тану кезінде көрсетілген амортизацияланбаған сома; және (ii) есепті кезеңнің соңындағы жағдай бойынша міндеттемені реттеу үшін қажетті шығыстар сомасының ең жақсы есептік бағасы. Бұдан басқа, қаржы жағдайы туралы есепте актив ретінде көрсетілетін сыйақы бойынша дебиторлық берешекке қатысты күтілетін кредиттік залалдар үшін бағалау резерві танылады.

Кредиторлық берешек

Сауда-саттық кредиторлық берешек контрагенттің өзінің шарттық міндеттемелерін орындау фактісі бойынша есептеледі және тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісін пайдалана отырып, амортизацияланған құн бойынша есепке алынады.

Қызметкерлерге сыйақы
(i) Қызметкерлерге ұзақ мерзімді сыйақылар

Топ кәсіпорындары ұжымдық еңбек шарттарының ережелеріне сәйкес өз қызметкерлеріне ұзақ мерзімді сыйақы береді. Шарттар, атап айтқанда, Топ қызметкерлеріне еңбекке жарамсыздық, зейнетке шығу, қайтыс болу және басқа да төлемдер жағдайында қаржылық көмек көрсетуді көздейді. Жеке жәрдемақы алу құқығы, әдетте, зейнеткерлікке шыққанға дейінгі қалған жұмыс мерзіміне және қызметкердің ең төменгі жұмыс өтіліне байланысты беріледі.

Топтың қаржыландырылатын зейнетақы схемалары жоқ. Әрбір есепті күнге танылатын міндеттеме зейнетақы міндеттемелерінің ағымдағы құнын білдіреді.

Еңбек қызметі аяқталғаннан кейінгі міндеттемелер бойынша актуарлық пайда мен залалдар, мысалы, айырмашылықтардың өткен тәжірибесінің әсері және актуарлық болжамдардағы өзгерістер, олар пайда болған кезеңдегі басқа жиынтық табыстың құрамында көрсетіледі. Зейнетақы міндеттемелерінің ағымдағы құнындағы өзге де өзгерістер қызметтер бойынша ағымдағы шығындардың құнын қоса алғанда, жыл ішіндегі пайда немесе залал деп танылады.

Белгіленген төлемдері бар зейнетақы міндеттемелерін есепке алуда қолданылатын ең маңызды болжамдарға дисконт мөлшерлемесі, айналым коэффициенті және өлім коэффициенті жатады. Дисконт мөлшерлемесі болашақ міндеттемелердің таза дисконтталған құнын анықтау үшін пайдаланылады және жыл сайын мұндай міндеттемелер бойынша дисконттың жойылуы бір жылдағы пайдаға немесе шығынға жатады. Өлімжітім туралы болжам болашақ төлемдер ағынын болжау үшін қолданылады, содан кейін міндеттемелердің таза дисконтталған құнын алу үшін дисконтталады.

Еңбекке жарамсыздық жағдайындағы Топ қызметкерлеріне қаржылық көмекті және өзге де төлемдерді қоса алғанда, қызметкерлерге берілетін сыйақылар қызметкерлерге берілетін өзге де ұзақ мерзімді сыйақылар ретінде қаралады. Осы сыйақылар бойынша күтілетін шығыстарды есептеу белгіленген төлемдермен зейнетақы жоспарларын есептеу кезінде қолданылатын әдістеме бойынша қызметкердің еңбек қызметі барысында жүзеге асырылады. Қызметкерлердің өзге де ұзақ мерзімді сыйақыларына қатысты актуарлық жорамалдардағы өзгерістерді Топ жыл сайынғы негізде қызметкерлердің ұзақ мерзімді сыйақыларын бағалау үшін Топ бір жылдағы пайда немесе залал құрамындағы тәуелсіз кәсіби актуарийді тартады деп таниды.

(ii) Еңбек шығындары және байланысты аударымдар

Жалақыға, зейнетақы аударымдарына, әлеуметтік сақтандыру қорына жарналарға, жыл сайынғы төленген демалыстарға және ауруханаға, сыйлықақыларға және ақшалай емес жеңілдіктерге арналған шығыстар Топ қызметкерлерінің тиісті жұмыстарды жүзеге асыруына қарай есептеледі. Бұл жағдайда Топ белгіленген жарналары бар жоспарлар схемасын қолданады. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Топ қызметкерлердің жалақысынан зейнетақы аударымдарын ұстайды және оларды Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына аударады. Қызметкерлер зейнетке шыққан кезде барлық зейнетақы төлемдерін Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры жүзеге асырады. Топ қызметкерлерінің жалақысынан ұсталатын зейнетақы аударымдарынан басқа, Топтың қосымша жарналарды төлеу бойынша қандай да бір заңды немесе практикадан туындайтын міндеттемелері жоқ.

Акцияға пайда

Акцияға шаққандағы пайда Компания акцияларын ұстаушылардың үлесіне келетін пайданы немесе залалды есепті жыл ішінде акциялардың бөлінуіне түзетілген айналыста болған пайдаға қатысатын акциялардың орташа өлшенген санына бөлу жолымен айқындалады.

Сегменттік есеп беру

Операциялық сегменттер бойынша есептілік операциялық шешімдерге жауапты Топ басшысына ұсынылатын ішкі есептілікке сәйкес жасалады. Операциялық шешімдерге жауапты Топ жетекшісі ресурстарды бөлумен айналысады және операциялық сегменттерді бағалайды. Есепті сегменттер, егер олардың кірісі, кірісі немесе активтері барлық операциялық сегменттердің жиынтық кірісінің, жиынтық кірісінің немесе жиынтық активтерінің кемінде он пайызын құраса, жеке ашылуға жатады.

Ұсынудағы өзгеріс

Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы шоғырландырылған есептегі кейбір сомалар 2022 жылғы презентацияға сәйкес өзгертілді. 2021 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдағы салыстырмалы ақпаратқа әсері:

Миллион теңгемен Қалай ұсынылды Қайта жіктеу Қайта жіктеуді ескере отырып, 2021 жылғы 31 желтоқсан
Сатып алушылардан ақша қаражатының түсуі 782,316 (2,335) 779,981
Жеткізушілерге төлемдер (503,301) 14,418 (488,883)
Жалақы төлемдері (51,856) (11,380) (63,236)
Төленген сыйақы (3,265) (54) (3,319)
Төленген басқа да салықтар (55,227) 4,345 (50,882)
Әлеуметтік төлемдер - (3,166) (3,166)
Басқа төлемдер, нетто (1,499) (1,828) (3,327)

2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша шоғырландырылған қаржылық жағдай туралы есептегі белгілі бір сомалар 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ұсыну тәртібіне сәйкес келесідей қайта жіктелді:

Миллион теңгемен Қалай ұсынылды Қайта жіктеу Қайта жіктеуді ескере отырып, 2021 жылғы 31 желтоқсан
Мерзімді активтер
Инвестициялық мүлік 2,065 (2,065) -
Пайдалану құқығы нысанындағы активтер 838 (838) -
Байланысты тараптарға берілген қарыздар 5,493 (5,493) -
Өзге қаржы активтері - 23,671 23,671
Басқа қаржылық емес активтер - 24,258 24,258
Басқа да ұзақ мерзімді активтер 39,533 (39,533) -
Қысқа мерзімді активтер
Байланысты тараптарға берілген қарыздар 3,357 (3,357) -
Қысқа мерзімді бағалы қағаздар 4,986 (4,986) -
Мерзімді депозиттер 43,220 (43,220) -
Өзге қысқа мерзімді активтер 7,823 (7,823) -
Өзге қаржы активтері - 52,249 52,249
Басқа қаржылық емес активтер - 7,137 7,137

4. Есеп саясатын қолданудағы маңызды есептік бағалаулар мен кәсіби пайымдар

Топ активтер мен міндеттемелердің баланстық құнын қоса алғанда, қаржылық есептілікте көрсетілген сомаларға әсер ететін есептік бағалаулар мен жорамалдар жүргізеді. Есептік бағалаулар мен пайымдаулар тұрақты талдауға ұшырайды және басшылықтың өткен тәжірибесіне және басқа факторларға, соның ішінде қалыптасқан жағдайларда негізделген деп саналатын болашақ оқиғаларға қатысты күтулерге негізделген. Бухгалтерлік есеп саясатын қолдану процесінде басшылық есептік бағалаулармен байланысты қоспағанда, кәсіби пайымдауларды да қолданады. Қаржылық есептілікте көрсетілген сомаларға неғұрлым елеулі әсер ететін кәсіби пайымдаулар және активтер мен міндеттемелердің баланстық құнын айтарлықтай түзету қажеттілігіне әкелуі мүмкін есептік бағалаулар мыналарды қамтиды:

Уран қоры (бағалау)

Уран қорлары тиісті активтердің өтелетін құнын және тозу мен амортизация бойынша аударымдарды анықтау үшін пайдаланылатын Топтың болжамды ақша ағындарын бағалаудың негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Уран қорларын бағалау сонымен қатар кен орындарын пайдалану мерзімін анықтайды, бұл өз кезегінде активтерді жою және қалпына келтіру бойынша міндеттемелер бойынша резерв есептеулеріне әсер етеді.

Жыл сайын Топ геологиялық барлау жұмыстарының нәтижелері, минералдық ресурстар және кен қорлары туралы есептер (бұдан әрі – «JORC кодексі») жасау үшін Австралазиялық кодекске сәйкес Топтың кен қорлары мен минералдық ресурстарын бағалау үшін тәуелсіз консультантты тартады. Қорлар мен ресурстарды тәуелсіз бағалау 2022 және 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша жүргізілді. Кеңесші Топтың тау-кен активтері үшін минералды ресурстар мен кен қорлары туралы есептерге негізделген барлық негізгі ақпаратты қарастырды.

Консультанттың есебінде жерасты сілтісіздендіру бойынша қолданыстағы және жоспарланған жұмыстар (минералдық ресурстар) шеңберінде өндірілуі мүмкін уран көлемі, сондай-ақ қазіргі уақытта тау-кен жұмыстарын дамытудың тиісті жоспарларында (кен қорлары) өндіруге жоспарланған уран көлемі туралы пікір қамтылады. Топ кенді қорлардың деректерін Топтың әрбір кен орны бойынша ұзақ мерзімді активтердің құнсыздануын және өндірістік әдіс бойынша амортизацияны есептеу үшін, сондай-ақ активтерді жою және қалпына келтіру міндеттемелері бойынша резервті есептеу үшін пайдаланды.

Қаржылық емес активтердің құнсыздануы (бағалау)

Әрбір есепті кезеңнің соңында топ олардың ықтимал құнсыздану белгілерін анықтау үшін активтерге (немесе генерациялайтын бірліктерге) бағалау жүргізеді. Мұндай белгілер болған кезде активтердің өтелетін құны есептеледі, ол активтердің әділ құнының ең үлкені ретінде, өткізуге жұмсалған шығыстарды және пайдалану құнын шегергенде айқындалады. Баланстық құнның өтеу құнынан асып кетуі құнсыздану ретінде танылады. Гудвилге қатысты топ жылына кемінде бір рет құнсыздануға тестілеу жүргізеді.

Пайдалану құнын есептеу басшылықтан Топтың болашақ ақша қозғалысын бағалауды талап етеді. Ақшаның болашақ қозғалысын бағалау болашақ тауар бағаларына (уран мен басқа да өнімдерге), өндіріс пен сату көлеміне, дисконт мөлшерлемелеріне, өсу қарқынына, операциялық шығындар деңгейіне және басқа факторларға қатысты айтарлықтай пайымдауларды қамтиды. Құнсыздану мәніне тексеру және есеп айырысу Топтың бизнес-модельдеріне сәйкес келетін болжамдарға негізделген. Субъективті сипатына байланысты бұл бағалаулар болашақ кезеңдер қызметінің және ақша қозғалысының нақты нәтижелерінен ерекшеленуі мүмкін; кез келген осындай айырмалар болашақ кезеңдерде құнсыздануға және тиісті активтердің баланстық құнының төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Гудвил

20-ескертпеде Топтың 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша гудвилдің құнсыздануына тестілеу туралы толық ақпарат көрсетілген.

Уран өнімін өндіруге байланысты активтер

Уран өнімін өндіруге байланысты активтерге негізгі құралдар, өндіріске дайындық бойынша шығындар, жер қойнауын пайдалану құқықтары, барлау және бағалау активтері, қауымдастырылған кәсіпорындарға инвестициялар, бірлескен кәсіпорындарға инвестициялар және басқа да инвестициялар жатады.

Құнсыздануды бағалау үшін активтер ең төменгі деңгейлерде топтастырылады, олар бойынша басқа активтерден немесе активтер топтарынан (ақша ағындарын тудыратын бірліктер) ақша ағындарынан айтарлықтай тәуелсіз жеке сәйкестендірілетін ақша ағындары болады. Топ әр кен орнын (келісімшарттық аумақты) жеке өндіруші бірлік ретінде анықтады. Егер бірнеше кен орындары технологиялық тұрғыдан бір өңдеу зауытымен байланысты болса, Топ мұндай кен орындарын біртұтас өндіруші бірлік ретінде қарастырады.

2022 жылғы 31 желтоқсанда басшылық талдау жүргізді және уран өнімін өндірумен байланысты активтердің (генерациялайтын бірліктердің) құнсыздану белгілерін таппады.

Активтерді шығару бойынша міндеттемелер (бағалау)
Кен орындарын қалпына келтіруге арналған резервтер

Табиғат қорғау заңнамасына және жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарға сәйкес Топтың өзінің операциялық қызметі нәтижесінде қоршаған ортаға келтірілген залалды жою және кен орындары мен қалдықтарды орналастыру полигондарын жою, жабдықтарды бөлшектеу және жұмыстар аяқталғаннан кейін жерді қалпына келтіру бойынша заңды міндеттемесі бар. Резервтер бұрынғы операциялық қызметтің салдарынан міндеттеменің туындауына қарай жою және рекультивациялау жөніндегі шығындардың дисконтталған құны негізінде қалыптастырылады.

Кен орындарын жою және қалпына келтіру жөніндегі міндеттемелерге арналған резервтер Топтың Қазақстан Республикасының қолданыстағы табиғат қорғау заңнамасын және қалпына келтіру және рекультивациялау жөніндегі жұмыстарды жүргізудің ағымдағы нормалары мен әдістеріне сәйкес техникалық-экономикалық негіздемемен және инженерлік зерттеулермен нығайтылған келісімшарттық аумақтарда жер қойнауын пайдалану салдарын жою жөніндегі байланысты бағдарламаларды түсіндіруі негізінде айқындалады.

Кен орындарын жою және қалпына келтіру жөніндегі міндеттемелерге арналған резервтер табиғатты қорғау талаптары мен заңнаманы түсіндірудегі ықтимал өзгерістерге ұшырайды. Міндеттемелер мұндай міндеттемелердің пайда болуына сенімділік, сондай-ақ оларды сенімді бағалау мүмкіндігі болған кезде танылады. Заңнамада көзделген және активтерді жою және қалпына келтіру жөніндегі міндеттемелердің есебіне енгізілген жұмыстардың көлемі объектілер мен инфрақұрылымды (айдау, айдау және бақылау ұңғымаларын, ерітінділерді, құбырларды, кірме жолдарды, технологиялық алаңдарды, полигондарды, ғимараттарды және өзге де объектілерді Қышқылдандыру мен бөлудің технологиялық тораптарын) бөлшектеу және кейіннен жерді қалпына келтіруді қамтиды.

2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша резервті есептеуді Топтың ішкі мамандары жүргізді және тәуелсіз кеңесші тексерді.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша кен орындарын қалпына келтіру жөніндегі міндеттеменің резерві 38,116 миллион теңгені (2021 жыл: 31,431 миллион теңге) құрады (34-ескертпе). Ұлғаю негізінен ағымдағы экономикалық жағдайды көрсететін жою жөніндегі жұмыстардың бағаларын өзектендіруге, сондай-ақ Топтың уран кәсіпорындарында есептеудің бірыңғай әдіснамасын енгізудің ықпалына байланысты, бұл төмен радиоактивті қалдықтармен жұмыс істеуді, технологиялық блоктар мен құрылыс қоқыстарын кәдеге жаратуды қоса алғанда, қажетті жою жұмыстарын қайта бағалауға әкелді.

Бағалауда қолданылатын негізгі болжамдарға мыналар жатады:

Төменде 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша негізгі болжамдардың сезімталдығын талдау берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен (Азайту)/Болжамдарды арттыру (Азайту)/Резервтерді арттыру
Инфляция мөлшерлемесі -1% (4,469)
+1% 5,288
Дисконт мөлшерлемесі -1% 5,052
+1% (4,229)

Төменде 2021 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша негізгі болжамдардың сезімталдығын талдау берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен (Азайту)/Болжамдарды арттыру (Азайту)/Резервтерді арттыру
Инфляция мөлшерлемесі -1% (4,360)
+1% 5,139
Дисконт мөлшерлемесі -1% 4,948
+1% (4,152)
Қоршаған ортаны қорғау резерві - Үлбі металлургия зауытын пайдаланудан шығару

Бұған дейін Топ тек радиоактивті қалдықтарды көму, полигон мен «Үлбі металлургия зауыты» АҚ активтерін қалпына келтіру жөніндегі міндеттемені мойындаған болатын (34-ескертпе). 2021 жылы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі (Кодекс) күшіне енді. Кодексте қоршаған ортаға теріс әсер етеді деп есептелетін объектілердің операторлары мұндай объектілерді заңнаманың талаптарына сәйкес пайдаланудан шығаруға міндетті екендігі белгіленген. Жою шаралары объектілердің сипатына және олардың қоршаған ортаға әсер ету дәрежесіне байланысты болады.

Топ алғаш рет 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша тиісті заңнаманың ағымдағы түсіндірмесі мен жүргізілген техникалық талдау негізінде 7,624 миллион теңге мөлшерінде резервті таныды. Танылған міндеттеме өндірістік объектілердің (технологиялық алаңдардың, полигондардың, ғимараттардың және басқа да объектілердің) аумағында орналасқан объектілер мен инфрақұрылымды бөлшектеуді, радиоактивті қалдықтарды көмуді және кейіннен жерді рекультивациялауды қамтиды.

Бағалауда қолданылатын негізгі болжамдарға мыналарды қамтиды:

«Үлбі металлургия зауыты» АҚ жалпы резерві 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 9,243 миллион теңгені құрады (2021 жыл: 1,339 миллион теңге). Төменде 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша негізгі болжамдардың сезімталдығын талдау берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен (Азайту)/Болжамдарды арттыру (Азайту)/Резервтерді арттыру
Инфляция мөлшерлемесі -1% (3,148)
+1% 4,950
Дисконт мөлшерлемесі -1% 4,665
+1% (2,986)
Дисконттау кезеңі -1% 2,682
+1% (2,044)

Топ жүргізген қолданыстағы заңнаманы талдау негізінде басшылық Үлбі металлургия зауытының кейбір активтері 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша активтерді шығару жөніндегі міндеттемелерден шығарылуы тиіс деген қорытындыға келді, өйткені активтердің осы түрлері үшін есептеудің негізделген әдісі жоқ және/немесе мұндай міндеттемелердің әлеуетті сомасы елеулі болып табылмайды. Бұл пайымдама келесіге негізделген:

Экологиялық кодекстің талаптары жаңа болып табылатынын және осы талаптарды қолдану тәжірибесі жоқ екенін, сондай-ақ заңнамада түсініксіздіктер бар екенін ескере отырып, басшылық міндеттемелер мен олардың мөлшерін бағалау бөлігінде елеулі пайымдаулар қолданды. Табиғатты қорғау заңнамасында өзгерістер болған жағдайда, оны түсіндіру және қолдану практикасы, сондай-ақ Топтың пайымдаулары мен бағалаулары болашақта мұндай міндеттемелерді қайта қарауы мүмкін.

Салық заңнамасы және трансферттік баға туралы заңнама (пайымдама)

Қазақстанның салық және трансферттік баға белгілеу туралы заңнамасы әртүрлі түсіндірулерге мүмкіндік береді (37-ескертпе).

Своп мәмілелері (пайымдама)

Топ уран өнімдерінің бір бөлігін своп (swap) шарттарымен сатады. Топ шарттарды келіседі және бір контрагентпен екі бөлек шарт жасасады, біреуі – жеткізуге, екіншісі – екі түрлі жеткізу пунктінде немесе әр түрлі уақыт кезеңінде бірдей бағамен бірдей уран көлемін сатып алуға. Нәтижесінде меншікті (Топтың кәсіпорында өндірілген немесе кәсіпорындарынан сатып алынған) уран мен сатып алынған уран алмастырылады.

Әдетте, своп операциялары кезінде Топ уранды бір жеткізу пунктіне физикалық жеткізуді жүзеге асырады және соңғы сатып алушыларға одан әрі сату үшін үшінші тарап конвертерінде уранның бірдей көлемін сатып алады. Бұл ретте Топ тауарды түпкілікті сатып алушыларға жеткізу бойынша көлік шығындарын үнемдейді.

Своп-мәмілелер бойынша шарттар ресми түрде бір-бірімен байланысты болмаса да, басшылық бұл мәмілелер байланысты және нарықтағы бар сұраныс пен ұсынысты түсіну негізінде бөлек жүзеге асырылмас еді деген қорытындыға келді. Басшылықтың пікірінше, біртекті тауардың (уранның) бірдей көлемін бірдей бағамен жеткізу, шын мәнінде, осы транзакцияның экономикалық мәнін көрсете отырып, қаржылық есептілікте бүктелген негізде көрсетілуі тиіс тауарды алмастыру болып табылады. Шарттарды түсіну және рефлексияға көзқарас своп операциялары пайымдауды қажет етеді.

2022 жылы топ 195,958 миллион теңге сомасына своп операцияларынан түскен түсімді және 207,789 миллион теңге сомасына тиісті сату құнын мойындамады. 2021 жылы Топ 146,910 миллион теңге сомасына своп операцияларынан түскен түсімді және 135,158 миллион теңге сомасына сату құнын мойындамады. Сондай-ақ, Топ 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша (2021 жыл: 15,355 миллион теңге) своп мәмілелері бойынша есепті күннен кейін қайтарылатын уран көлеміне қатысты 4,709 миллион теңге мөлшерінде своп мәмілелері бойынша міндеттемелерді мойындады (36-ескертпе).

«Орталық» ӨК» ЖШС бақылау (пайымдама)

2021 жылғы 22 шілдеде Топ «Орталық» ӨК» ЖШС-дегі үлесінің 49% сату бойынша мәмілені аяқтады (39-ескертпе). Топтың қатысу үлесі 51% және кәсіпорынның Қадағалау кеңесінде көпшілік дауысқа ие. «Орталық» ӨК» ЖШС өнімдерін сату маркетингтік келісімге сәйкес жүзеге асырылады, оған өзгерістер енгізу екі қатысушының да келісімін талап етеді. Топ кәсіпорын бюджетін көпшілік дауыспен бекіту құқығы арқылы заңнамада рұқсат етілген лимиттің 20% шегінде өндіру және өндіру процесін басқарады. «Орталық» ӨК» ЖШС қаржыландыру туралы шешімдер екі қатысушының бірауыздан келісімі бойынша қабылданады. Қазіргі уақытта «Орталық» ӨК» ЖШС серіктестікке қатысушылардан сыртқы қаржыландыруға немесе қаржыландыруға сүйенбейді. Өндірістің барлық көлемін Топ пен миноритарлық акционер нарықтық бағамен сатып алуы керек. Өндіріс көлемі мен өндіріс шығындары қаржылық нәтижелерге айтарлықтай әсер етеді және бақылауды бағалау мақсатында ең маңызды болып саналады. Осы факторлардың негізінде Топ басшылығы Топ «Орталық» ӨК» ЖШС-ні бақылауды өзіне қалдырады деген қорытындыға келді.

5. Жаңа және қайта қаралған стандарттар мен түсіндірмелерді қолдану

Келесі түзетулер Топ үшін 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап міндетті болды, бірақ Топқа айтарлықтай әсер етпеді:

Болжалды пайдалануға дейінгі кіріс, Ауыртпалықты шарттар - шартты орындау шығындары, Тұжырымдамалық негіздерге сілтеме - ХҚЕС (IAS) 16, ХҚЕС (IAS) 37 және ХҚЕС (IFRS) 3-ке тар қолдану аясындағы түзетулер және «ХҚЕС жыл сайынғы жетілдірулер, 2018-2020 жж.» – ХҚЕС (IFRS) 1, ХҚЕС (IFRS) 9, ХҚЕС (IFRS) 16 және ХҚЕС (IAS) 41-ге түзетулер (2020 жылдың 14 мамырында шығарылды және 2022 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін басталатын жылдық есепті кезеңдер үшін күшіне енеді).

6. Жаңа есеп ережелері

2023 жылдың 1 қаңтарында немесе одан кейін басталатын және Топ мерзімінен бұрын қабылдамаған жылдық кезеңдер үшін міндетті болып табылатын бірқатар жаңа стандарттар мен интерпретациялар жарияланды. Мынадай:

Қазіргі уақытта Топ түзетулердің қаржылық есептілігіне әсерін бағалайды.

Егер жоғарыда басқаша көрсетілмесе, жаңа стандарттар мен интерпретациялар Топтың шоғырландырылған қаржылық есептілігіне айтарлықтай әсер етпейді деп күтілуде.

7. Сегменттік ақпарат

Операциялық сегменттер шаруашылық қызметті жүзеге асыратын компоненттер болып табылады, бұл ретте олар түсімді генерациялай алады немесе шығыстармен байланысты болуы мүмкін, сегменттердің операциялық нәтижелерін операциялық шешімдерге жауапты басшы үнемі талдайды және операциялық сегменттер үшін жеке қаржылық ақпарат болады. Операциялық шешімдерге жауапты менеджерді ресурстарды бөлетін және ұйымның нәтижелерін бағалайтын бір адам немесе адамдар тобы ұсына алады. Операциялық шешімдерге жауапты басшының функцияларын Төрағаның басшылығымен Топ Басқармасы орындайды.

(a) Сатудан әрбір есепті сегмент түсім алатын өнімдер мен қызметтердің сипаттамасы

Топ геологиялық барлаудан, уран өндіруден және уран өнімін өндіруден бастап өткізуге және қосалқы қызметтерді көрсетуге (тасымалдау мен логистиканы, сатып алуды, зерттеулерді және басқаларды қоса алғанда) дейінгі түпкі өнімдердің өндірістік тізбегіне тартылған тігінен интеграцияланған компания болып табылады. Топ қызметін екі негізгі операциялық сегмент шеңберінде жүзеге асырады:

Негізінен уран сегментіне (бұрғылау, тасымалдау, күзет қызметтері, геологиялық барлау және т.б.) қызмет көрсететін Топтың кейбір еншілес компанияларының кірістері мен шығыстары осы операциялық сегменттің нәтижелеріне бөлінбеген. Топтың бұл кәсіпорындары есептік операциялық сегменттерге енгізілмеген, өйткені олардың қаржылық нәтижелері сандық шекті мәнге сәйкес келмейді. Осы және басқа да кішігірім операциялардың нәтижелері «Басқа» тақырыбына енгізілген.

(б) Есеп беру сегменттерін анықтау үшін басшылық қолданатын факторлар

Топ сегменттері-бұл әртүрлі клиенттерге бағытталған стратегиялық бизнес бірліктер. Олардың әрқайсысы өндірістік процестердегі, өндірілетін тауарлардың түрлеріндегі, инвестициялық және маркетингтік стратегиядағы айырмашылықтарға байланысты бөлек басқарылады.

Операциялық шешімдерге жауап беретін басшы қарайтын сегменттер бойынша қаржылық ақпаратқа мыналар кіреді:

(в) Операциялық сегменттердің пайдасын немесе залалын, активтері мен міндеттемелерін бағалау

Операциялық шешімдерге жауап беретін менеджер әр сегменттің нәтижелерін жалпы маржа мен таза пайда негізінде бағалайды. Сегменттік қаржылық ақпарат ХҚЕС сәйкес дайындалған және шоғырландырылған қаржылық есептілік деректеріне сәйкес келеді.

Басқа сегменттерден түсетін түсім шикізат пен материалдарды, тауарлар мен қызметтерді бір сегменттен екінші сегментке беруді қамтиды, сома ұқсас тауарлардың нарықтық бағалары негізінде айқындалады.

(г) Есепті сегмент туралы ақпарат пайда немесе шығын, активтер және міндеттемелер

2022 және 2021 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жылдар бойынша есепті сегменттер бойынша сегменттік ақпарат төменде көрсетілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Уран УМЗ Өзгесі Элиминация Барлығы
2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж.
Сыртқы түсім 856,952 616,860 114,555 55,323 29,664 18,828 - - 1,001,171 691,011
Басқа сегменттерден түсетін түсім 63,141 4,846 6,855 4,908 70,008 54,083 (140,004) (63,837) - -
Өткізудің өзіндік құны (409,158) (350,052) (94,672) (42,534) (97,190) (65,175) 125,923 54,794 (475,097) (402,967)
Жалпы пайда 510,935 271,654 26,738 17,697 2,482 7,736 (14,081) (9,043) 526,074 288,044
Құнсызданудан болған шығындар/ Құнсыздануды қалпына келтіру (22) (5,791) (297) (200) 421 1,978 206 - 308 (4,013)
Қауымдасқан және бірлескен кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлес 89,442 52,341 (1,748) (1,932) 1,382 1,174 - - 89,076 51,583
Бағамдық айырма бойынша таза пайда 16,625 2,845 672 488 7 12 - - 17,304 3,345
Қаржылық кірістер 15,626 6,390 743 246 958 441 - - 17,327 7,077
Қаржылық шығыстар (6,754) (6,237) (1,447) (464) (332) (195) 108 184 (8,425) (6,712)
Табыс салығы бойынша шығыстар (105,947) (58,759) (4,165) (2,606) (630) (253) - - (110,742) (61,618)
Жыл ішіндегі пайда/(шығын) 467,382 212,963 12,803 7,085 (2,920) 4,222 (4,302) (4,244) 472,963 220,026
Тозу және амортизация (77,951) (63,348) (2,066) (1,924) (4,914) (4,718) 3,553 728 (81,378) (69,262)
Қауымдасқан және бірлескен кәсіпорындарға инвестициялар 186,961 142,920 957 2,705 10,414 9,070 - - 198,332 154,695
Есепті сегменттер активтерінің жиынтығы 2,361,914 2,061,161 155,011 111,224 89,774 77,142 (385,016) (299,236) 2,221,683 1,950,291
Сатуға арналған ретінде жіктелетін шығатын топтардың активтері - - - - 850 1,213 - - 850 1,213
Барлық активтер 2,361,914 2,061,161 155,011 111,224 90,624 78,355 (385,016) (299,236) 2,222,533 1,951,504
Барлық міндеттемелер 813,577 657,916 71,798 36,630 25,957 19,057 (385,302) (299,200) 526,030 414,403
Күрделі шығындар 59,059 45,096 4,794 3,631 8,123 4,783 - - 71,976 53,510

Күрделі шығындар қаржы құралдарынан, кейінге қалдырылған салық активтерінен, еңбек қызметі аяқталғаннан кейінгі сыйақылар жоспарының активтерінен және сақтандыру шарттары бойынша туындайтын құқықтардан ерекшеленетін ұзақ мерзімді активтердің түсуін білдіреді.

(д) Өнімдер мен қызметтер бойынша кірістерді талдау

Топтың кірісі 9-ескертпеде өнімдер мен қызметтер бойынша талданады. Қаржылық кірістер мен шығыстар туралы ақпарат 17-ескертпеде ұсынылған.

(е) Географиялық ақпарат

Топтың барлық негізгі активтері Қазақстан Республикасында орналасқан. Топтың сатылымын Тапсырыс берушінің тұрақты тұратын елі негізінде елдер арасында бөлу келесідей болды:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Қытай 272,291 191,212
Канада 160,278 115,163
Ұлыбритания (оның ішінде Джерси аралы мен Кайман аралдары) 150,427 156,928
АҚШ 112,590 94,114
Қазақстан 109,595 25,113
Ресей 87,877 10,952
Франция 68,054 50,134
Өзге елдер 40,059 47,395
Шоғырландырылған түсімнің жиынтығы 1,001,171 691,011
Ең ірі клиенттер

Топтың жалпы бақылаудағы клиенттер тобы бар, олардың үлесіне Топтың шоғырландырылған кірісінің 10% - дан астамы тиесілі. Бұл кіріс 324,509 миллион теңге (2021 жыл: 236,204 миллион теңге) «Уран» сегменті бойынша көрсетіледі.

8. Байланысты тараптармен есеп айырысу және операциялар

Тараптар, әдетте, егер олар жалпы бақылауда болса немесе Тараптардың бірінің екінші тарапты бақылау мүмкіндігі болса немесе қаржы-шаруашылық қызмет мәселелері бойынша ол қабылдайтын шешімдерге елеулі ықпал ете алатын болса немесе оған бірлескен бақылауды жүзеге асыра алатын болса, байланысты деп есептеледі. Ықтимал байланысты тараптардың әрқайсысымен өзара қарым-қатынастарды қарау кезінде басшылық мұндай өзара қарым-қатынастардың экономикалық мазмұнын ғана емес, олардың заңдық нысанын да назарға алады.

Байланысты тараптар «Самұрық-Қазына» АҚ бақылауындағы кәсіпорындарды қамтиды. Басқа мемлекеттік кәсіпорындармен операциялар, егер олар әдеттегі қызмет барысында барлық қоғамдық және жеке компанияларға дәйекті қолданылатын шарттарға сәйкес жүзеге асырылса, ашылмайды егер олар жеке маңызды болып табылмаса; егер Топтың қызметтері барлық тұтынушыларға қолжетімді стандартты шарттарда ұсынылса немесе iii) электр энергиясын беру жөніндегі қызметтер және телекоммуникациялық қызметтер сияқты көрсетілетін қызметтерді берушіні таңдау болмаған кезде.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша байланысты тараптармен операциялар бойынша қалдықтар төменде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Дебиторлық берешек және өзге де активтер Өзге қаржы активтері Кредиторлық берешек және өзге де міндеттемелер Кредиттер және қарыздар
Қауымдасқан кәсіпорындар 4,447 5,933 43,703 7,002
Бірлескен кәсіпорындар 6,559 94 48,428 -
Жалпы бақылаудағы кәсіпорындар 362 9,274 1,119 -
Бақылаушы акционер - - 17 -
Бақылаушы акционердің қауымдасқан кәсіпорындары 12 - 1,236 -
Барлығы 11,380 15,301 94,503 7,002

Төменде 2022 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдағы байланысты тараптармен операциялар келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Тауарлар мен қызметтерді сату Алынған дивидендтер Тауарлар мен қызметтерді сатып алу Акционерге дивидендтер Қаржылық және өзге кірістер Қаржы және өзге де шығыстар
Қауымдасқан кәсіпорындар 12,321 38,503 152,580 - 699 9
Бірлескен кәсіпорындар 53,111 6,934 39,490 - 28 -
Жалпы бақылаудағы кәсіпорындар 41 - 11,582 - 1,090 7,543
Бақылаушы акционер - - - 170,541 - 1
Бақылаушы акционердің қауымдасқан кәсіпорындары 150 - 13,041 - - -
Барлығы 65,623 45,437 216,693 170,541 1,817 7,553

2015 жылғы желтоқсаннан бастап «Хорасан-U» БК» ЖШС (оны Топ 2019 жылы сатып алған) 2010 жылы Компания ұсынған 5,945 миллион теңге (2021: 8,716 миллион теңге) сомасына «Қызылқұм» ЖШС кредиті бойынша тең қарыз алушы және кепілгер болып табылады.

2021 жылғы маусымда Топ «Уранэнерго» ЖШС-на мүлікті кепілге қою арқылы 2023 жылғы 30 маусымға дейінгі мерзімге 187 миллион теңге сомаға жаңартылатын кредиттік желі түрінде қайтарымды қаржылық көмек көрсетті. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша қалған сома 94 миллион теңгені құрайды (28-ескертпе). Топ 1,864 миллион теңге сомасына «СКЗ-U» ЖШС қарыздары (2021 жыл: 5,220 миллион теңге), сондай-ақ 17,072 миллион теңге сомасына «Үлбі-ТВС» ЖШС қарыздары (2021 жыл: 15,934 миллион теңге) бойынша кепілгер болып табылады (36-ескертпе).

2022 жылы тТоп өз қызметкерлері үшін міндетті зейнетақы төлемдерін «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» мемлекеттік АҚ-ға 7,543 миллион теңге (2021 жыл: 5,329 миллион теңге) мөлшерінде аударды (16-ескертпе).

2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша байланысты тараптармен операциялар бойынша қалдықтар төменде берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Дебиторлық берешек және өзге де активтер Өзге қаржы активтері Кредиторлық берешек және өзге де міндеттемелер Кредиттер және қарыздар
Қауымдасқан кәсіпорындар 1,458 8,663 29,961 10,514
Бірлескен кәсіпорындар 4,270 187 18,508 -
Жалпы бақылаудағы кәсіпорындар 238 - 606 -
Бақылаушы акционер - - 127 -
Бақылаушы акционердің қауымдасқан кәсіпорындары 11 - 1,013 -
Барлығы 5,977 8,850 50,215 10,514

Төменде 2021 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдағы байланысты тараптармен операциялар келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Тауарлар мен қызметтерді сату Алынған дивидендтер Тауарлар мен қызметтерді сатып алу Акционерге дивидендтер Қаржылық кірістер Қаржы шығыстары
Қауымдасқан кәсіпорындар 7,833 15,028 90,966 - 912 -
Бірлескен кәсіпорындар 12,291 2,080 29,051 - - -
Жалпы бақылаудағы кәсіпорындар 79 - 5,867 - - -
Бақылаушы акционер - - - 112,561 - 90
Бақылаушы акционердің қауымдасқан кәсіпорындары 130 - 5,599 - - -
Барлығы 20,333 17,108 131,483 112,561 912 90

Негізгі басқарушы персонал-бұл тікелей немесе жанама түрде Топтың қызметін жоспарлауға, басқаруға және бақылауға өкілеттік берілген және жауапты адамдар. Негізгі басқару персоналы компания басқармасының барлық құрамын және Директорлар кеңесінің мүшелерін қамтиды. Төмендегі кестеде негізгі басқару персоналы көрсеткен қызметтерге айырбастау үшін Топ төлейтін сыйақы туралы мәліметтер келтірілген. Сыйақыға жалақы, сыйлықақылар, сондай-ақ байланысты салықтар мен төлемдер кіреді. Бақылаушы акционердің өкілдеріне сыйақы көзделмеген және төленбейді.

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Шығыстар Міндеттеме Шығыстар Міндеттеме
Қысқа мерзімді төлемдер
Жалақы және сыйлықақылар 983 55 1,088 60
Барлығы 983 55 1,088 60

9. Түсім

Топтың кірісі сатып алушылармен жасалған келісімшарттар бойынша туындайды, олар бойынша міндеттемелер негізінен белгілі бір уақытта орындалады.

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Уран сатудан түскен табыс 851,427 606,109
Уран өнімін сатудан түскен кіріс 57,806 18,939
Бериллий өнімдерін сатудан түсетін табыс 31,986 26,119
Тантал өнімдерін сатудан түскен кіріс 23,171 15,777
Сатып алынған тауарларды сатудан түскен кіріс 15,164 5,860
Көрсетілген өзге де қызметтерден түсетін кіріс 11,147 6,459
Ұңғымаларды бұрғылаудан түсетін кіріс 3,730 4,357
Тасымалдау бойынша қызметтерден түсетін кіріс 3,586 3,413
Материалдар мен басқа да тауарларды сатудан түскен табыс 2,815 3,713
Зерттеулер мен әзірлемелерден түсетін табыс 339 265
Барлық түсім 1,001,171 691,011

10. Өткізудің өзіндік құны

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Шикізат және материалдар 261,825 241,695
Тозу және амортизация 79,037 66,429
Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу 49,348 33,294
Табыс салығынан басқа салықтар 32,216 25,474
Қайта өңдеу және өзге де қызметтер 31,361 17,404
Тасымалдау бойынша шығыстар 5,787 4,982
Техникалық қызмет көрсету және жөндеу 5,082 4,918
Коммуналдық қызметтер 1,678 1,703
Жалдау 234 210
Резервке түзетпе жасау/қорларды сатудың таза құнына дейін есептен шығару (190) 615
Өзгелері 8,719 6,243
Сатудың өзіндік құнының жиынтығы 475,097 402,967

11. Сату бойынша шығыстар

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Тиеу, тасымалдау және сақтау жөніндегі шығыстар 20,331 11,110
Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу 1,744 1,456
Комиссиялық сыйақы 952 502
Жалдау 214 105
Шикізат және материалдар 199 306
Тозу және амортизация 56 65
Өзгелері 2,109 2,162
Өткізу бойынша шығыстар жиынтығы 25,605 15,706

12. Жалпы және әкімшілік шығыстар

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу 20,594 18,303
Консультациялық және ақпараттық қызметтер 5,196 4,697
Артық өндіру бойынша өтемақы 7,310 -
Тозу және амортизация 2,110 2,493
Айыппұлдар мен өсімпұлдар 2,068 1,527
Сақтандыру 822 788
Байланыс қызметтері 509 495
Іссапар шығындары 497 251
Жалдау 460 352
Техникалық қызмет көрсету және жөндеу 451 390
Оқу шығындары 416 401
Табыс салығынан басқа салықтар 355 661
Күзет қызметтері 186 184
Шикізат және материалдар 173 179
Коммуналдық қызметтер 159 187
Өкілдік шығыстар 114 41
Өзгелері 3,087 3,156
Жалпы және әкімшілік шығыстар жиыны 44,507 34,105

Қайта өндіру бойынша өтемақы 2007 жылғы 20 қарашадағы №2488 жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт талаптарын белгіленген бұзу нәтижесінде «Ақбастау» БК» АҚ-ға (39-ескертпе) жатады. Кәсіпорын ұзақ уақыт бойы реттеушімен келіссөздерге қатысып, тауарлық-материалдық құндылықтарды бағалауды аяқтағанымен, өндіріс көлемі келісімшарт деңгейінен асып түсті. 2021 жылы кәсіпорын реттеуші органмен алдын ала келісімге қол жеткізді, ол бойынша лицензия шарттарын бұзғаны үшін өтемақы ретінде Түркістан облысына 3,000 миллион теңге мөлшерінде әлеуметтік қолдау көрсетуге тиіс болды. Бұл әлеуметтік қолдауға жұмсалған шығындар 2021 жылы басқа шығындар ретінде танылды (15-ескертпе). Алайда, 2022 жылы реттеуші алдын ала келісімді қабылдамады және өндірілген уран үшін өтемақы ретінде төленуге жататын соманы 7,310 миллион теңге мөлшерінде қайта бағалауды жүргізді. Өтемақы уранның ағымдағы спот бағалары негізінде 249 тонна өндірілген уранның әділ құны ретінде анықталды. Нәтижесінде, 2022 жыл ішінде Топ 3,000 миллион теңге мөлшерінде әлеуметтік шығыстарды қалпына келтірді (14-ескерту) және 7,310 миллион теңге мөлшерінде Шығысты мойындады. 2022 жылғы 30 желтоқсанда «Ақбастау» БК» АҚ жер қойнауын пайдалануға арналған №2488 келісімшартқа №4 қосымшаға қол қойып, өтемақы төледі.

13. Қаржылық емес активтер бойынша таза қалпына келтіру/(құнсызданудан болған залал)

Топ Келесі қаржылық емес активтердің құнсыздануынан болған шығындарды мойындады:

Қазақстандық миллион теңгемен Ескертпе 2022 ж. 2021 ж.
Негізгі құралдар (21-ескертпе) 21 (1) 356
Материалдық емес активтер (20-ескертпе) 20 - (2,169)
Өндіріске дайындау бойынша шығындар - 199
Сатуға арналған ретінде жіктелетін шығатын топтардың активтері - (1,084)
Өзге активтер 177 (1,107)
Қаржылық емес активтер бойынша таза қалпына келтіру/ (құнсызданудан болған залал) 176 (3,805)

14. Өзге де кірістер

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Қауымдасқан кәсіпорынды дамыту туралы келісім бойынша табыс (25-ескертпе) 7,671 -
Бірлескен қызмет бойынша операциялардан түсетін кіріс 4,217 3,513
Әлеуметтік шығыстарды қалпына келтіру (12-ескертпе) 3,000 -
Сақтандыру төлемі бойынша кіріс 1,981 -
Негізгі құралдардың шығуынан түсетін кіріс 1,384 160
Бірлескен қызметті дамыту туралы келісім бойынша кіріс 985 -
Айыппұлдар мен өсімпұлдардан түсетін кіріс 306 138
Еншілес кәсіпорынның кетуінен түскен пайда - 915
Өзгелер 2,173 2,799
Өзге де кірістер жиыны 21,717 7,525

Топ 2022 және 2021 жылдары уранның тең көлемін сатып алу жөніндегі бірлескен қызмет туралы шарттардың бірі бойынша өз міндеттемелерін орындады; дегенмен, айырбас бағамдары мен спот бағалардың құбылмалылығы әрбір қатысушының теңгедегі пропорционалды емес жарналарына және Топ мойындаған 4,217 миллион теңге мөлшеріндегі пайдаға әкелді.

Топ 2016 жылы Үнді теңізіндегі апат салдарынан болған шығындар бойынша сақтандыру төлемін алды.

Сондай-ақ, Топ уранды тасымалдауға жауапты Edlow International Company компаниясымен дауды аяқтады және 2022 жылдың 11 қарашасында бітімгершілік келісімдер жасады.

15. Бағамдық айырмашылық бойынша өзге шығындар мен таза пайда

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Шығудан түскен пайданы шегергендегі қаржылық емес міндеттемелерді қайта бағалау (36-ескертпе) 1,906 2,872
Әлеуметтік сала шығыстары 1,130 4,537
Өндірісті тоқтатудан болған шығындар 1,126 1,626
Ғылыми-зерттеу жұмыстары 887 725
Өтелмейтін ҚҚС 620 2,235
Тозу және амортизация 175 275
Негізгі құралдардың шығуынан шығыстар 175 -
Материалдық емес активтердің шығуынан шығыстар 93 -
Ұзақ мерзімді активтердің шығуынан шығын - 411
Өзгелер 3,452 2,713
Барлық өзге де шығыстар 9,564 15,394

2021 жылы әлеуметтік салаға жұмсалатын шығыстар Түркістан облысына 3,000 миллион теңге мөлшерінде әлеуметтік сала бойынша аударымдарды қамтиды (12-ескертпе).

Бағамдық айырма бойынша таза пайда
Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Қаржылық қызметтен бағамдық айырма бойынша таза шығын (4,758) (1,696)
Операциялық қызметтен бағамдық айырма бойынша таза пайда 22,062 5,041
Бағамдық айырма бойынша таза пайда жиынтығы 17,304 3,345

16. Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Еңбекақы 89,208 64,580
Зейнетақы жарналарын қоса алғанда 7,543 5,329
Әлеуметтік салық және әлеуметтік аударымдары 10,427 6,904
Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу жиыны 99,635 71,484

17. Қаржылық кірістер мен шығыстар

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Тиімді пайыздық мөлшерлеме әдісімен есептелген пайыздық кірістер
Ақша қаражаты және олардың баламалары 10,433 3,087
Қысқа мерзімді бағалы қағаздар 1,262 959
Амортизацияланған құны бойынша бағаланатын қарыздар 699 912
Мерзімді депозиттер 111 129
Өзгелері - 114
Басқа да қаржылық кірістер
Басқа инвестицияларды қайта бағалау (28-ескертпе) 4,699 -
Туынды қаржы активі - 1,732
Өзгелері 123 144
Қаржылық кірістер жиыны 17,327 7,077
Қаржылық шығыстар
Кредиттер және қарыздар бойынша пайыздық шығыстар 3,689 3,546
Резервтер бойынша дисконтты есептен шығару 2,892 2,259
Өзгелері 1,844 907
Қаржылық шығыстар жиыны 8,425 6,712

18. Табыс салығы бойынша шығыстар

(a) Табыс салығы бойынша шығыстардың компоненттері

Бір жылдағы пайдада немесе залалда көрсетілген табыс салығы бойынша шығыстарға келесі компоненттер кіреді:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ағымдағы табыс салығы 118,853 85,345
Кейінге қалдырылған табыс салығы (8,111) (23,727)
Табыс салығы бойынша шығыстар жиынтығы 110,742 61,618

Топтың 2022 және 2021 жылдардағы пайдасының көп бөлігіне қолданылатын ағымдағы табыс салығының мөлшерлемесі 20% құрайды. Еншілес компаниядағы үлесті сатуға қатысты 33,466 миллион теңге мөлшеріндегі табыс салығы (39-ескертпе) 2021 жылы тікелей капиталда танылды.

(б) Табыс салығы бойынша шығыстарды қолданылатын салық мөлшерлемесіне көбейтілген бухгалтерлік пайда сомасымен салыстыру

Төменде табыс салығы бойынша есептік және нақты шығыстарды салыстыру берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Салық салынғанға дейінгі пайда 583,705 281,644
Заңда белгіленге мөлшерлеме бойынша табыс салығы бойынша шығыстың есептік сомасы 20% 116,741 56,329
Алдыңғы кезеңдердегі табыс салығын түзету 2,065 5,401
Трансферттік баға белгілеу бойынша түзетулер 7,298 5,371
Бақыланатын шетелдік компанияның пайдасы 294 1,383
Дивидендтер бойынша төлем көзінен алынатын салық 677 1,240
Бірлескен кәсіпорындар мен қауымдасқан кәсіпорындар нәтижелерінің үлесі (17,815) (10,317)
Басқа баптар 1,482 2,211
Бір жылдағы табыс салығы бойынша шығыстар 110,742 61,618
(в) Уақытша айырмашылықтардың түрлері бойынша кейінге қалдырылған салықтар

ХҚЕС пен Қазақстан Республикасының салық заңнамасы арасындағы айырмашылықтар қаржылық есептілікті жасау мақсатында активтер мен міндеттемелердің баланстық құны мен табыс салығын есептеу үшін олардың базасы арасындағы уақытша айырмашылықтардың туындауына әкеп соғады. Осы уақытша айырмашылықтардың өзгеруінің салықтық салдары төменде егжей-тегжейлі көрсетілген және 20% мөлшерлеме бойынша көрсетіледі.

Қазақстандық миллион теңгемен 1 қаңтар 2022 ж. Пайда немесе залал ретінде қалпына келтірілді/ (тағайындалды) Шетел функционалдық валютасы бар кәсіпорындар бойынша аударым әсері 2022 жылғы 31 желтоқсан
Шегерілетін/(салық салынатын) уақыт айырмашылықтарының салықтық әсері
Негізгі құралдар, материалдық емес активтер және жер қойнауын пайдалану құқықтары (123,495) 4,442 11 (119,042)
Дебиторлық берешек (208) (164) - (372)
Алынған қарыздар 3 9 - 12
Резервтер 1,572 (1,548) - 24
Қызметкерлердің демалыстары мен сыйлықақылары бойынша есептелген міндеттемелер 1,663 604 - 2,267
Салықтар 1,509 318 - 1,827
Қорлар 28,076 4,347 (4) 32,419
Басқа активтер 158 88 1 247
Басқа міндеттемелер 310 15 - 325
(90,412) 8,111 8 (82,293)
Танылған кейінге қалдырылған салық активі 30,689 3,818 8 34,515
Танылған кейінге қалдырылған салық міндеттемесі (121,101) 4,293 - (116,808)

Басшылық еншілес, қауымдастырылған және бірлескен кәсіпорындарға салынған инвестициялар негізінен дивидендтер арқылы өтеледі деп санайды. Еншілес, қауымдастырылған және бірлескен кәсіпорындардың дивидендтері салықтан босатылады, сондықтан топ осы инвестициялардың бөлінбеген пайдасына кейінге қалдырылған салықты мойындамады.

2021 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жылдағы уақытша айырмашылықтар қозғалысының салықтық әсері төменде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2021 жылғы 1 қаңтар Пайда немесе залал ретінде қалпына келтірілді/ (тағайындалды) Шетел функционалдық валютасы бар кәсіпорындар бойынша аударым әсері Кәсіпорындардың шығуы 2021 жылғы 31 желтоқсан
Шегерілетін/(салық салынатын) уақыт айырмашылықтарының салықтық әсері
Негізгі құралдар, материалдық емес активтер және жер қойнауын пайдалану құқықтары (129,120) 5,483 6 136 (123,495)
Дебиторлық берешек (374) 166 - - (208)
Алынған қарыздар - 3 - - 3
Резервтер 438 1,134 - - 1,572
Қызметкерлердің демалыстары мен сыйлықақылары бойынша есептелген міндеттемелер 1,155 508 - - 1,663
Салықтар 916 593 - - 1,509
Қорлар 12,513 15,563 - - 28,076
Өзге активтер (111) 269 - - 158
Өзге міндеттемелер 306 8 (4) - 310
(114,277) 23,727 2 136 (90,412)
Танылған кейінге қалдырылған салық активі 13,206 17,483 - - 30,689
Танылған кейінге қалдырылған салық міндеттемесі (127,483) 6,244 2 136 (121,101)

Топтың қолданыстағы құрылымында Топтың кейбір кәсіпорындарының салық шығындары Топтың басқа кәсіпорындарының салық салынатын пайдасына және ағымдағы салық міндеттемелеріне қарсы есептелмейді, сәйкесінше, шоғырландырылған салық шығыны болған жағдайда да салықтар есептелуі мүмкін. Сондықтан кейінге қалдырылған салық активтері мен міндеттемелерін өзара есепке алу, егер олар бір салық төлеушіге қатысты болса ғана мүмкін болады.

Топ танылмаған салық шығындарына қатысты кейінге қалдырылған салық активтерін 2022 жылы 1,274 миллион теңге сомасында мойындамады (2021 жыл: 602 миллион теңге) және танылмаған салық шығындары бар 2022 жылы іске асырылған кәсіпорындар бойынша салық шығындарын есептен алып тастады. Танылмаған салық шығындарын есептеу мерзімі төменде көрсетілгендей аяқталады:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
2030 ж. - 368
2031 ж. 470 234
2032 ж. 804 -
Салық шығындарына қатысты танылмаған кейінге қалдырылған салық активінің жиыны 1,274 602

19. Бір акцияға шаққандағы пайда және бір акцияның баланстық құны

Акцияға шаққандағы базалық пайда бір жыл ішінде айналыстағы Компания акционерлерінің үлесіне келетін пайда немесе залал қатынасы ретінде есептеледі (32-ескертпе). Компанияда реттелетін әлеуетті қарапайым акциялар жоқ, сондықтан бір акцияға шаққандағы пайда бір акцияға шаққандағы негізгі пайдаға сәйкес келеді. Акцияға шаққандағы пайда келесідей есептеледі:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Қарапайым акциялардың иелеріне тиесілі кезеңдегі пайда (қазақстандық миллион теңгемен) 348,048 140,773
Айналыстағы қарапайым акциялардың саны (мың) 259,357 259,357
Меншік иелеріне жатқызылатын кезең ішіндегі пайда негізінде есептелген қарапайым акцияға базалық және таратылған пайда (акцияға теңгемен) 1,342 543

Компания облигацияларды «Қазақстан қор биржасы» АҚ (бұдан әрі – «KASE») ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығына орналастырды. Компания әрбір есепті кезеңнің соңындағы жағдай бойынша қаржылық жағдай туралы есепте KASE Листингтік қағидаларына сәйкес есептелген бір акцияның баланстық құны туралы деректерді көрсетуі қажет.

Бір акцияның баланстық құны келесідей есептеледі:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Топтың жиынтық активтері (қазақстандық миллион теңгемен) 2,222,533 1,951,504
Материалдық емес активтер (қазақстандық миллион теңгемен) (59,159) (58,940)
Топтың жиынтық міндеттемелері (қазақстандық миллион теңгемен) (526,030) (414,403)
1,637,344 1,478,161
Айналыстағы қарапайым акциялардың саны (мың дана) 259,357 259,357
Бір акцияның баланстық құны (акцияға теңгемен) 6,313 5,699

20. Материалдық емес активтер

Қазақстандық миллион теңгемен Лицензиялар мен патенттер Бағдарламалық жасақтама Гудвил Өзгелері Барлығы
2021 жылғы 1 қаңтарға
Құны 2,322 12,219 54,953 1,216 70,710
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (1,065) (2,756) (6,459) (524) (10,804)
Баланстық құны 1,257 9,463 48,494 692 59,906
Түсімдер 204 631 - 19 854
Жұмсалуы (4) (218) - (13) (235)
Шығу және аударымдар бойынша амортизация және құнсыздану 4 218 - 13 235
Жыл ішіндегі амортизация (284) (1,163) - (96) (1,543)
Құнсыздану - (2,169) - (777) (2,946)
Негізгі құралдардан аударымдар (21-ескертпе) 2 834 - 1,833 2,669
2021 жылғы 31 желтоқсанға
Құны 2,524 13,466 54,953 3,055 73,998
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (1,345) (5,870) (6,459) (1,384) (15,058)
Баланстық құны 1,179 7,596 48,494 1,671 58,940
Түсімдер 136 345 - 908 1,389
Жұмсалуы (328) (784) - (259) (1,371)
Шығу және аударымдар бойынша амортизация және құнсыздану 289 188 - 35 512
Жыл ішіндегі амортизация (284) (875) - (110) (1,269)
Құнсыздануды қалпына келтіру - 590 - 222 812
Пайдалану құқығы нысанындағы активтерден/ активтерге аударымдар 737 - - - 737
Негізгі құралдардан/қаражатқа аударымдар (21-ескертпе) - - - (591) (591)
Аударымдар - (1,706) - 1,706 -
2022 ж. 31 желтоқсанға
Құны 3,069 11,321 54,953 4,819 74,162
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (1,340) (5,967) (6,459) (1,237) (15,003)
Баланстық құны 1,729 5,354 48,494 3,582 59,159
Гудвилдің құнсыздану сынағы
«Орталық» ӨК» ЖШС, «Ақбастау» БК» АҚ және «Қаратау» ЖШС

Гудвил алдыңғы кезеңдердегі бизнес бірлестіктеріне жатады және мынаны құрайды: 5,166 миллион теңге «Мыңқұдық» кен орнының «Орталық» учаскесіндегі «Орталық» ӨК» ЖШС жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларға жатады, 24,808 миллион теңге «Қаратау» ЖШС-ке және «Буденовское» кен орнының учаскелерінде жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды дербес жүзеге асыратын «Ақбастау» БК» АҚ-ға 18,520 миллион теңге жатады. Жылына кемінде бір рет гудвил құнсыздануына сыналады. Осы кәсіпорындардың әрқайсысына қолданылатын гудвилдің баланстық құны олардың ақша ағындарын тудыратын бірліктер арасында бөлінеді және өтелетін құн жер қойнауын пайдалану келісімшарттарының қолданылу мерзімі ішінде болжамды ақша ағындары негізінде есептелген пайдалану құны ретінде анықталды. Ақша ағындарының болжамдары барланған қорлардың бекітілген көлемдерінің, басшылық бекіткен өндірудің есептік көлемдерінің және кен орнын пайдалану мерзімдерінің және 2022 жылы жылдық 18.49% дисконттау мөлшерлемесінің (2021 жыл: жылдық 12.97%) негізінде айқындалған.

Өндіріс көлемі құзыретті органмен келісілген және тәуелсіз консультанттың есебіне сәйкес келеді және өндіруші бірліктердің өндірістік қуаттылығына негізделген. Есептеулерде қолданылатын негізгі болжамдарға сату бағасының болжамды өзгерістері және өндірістік және күрделі шығындар жатады. Болжамды ақша ағындарын есептеуде пайдаланылатын сату бағалары 2022 жылғы төртінші тоқсанда жарияланған «Ux Consulting LLC» тәуелсіз ресми көзін пайдалана отырып айқындалды.

Кезеңнің өндірістік шығындары мен күрделі шығындары 2023-2027 жылдарға арналған бекітілген бюджетке және есептеулерде көзделген 6.16% өсімге негізделген, бұл шамамен инфляцияның ұзақ мерзімді орташа болжамдарына сәйкес келеді. Есептелген өтелетін құн гудвилді қоса алғанда, үш өндіруші бірліктің ұзақ мерзімді активтерінің баланстық құнынан едәуір асып түседі, сондықтан негізгі болжамдардағы елеулі өзгерістер де құнсыздануға әкелмейді.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша материалдық емес активтерді сатып алу жөніндегі шарттық міндеттемелердің сомасы 544 миллион теңгені құрады (2021 жыл: 425 миллион теңге).

21. Негізгі құралдар

Негізгі құралдардың баланстық құнының өзгерістері төменде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Жер ТЖ инфрақұрылымы Ғимараттар Машиналар мен жабдықтар Көлік құралдары Өзгесі Аяқталмаған құрылыс Барлығы
2021 жылғы 1 қаңтарға
Құны 413 2,035 139,335 90,655 22,015 6,777 11,183 272,413
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар - (946) (37,938) (42,856) (12,528) (3,639) (1,759) (99,666)
Баланстық құны 413 1,089 101,397 47,799 9,487 3,138 9,424 172,747
Түсімдер - - 47 3,997 2,987 414 11,450 18,895
Аударымдар - - 2,004 1,772 94 96 (3,966) -
Жыл ішіндегі амортизация - (89) (5,563) (6,802) (1,612) (799) - (14,865)
Құнсызданудан болатын шығын - - - - - - (9) (9)
Өткен кезеңдерде танылған құнсызданудан болған залалды қалпына келтіру - - 10 41 - - 314 365
Жұмсалуы (6) - (284) (1,486) (540) (220) (442) (2,978)
Құнсызданудың шығуы - - - - - - 2 2
Қорлардан аударымдар - - - 271 - 9 659 939
Материалдық емес активтерге аударымдар (20-ескертпе) - - - - - - (2,669) (2,669)
МЕА-ға шығарылған аяқталмаған құрылыс бойынша құнсыздану - - - - - - 777 777
Инвестициялық жылжымайтын мүліктен/ке) аударымдар - - 3 89 - (29) - 63
Шығу және аударымдар бойынша амортизация және құнсыздану - - 191 1,385 521 212 7 2,316
Есептік бағалаудағы өзгерістер (34-ескертпе) - - (1,859) 13 - - - (1,846)
Өндіріске дайындау бойынша шығындарға ақша аудару (22-ескертпе) - - - - - - (2,255) (2,255)
Презентация валютасына қайта есептеу - - - - 4 1 - 5
2021 жылғы 31 желтоқсанға
Құны 407 2,035 139,246 95,311 24,560 7,048 13,960 282,567
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар - (1,035) (43,300) (48,232) (13,619) (4,226) (668) (111,080)
Баланстық құны 407 1,000 95,946 47,079 10,941 2,822 13,292 171,487
Түсімдер 17 - 107 7,334 5,225 431 11,011 24,125
Аударымдар - 38 1,941 1,150 43 104 (3,276) -
Жыл ішіндегі амортизация - (89) (5,633) (6,742) (1,934) (732) - (15,130)
Құнсызданудан болатын шығын - - - - - - (409) (409)
Өткен кезеңдерде танылған құнсызданудан болған залалды қалпына келтіру - - 245 156 - - 7 408
Жұмсалуы - - (211) (1,765) (288) (143) (7) (2,414)
Құнсызданудың шығуы - - - - - - 2 2
Қорлардан аударымдар - - 38 506 - 6 445 995
Материалдық емес активтерге аударымдар (20-ескертпе) - - - 102 - - 489 591
Инвестициялық жылжымайтын мүліктен/ке) аударымдар - - (17) - - - - (17)
Шығу және аударымдар бойынша амортизация және құнсыздану - - 207 1,525 369 136 - 2,237
Есептік бағалаудағы өзгерістер (34-ескертпе) - - 8,630 585 - - - 9,215
Өндіріске дайындау бойынша шығындарға ақша аудару (22-ескертпе) - - - - - - (2,789) (2,789)
Презентация валютасына қайта есептеу - - - - (1) - - (1)
2022 ж. 31 желтоқсанға
Құны 424 2,073 150,996 101,960 28,082 7,446 19,833 310,814
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар - (1,124) (49,743) (52,030) (13,727) (4,822) (1,068) (122,514)
Баланстық құны 424 949 101,253 49,930 14,355 2,624 18,765 188,300

12,774 миллион теңге (2021 жыл: 12,773 миллион теңге) мөлшеріндегі амортизация бойынша шығыстар өзіндік құн құрамында, 56 миллион теңге (2021 жыл: 65 миллион теңге) өткізу бойынша шығыстар құрамында, 1,257 миллион теңге (2021 жыл: 1,243 миллион теңге) жалпы және әкімшілік шығыстар құрамында, 137 миллион теңге (2021 жыл: 170 миллион теңге) өзге шығыстар құрамында. Амортизацияның қалған бөлігі дайын өнімнің, аяқталмаған өндірістің және басқа қорлардың құрамына кіреді.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша аяқталмаған құрылыс «Үлбі металлургия зауыты» АҚ өндірісін 1,087 миллион теңге (2021 жыл: 1,311 миллион теңге) мөлшерінде техникалық қайта жарақтандыруды, «Инкай» БК» ЖШС-те 3,267 миллион теңге (2021 жыл: 3,127 миллион теңге) мөлшерінде аффинаж цехын салуды, «Аппақ» ЖШС-те кен орнын игеру үшін объектілер салуды қамтиды.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша негізгі құралдарды сатып алу бойынша шарттық міндеттемелердің сомасы 5,310 миллион теңгені құрады (2021 жыл: 5,615 миллион теңге).

2022 жылы қарыздар бойынша капиталдандырылған шығындар жоқ (2021 жыл: 0).

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша толық өзін-өзі тексерген, бірақ әлі де пайдаланылып жүрген негізгі құралдардың жалпы баланстық құны 34,870 миллион теңгені құрайды (2021 жыл: 25,943 миллион теңге).

31 желтоқсанда аяқталған жылдар ішінде ұзақ мерзімді активтерге тозу және амортизация бойынша шығыстарды есептеу төменде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Өндіріске дайындау бойынша шығындар 42,045 34,185
Жер қойнауын пайдалану құқығы 28,237 27,917
Негізгі құралдар 15,130 14,865
Материалдық емес активтер 1,269 1,543
Пайдалану құқығы нысанындағы активтер 19 148
Есептелген тозу мен амортизация жиынтығы 86,700 78,658

31 желтоқсанда аяқталған жылдар ішінде пайдаға немесе шығынға жатқызылған тозу және амортизация бойынша шығыстар төменде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Өткізудің өзіндік құны 79,037 66,429
Жалпы және әкімшілік шығыстар 2,110 2,493
Сату бойынша шығыстар 56 65
Басқа шығындар 175 275
Пайдаға немесе залалға жатқызылған тозу және амортизация бойынша шығыстар жиынтығы 81,378 69,262

22. Өндіріске дайындау бойынша шығындар

Қазақстандық миллион теңгемен Кен орнын дайындау Ке орнын қалпына келтіру Ион алмастырғыш шайыр Барлығы
2021 жылғы 1 қаңтарға
Құны 285,442 8,134 17,890 311,466
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (172,979) (4,310) (5,858) (183,147)
Баланстық құны 112,463 3,824 12,032 128,319
Үшінші тараптардың қызметтері 27,870 - - 27,870
Пайдаланылған материалдар 6,823 - 867 27,690
Негізгі құралдардан аударымдар (21-ескертпе) 2,255 - - 2,255
Барлау және бағалау активтерінен аударымдар (24-Ескертпе) 649 384 - 1,033
Жыл ішіндегі амортизация (33,260) (193) (732) (34,185)
Құнсыздануды қалпына келтіру - 199 - 199
Есептік бағалаудағы өзгерістер (34-ескертпе) 631 4,861 - 5,492
2021 жылғы 31 желтоқсанға
Құны 317,560 13,532 18,757 349,849
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (200,129) (4,457) (6,590) (211,176)
Баланстық құны 117,431 9,075 12,167 138,673
Үшінші тараптардың қызметтері 43,649 - - 43,649
Пайдаланылған материалдар 16,238 - 966 17,204
Негізгі құралдардан аударымдар (21-ескертпе) 2,789 - - 2,789
Жыл ішіндегі амортизация (40,940) (590) (515) (42,045)
Есептік бағалаудағы өзгерістер (34-ескертпе) 693 1,211 - 1,904
2022 ж. 31 желтоқсанға
Құны 380,929 14,743 19,723 415,395
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (241,069) (5,047) (7,105) (253,221)
Баланстық құны 139,860 9,696 12,618 162,174

Учаскені қалпына келтіру активтері Топтың кен орындарын қалпына келтіруге арналған резервтер құру кезінде қалыптасқан капиталдандырылған шығындарды білдіреді. Резервтер мен байланысты активтердің баланстық құны әрбір есепті кезеңнің соңында қайта қаралады (4 және 34-ескертпелер).

23. Жер қойнауын пайдалану құқығы

Қазақстандық миллион теңгемен
2021 жылғы 1 қаңтарға
Құны 646,153
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (68,642)
Баланстық құны 577,511
Түсім 2,466
Барлау және бағалау активтерінен аударымдар (24-Ескертпе) 897
Жыл ішіндегі амортизация (27,917)
2021 жылғы 31 желтоқсанға
Құны 649,452
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (96,495)
Баланстық құны 552,957
Түсім 420
Жыл ішіндегі амортизация (28,237)
2022 ж. 31 желтоқсанға
Құны 649,872
Жинақталған амортизация және құнсызданудан болған шығындар (124,732)
Баланстық құны 525,140

24. Барлау және бағалау активтері

Қазақстандық миллион теңгемен Материалдық активтер Материалдық емес активтер Барлығы
2021 жылғы 1 қаңтарға 19,523 3,422 22,945
Түсімдер 3,425 - 3,425
Өндіріске дайындау бойынша шығындарға ақша аудару (22-ескертпе) (1,033) - (1,033)
Жер қойнауын пайдалану құқығына аударымдар (23-ескертпе) - (897) (897)
Есептік бағалаудағы өзгеріс (62) - (62)
2021 жылғы 31 желтоқсанға 21,853 2,525 24,378
Түсімдер 2,393 - 2,393
Есептік бағалаудағы өзгеріс (228) - (228)
2022 жылғы 31 желтоқсанға 24,018 2,525 26,543

25. Қауымдасқан кәсіпорындарға инвестициялар

Төмендегі кестеде қауымдасқан кәсіпорындарға топ инвестицияларының баланстық құнының өзгерістері берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
1 қаңтардағы баланстық құн 116,892 84,626
Қауымдасқан кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлес 75,736 47,294
Қауымдастырылған кәсіпорындардан алынған дивидендтер (38,504) (15,028)
31 желтоқсандағы баланстық құн 154,124 116,892

Төменде Топтың негізгі қауымдасқан кәсіпорындарындағы қатысу үлестері келтірілген:

Ел Негізгі қызметі 2022 ж. 2021 ж.
Қатысу үлесі /Дауыс беру құқығы Баланстық құны: миллион теңгемен Қатысу үлесі /Дауыс беру құқығы Баланстық құны: миллион теңгемен
«КАТКО» БК» ЖШС Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 49% 113,920 49% 85,123
«Заречное» БК» АҚ Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 49.98% 18,197 49.98% 10,968
«Оңтүстік тау-кен-химия компаниясы» БК» ЖШС Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 30% 16,147 30% 13,196
«Қызылқұм» ЖШС Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 50% 5,017 50% 6,616
Басқарма Төрағасы Қазақстан Каустикалық сода жеткізу 28% - 40% -
Бас директоры Қазақстан Күкірт қышқылын өндіру 9.89% 742 9.89% 693
«Русбурмаш Қазақстан» БК» ЖШС Қазақстан Геологиялық барлау және іздестіру, бұрғылау жұмыстарын жүзеге асыру 49% - 49% 183
«Жаңақорған-Транзит» ЖШС Қазақстан Көліктік-экспедициялық қызметтер 40% 101 40% 113
Қауымдасқан кәсіпорындарға инвестициялар жиыны 154,124 116,892

2018 жылғы 22 қаңтарда «КАТКО» БК» ЖШС (бұдан әрі - «Серіктестік») №2 (Төртқұдық) учаскесінде жаңа тау-кен бөлу алды, онда уранның қосымша қорлары табылды. «Оңтүстік Төрткұдық» жобасын әзірлеуді қатысушылар 2017-2018 жылдар аралығында мақұлдады. Алайда 20152018 жылдары барлау кезеңін ұзарту туралы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа ресми түрде қосымша қол қойылған жоқ. 2020 жылғы қарашада Энергетика министрлігі серіктестіктің «Оңтүстік Төртқұдық» кен орнын өнеркәсіптік игеру үшін жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа қосымша келісім жасасу туралы өтінішінен бас тартты. 2020 жылдың желтоқсанында Серіктестік Жоғарғы сотқа Энергетика министрлігінің іс-әрекетіне шағымдану туралы талап арызбен жүгінді. 2021 жылғы 24 мамырда Жоғарғы сот Серіктестіктің талап арызын қараусыз қалдыру туралы ұйғарым шығарды. Осы ұйғарымға Серіктестік 2021 жылғы 19 қарашада апелляциялық шағым берді.

2022 жылғы 17 қаңтарда ҚР Жоғарғы соты апелляциялық шағымды қабылдамады. 2021 жылы Серіктестік және Қазақстан Республикасының Үкіметі атынан Энергетика министрлігі мен Әділет министрлігі дауды реттеу бойынша келіссөздерді бастады. Келіссөздер нәтижелері бойынша 2022 жылғы 16 тамызда барлау кезеңін ұзарту туралы жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа №10 толықтыруға қол қойылды, тау-кен бөлінісі алынды және жұмыс бағдарламасы бекітілді. Сондай-ақ, 2022 жылғы 31≈Желтоқсанда жұмыс бағдарламасын жаңарта отырып, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшартқа №11 толықтыруға қол қойылды.

Серіктестікке қатысушылар 2022 жылғы 11 тамыздағы «КАТКО» БК» ЖШС-ні одан әрі дамыту туралы келісімге өзгерістер енгізді, оның шеңберінде топ екінші қатысушыдан 2022 жылғы кірісі (14-ескертпе) және өзге де дебиторлық берешегі (27-ескерту) деп танылған 7,671 миллион теңге мөлшерінде өтемақы алу құқығын алды.

«КАТКО» БК» ЖШС-ты одан әрі дамыту туралы Келісімге енгізілген өзгерістерге сәйкес, топ 2022 жылдан бастап және «КАТКО» БК» ЖШС қызметі аяқталғанға дейін Серіктестіктің жылдық пайданы бөлу сомасының қосымша 11% - на қатысу үлесі өзгермеген жағдайда құқық алды. Бұл қосымша 11% «КАТКО» БК» ЖШС дивидендтерін бөлуге әсер етеді, сондықтан осы шоғырландырылған қаржылық есептілікте Топ Серіктестіктің 2022 жылғы нәтижелеріндегі 60% үлесін мойындады. Таза активтер қатысушылардың бастапқы келісіміне сәйкес 49% мөлшерінде танылады.

«Каустик» АҚ-дағы үлесті сату

2021 жылғы 30 желтоқсанда қоғам мен «Каустик» АҚ мажоритарлық акционерлерінің бірі «Біріккен химиялық технологиялар» сауда үйі ЖШС арасында «Каустик» АҚ акциялар пакетінің 40% сатып алу-сату шарты жасалды. Сату бағасы 1,214 миллион теңгені құрайды, бұл әділ нарықтық құнды тәуелсіз бағалауға негізделген. Сатып алу-сату шартының талаптарына сәйкес төлем бөліктермен жүргізіледі. 363 миллион теңге мөлшеріндегі бірінші транш 2022 жылғы қаңтарда алынды. 12%-ға тең қарапайым акцияларды қабылдау-тапсыру актісіне 2022 жылғы ақпанда қол қойылды. Қалған бөлігін сатып алушы сатып алу-сату шартына қол қойылған күннен бастап 24 ай ішінде төлеуге тиіс. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша «Каустик» АҚ инвестицияларының қалған 28% - ы 850 миллион теңге құнсыздануға арналған резервті шегергенде сатуға арналған активтердің құрамында көрсетілген.

Топтың әрбір маңызды қауымдастырылған кәсіпорны бойынша 2022 жылға арналған жиынтық қаржылық ақпарат төменде берілген. Бұл ақпарат Топтың үлестік қатысу әдісін қолдануы нәтижесінде түзетулерден кейін ХҚЕС бойынша қауымдасқан кәсіпорындардың есептілік көрсеткіштерін көрсетеді.

Қазақстандық миллион теңгемен «Қызылқұм» ЖШС «КАТКО» БК» ЖШС «Оңтүстік таукен-химия компаниясы» БК» ЖШС «Заречное» БК» АҚ Өзгелері Барлығы
Қысқа мерзімді активтер 6,757 132,298 77,223 26,011 2,515 244,804
Оның ішінде ақша қаражаты 5 97,300 13,855 7,147 338 118,645
Ұзақ мерзімді активтер 15,619 132,022 42,114 19,593 11,493 220,841
Барлық активтер 22,376 264,320 119,337 45,604 14,008 465,645
Қысқа мерзімді міндеттемелер (6,766) (8,822) (33,059) (4,068) (5,099) (57,814)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер (3,397) (82) (21,920) (32) (894) (26,325)
Компаниядан қарызды қоса алғанда (3,397) - - - - (3,397)
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (4,038) (20,139) (10,060) (3,973) (1,308) (39,518)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер (2,852) - (3,286) - (835) (6,973)
Компаниядан қарызды қоса алғанда (2,852) - - - - (2,852)
Барлық міндеттемелер (10,804) (28,961) (43,119) (8,041) (6,407) (97,332)
Таза активтер 11,572 235,359 76,218 37,563 7,601 368,313
Қауымдасқан кәсіпорындардың таза активтеріндегі Топтың үлесі 5,786 115,326 22,865 18,774 390 163,141
Топта іске асырылмаған пайда - (10,592) (6,719) (619) - (17,930)
Қосымша пайданы бөлу - 9,118 - - - 9,118
Өзгесі (768) - - 42 371 (355)
Гудвил - 68 - - 82 150
Барлық түсім 5,018 113,920 16,146 18,197 843 154,124
Тозу және амортизация 10,572 146,304 131,039 44,538 13,757 346,210
Қаржылық кірістер (682) (12,262) (6,328) (6,218) (643) (26,133)
Қаржылық шығыстар 162 127 655 109 87 1,140
Бағамдық айырма бойынша таза пайда/(шығын) (435) (1,282) (1,393) (347) (314) (3,771)
(Құнсыздану)/құнсыздануды қалпына келтіру (642) 4,931 (1,331) (1,288) - 1,670
Табыс салығы (2) 180 26 1 (1) 204
Жыл ішіндегі барлық пайда (368) (24,035) (21,706) (5,073) (338) (51,520)
Барлығы прибыль за год (1,039) 82,891 76,114 18,939 (567) 176,338
Барлық жиынтық табыс (1,039) 82,891 76,114 18,939 (567) 176,338
Іске асырылмаған пайда - (2,141) (4,307) 777 - (5,671)
Қауымдасқан ұйымның шығындарындағы танылмаған үлес - - - - 519 519
Қауымдасқан кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлес (520) 47,593 18,528 10,242 (107) 75,736
Алынған дивидендтер 1,080 18,796 15,576 3,013 39 38,504

Топтың әрбір маңызды қауымдастырылған кәсіпорны бойынша 2021 жылға арналған жиынтық қаржылық ақпарат төменде берілген. Бұл ақпарат Топтың үлестік қатысу әдісін қолдануы нәтижесінде түзетулерден кейін ХҚЕС бойынша қауымдасқан кәсіпорындардың есептілік көрсеткіштерін көрсетеді.

Қазақстандық миллион теңгемен «Қызылқұм» ЖШС «КАТКО» БК» ЖШС «Оңтүстік тау-кен-химия компаниясы» БК» ЖШС «Заречное» БК» АҚ Өзгелері Барлығы
Қысқа мерзімді активтер 3,897 125,413 57,210 15,224 2,742 204,486
Оның ішінде ақша қаражаты 2,243 88,359 31,079 5,610 461 127,752
Ұзақ мерзімді активтер 22,383 85,480 35,287 15,777 11,510 170,437
Барлық активтер 26,280 210,893 92,497 31,001 14,252 374,923
Қысқа мерзімді міндеттемелер (4,318) (10,192) (29,373) (4,671) (5,283) (53,837)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер (3,171) (329) (22,143) (1,595) (3,266) (30,504)
Компаниядан қарызды қоса алғанда (3,169) - - - - (3,169)
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (7,192) (9,874) (11,099) (1,676) (408) (30,249)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер (6,152) (64) (7,645) (27) - (13,888)
Компаниядан қарызды қоса алғанда (6,152) - - - - (6,152)
Барлық міндеттемелер (11,510) (20,066) (40,472) (6,347) (5,691) (84,086)
Таза активтер 14,770 190,827 52,025 24,654 8,561 290,837
Қауымдасқан кәсіпорындардың таза активтеріндегі Топтың үлесі 7,384 93,506 15,608 12,321 1,052 129,871
Топта іске асырылмаған пайда - (8,451) (2,412) (1,396) - (12,259)
Өзгесі (768) - - 43 (145) (870)
Гудвил - 68 - - 82 150
Инвестициялардың баланстық құны 6,616 85,123 13,196 10,968 989 116,892
Барлық түсім 12,486 116,791 91,587 23,727 10,166 254,757
Тозу және амортизация (672) (9,571) (5,904) (5,781) (612) (22,540)
Қаржылық кірістер 66 18 381 - 31 496
Қаржылық шығыстар (510) (857) (1,263) (166) (430) (3,226)
Бағамдық айырма бойынша таза пайда/(шығын) (270) 2,032 (125) 126 - 1,763
(Құнсыздану)/құнсыздануды қалпына келтіру (2) (1,542) (16) (11) 1 (1,570)
Табыс салығы (536) (16,130) (13,210) (1,818) (24) (31,718)
Бір жылдағы барлық (залал)/пайда 2,385 61,016 52,477 6,853 101 122,832
Барлық жиынтық табыс 2,385 61,016 52,477 6,853 101 122,832
Іске асырылмаған пайда - (620) (1,408) (872) - (2,900)
Қауымдасқан кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлес 1,193 29,278 14,334 2,553 (64) 47,294
Алынған дивидендтер - - 12,459 2,569 - 15,028

26. Бірлескен кәсіпорындарға инвестициялар

Төмендегі кестеде бірлескен кәсіпорындардағы топ инвестицияларының баланстық құнының өзгерістері көрсетілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
1 қаңтардағы баланстық құн 37,803 35,261
Бірлескен кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлес 13,340 4,289
Бірлескен кәсіпорындардан алынған дивидендтер (6,935) (2,080)
Өзгесі - 333
31 желтоқсандағы баланстық құн 44,208 37,803

Төменде Топтың негізгі бірлескен кәсіпорындарындағы қатысу үлестері келтірілген: Төменде Топтың негізгі бірлескен кәсіпорындарындағы қатысу үлестері келтірілген:

Ел Негізгі қызметі 2022 ж. 2021 ж.
Қатысу үлесі /Дауыс беру құқығы Баланстық құны: миллион теңгемен Қатысу үлесі /Дауыс беру құқығы Баланстық құны: миллион теңгемен
«Семізбай-U» ЖШС Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 51.00% 28,252 51.00% 20,945
«Үлбі ТВС» ЖШС Қазақстан Жылу бөлетін жинақтар мен олардың компоненттерін шығару 51.00% 957 51.00% 2,705
«Буденовское» БК» ЖШС Қазақстан Уран өнімін өндіру, қайта өңдеу және экспорттау 51.00% 5,428 51.00% 6,071
«Уранэнерго» ЖШС Қазақстан Электр энергиясын беру және тарату, электр желілері мен қосалқы станцияларды пайдалану 79.23% 3,078 79.23% 3,095
«СКЗ-U» ЖШС Қазақстан Күкірт қышқылын өндіру 49.00% 6,493 49.00% 4,987
«СП УКР ТВС» ЖАҚ Украина Ядролық отын өндірісі 33.33% - 33.33% -
Бірлескен кәсіпорындарға барлық инвестициялар 44,208 37,803
«Үлбі ТВС» ЖШС

2020 жылдың желтоқсанында Топ China General Nuclear Power Corporation (CGNPC) компаниясымен бірлесіп, қытайлық атом электр станцияларына жылына 200 тоннаға дейін байытылған уран жеткізуге қабілетті Қазақстанда жылу бөлетін құрастырмалар (ЖБҚ) шығаратын зауыттың құрылысын аяқтады. Зауыт «Үлбі-ТВС» ЖШС, компанияның еншілес компаниялары мен CGNPC бірлескен кәсіпорнына тиесілі, олардың үлесі тиісінше 51% және 49%.

2021 жылы зауыт жылу бөлетін құрастыру технологиясының иесімен сертификатталды, сонымен қатар зауыттың соңғы тұтынушысынан (CGNPC Uranium Resources Company Limited) Қытайдың атом электр станциясында сертификатталған ядролық отын жеткізушісі ретінде танылды. «ҮлбіТВС» ЖШС мен «CGNPC-URC» арасында ЖБҚ жеткізуге ұзақ мерзімді шарт 2021 жылғы мамырда жасалды, ал 2022 жылы кәсіпорын іске асыру бойынша өз қызметін бастады.

«Уранэнерго» ЖШС

Басшылық Топтың «Уранэнерго»ЖШС-ні бақылауды жүзеге асыруға мүмкіндігі жоқ деген қорытындыға келді. Тиісінше, бұл инвестиция бірлескен кәсіпорынға инвестиция ретінде жіктеледі.

Топтың әрбір маңызды бірлескен кәсіпорны бойынша жиынтық қаржылық ақпарат төменде берілген. Бұл ақпарат Топтың үлестік қатысу әдісін қолдануы нәтижесінде түзетулерден кейін ХҚЕС бойынша бірлескен кәсіпорын есептілігінің көрсеткіштерін көрсетеді.

Қазақстандық миллион теңгемен «Семізбай-U» ЖШС «Буденовское» БК» ЖШС «Үлбі ТВС» ЖШС Өзгелері Барлығы
2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж.
Қысқа мерзімді активтер 37,976 30,089 153 29 121,989 51,164 5,121 3,974 165,239 85,256
Оның ішінде ақша қаражаты 18,725 13,132 114 22 19,791 5,747 1,164 219 39,794 19,120
Ұзақ мерзімді активтер 25,111 20,687 28,801 25,791 26,142 21,939 24,808 24,846 104,862 93,263
Барлық активтер 63,087 50,776 28,954 25,820 148,131 73,103 29,929 28,820 270,101 178,519
Қысқа мерзімді міндеттемелер (6,153) (7,090) (1,079) (296) (92,883) (35,769) (9,675) (9,735) (109,790) (52,890)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер (66) (3,183) (31) (15) (4,147) (1,680) (3,219) (6,007) (7,463) (10,885)
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (6,100) (4,412) (5,320) (1,933) (53,373) (32,031) (2,354) (4,239) (67,147) (42,615)
Оның ішінде сауда және басқа да кредиторлық берешектер мен резервтерді шегергендегі қаржылық міндеттемелер - (66) (5,123) (1,933) (30,818) (31,241) - (2,877) (35,941) (36,117)
Барлық міндеттемелер (12,253) (11,502) (6,399) (2,229) (146,256) (67,800) (12,029) (13,974) (176,937) (95,505)
Таза активтер 50,834 39,274 22,555 23,591 1,875 5,303 17,900 14,846 93,164 83,014
Топтың бірлескен кәсіпорындардың таза активтеріндегі үлесі 25,925 20,030 11,503 12,031 957 2,705 10,213 8,724 48,598 43,490
Гудвил 4,105 4,105 - - - - (1,374) (1,374) 2,731 2,731
Құнсыздану - - - - - - (21) (21) (21) (21)
Өзгелері 149 120 (115) - - - 753 753 787 873
Жұмсалмаған кіріс - - (5,960) (5,960) - - - - (5,960) (5,960)
Топта іске асырылмаған пайда (1,927) (3,310) - - - - - - (1,927) (3,310)
Инвестициялардың баланстық құны 28,252 20,945 5,428 6,071 957 2,705 9,571 8,082 44,208 37,803
Барлық түсім 55,660 40,913 - - 22,929 - 15,708 12,769 94,297 53,682
Тозу және амортизация (5,758) (4,836) (13) - (292) (559) (1,342) (1,337) (7,405) (6,732)
Қаржылық кірістер 498 62 4 - 35 4 11 33 548 99
Қаржылық шығыстар (501) (501) (252) (1) (1,489) (1,466) (119) (107) (2,361) (2,075)
Бағамдық айырма бойынша таза (шығын) /пайда 807 (146) (98) 5 (2,374) (592) (455) (236) (2,120) (969)
Құнсыздану (387) - (40) (14) (1) (11) (5) - (433) (25)
Табыс салығы (6,243) (3,978) (149) (61) (425) (397) (792) (642) (7,609) (5,078)
Жыл ішіндегі пайда/(шығын) 25,215 15,569 (1,261) (280) (3,428) (3,788) 3,098 2,505 23,624 14,006
Басқа жиынтық табыс/(шығын) - 34 - - - - - 2 - 36
Барлық жиынтық табыс/(шығын) 25,215 15,603 (1,261) (280) (3,428) (3,788) 3,098 2,507 23,624 14,042
Өзгесі 1,382 (2,815) - - - - - - 1,382 (2,815)
Бірлескен кәсіпорындар нәтижелеріндегі үлесі 14,242 5,125 (643) (142) (1,749) (1,932) 1,490 1,238 13,340 4,289
Алынған дивидендтер 6,935 2,080 - - - - - - 6,935 2,080

27. Дебиторлық берешек

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Сауда дебиторлық берешек 251,697 215,483
Байланысты тараптардың сауда дебиторлық берешегі 7,024 4,713
Барлық сауда дебиторлық берешегі 258,721 220,196
Дебиторлық берешектің құнсыздануына арналған резерв (87) (148)
Байланысты тараптардың дебиторлық берешегінің құнсыздануына арналған резерв (3) (24)
Барлық таза қысқа мерзімді сауда дебиторлық берешек 258,631 220,024
Басқа да дебиторлық берешек 12,389 175
Байланысты тараптардың басқа да дебиторлық берешегі 81 44
Барлық жалпы өзге дебиторлық берешек 12,470 219
Басқа дебиторлық берешектің құнсыздануына арналған резерв (180) (105)
Барлық таза қысқа мерзімді өзге де дебиторлық берешек 12,290 114
Барлық таза қысқа мерзімді дебиторлық берешек 270,921 220,138

Басқа дебиторлық берешек мыналарды қамтиды:

Топтың кредиттік және валюталық тәуекелдерге, сондай-ақ сауда дебиторлық берешегінің құнсыздануынан болатын залалдарға ұшырағыштығы туралы ақпарат 40-ескертпеде ашылған.

28. Өзге қаржы активтері

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ұзақ мерзімді активтер
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты 29,044 17,654
ANU Energy - ге Инвестициялар 17,066 -
Ұзақ мерзімді борыштық бағалы қағаздар 9,202 -
Байланысты тараптарға берілген қарыздар 2,536 5,493
Өзгелері 1,523 524
Өзге де ұзақ мерзімді активтер жиыны 59,371 23,671
Қысқа мерзімді активтер
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты 15,923 427
Байланысты тараптарға берілген қарыздар 3,491 3,357
Қысқа мерзімді борыштық бағалы қағаздар 72 4,986
Мерзімді депозиттер 930 43,220
Өзгелері 262 259
Барлық өзге қысқа мерзімді активтер 20,678 52,249
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты

Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың талаптарына сәйкес Топ кен орындарын қалпына келтіру жөніндегі болашақ қызметті қаржыландыру мақсатымен ақша қаражатын ұзақ мерзімді банктік депозиттерге аударады. 31 желтоқсандағы жағдай бойынша кен орындарын қалпына келтіру жөніндегі болашақ қызметті қаржыландыруға жататын ұзақ мерзімді банктік депозиттерде пайдалануға шектелген ақшалай қаражаттың жалпы сомасы 2022 жылы 29,044 миллион теңгені құрады (2021 жыл: 17,654 миллион теңге).

Пайдалануға шектелген қысқа мерзімді ақшалай қаражатқа 32.3 миллион АҚШ доллары немесе 14,812 миллион теңге мөлшеріндегі төлемдер сомасы кіреді, 2022 жылғы 31 желтоқсандағы бағамдық айырмашылықтардан түсетін кірісті ескере отырып, оның ресейлік банкі кейіннен АҚШ Қаржы министрлігінің шетелдік активтерді бақылау басқармасының (OFAC) санкцияларына ұшыраған заңды тұлғалар тізіміне енгізілген, 2022 жылғы 31 наурызда уранды байыту жөніндегі қызметтерді өнім беруішінің пайдасына жіберілген 14,956 миллион теңгені құрайды. Бастапқыда қолма-қол ақшаны бұғаттаған корреспондент-банк есепті кезеңнен кейін оларды Топқа (пайыздық кірісті қоса алғанда) қайтарды (43-ескертпе).

ANU Energy - ге Инвестициялар

2021 жылдың 22 қарашасында қол қойылған негіздемелік келісімге сәйкес, Топ пен Genchi Global Limited ANU Еnergy OEIC Ltd. құруға келісті. ANU Energy OEIC Ltd. (бұдан әрі - «Қор») мақсаты - физикалық уранды ұзақ мерзімді инвестиция ретінде сақтау. 2022 жылғы наурызда Топ 24.25 миллион АҚШ доллары көлемінде инвестициялауды жүзеге асырды (12,368 миллион теңгеге тең), бұл Қор акцияларының 32.7% құрайды. Топтың Қордың Директорлар кеңесінде өз өкілі жоқ және компанияның негізгі стратегиялық мәселелері бойынша шешімдер қабылдауға қатыспайды. Тиісінше, топ Қорды басқаруға айтарлықтай әсер етпейді, осыған байланысты топ бұл инвестицияны пайда немесе шығын арқылы әділ құны бойынша таниды. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ANU Energy OEIC Ltd-ге инвестициялар 17,066 миллион теңгені құрайды және Топ инвестицияларды қайта бағалаудан түскен 4,699 миллион теңге мөлшеріндегі қаржылық табысты мойындады (17-ескертпе).

Негіздемелік келісімге сәйкес Топ пен NU Energy Aegis LTD 2022 жылдың 12 мамырында Топ табиғи уран концентраттарын жеткізген қысқа мерзімді табиғи уран концентраттарын сатып алу-сату шартына қол қойды. Сол Негіздемелік келісімнің шарттары бойынша Топ 2022 жылдың мамырында NU Energy Aegis Ltd компаниясынан уран үшін тауарлық қарыз алды (36-ескертпе).

Борыштық бағалы қағаздар

2022 жылғы 12 мамырда Қазынашылық портфелін әртараптандыру мақсатында топ «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ шығарған еурооблигацияларға 19.9 миллион АҚШ доллары сомасына немесе өтеу мерзімі 3 жыл және сыйақы мөлшерлемесі 5.75% бен 8,804 миллион теңге инвестициялады. Облигациялар амортизацияланған құн бойынша бағаланады. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ұзақ мерзімді инвестициялар сомасы 9,274 миллион теңгеге тең.

Топ сонымен қатар қысқа мерзімді борыштық бағалы қағаздарды сатып алады. Жыл ішінде топ 80,219 миллион теңге сатып алып, негізінен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі шығарған осындай бағалы қағаздардың 86,006 миллион теңгесі (2021 жыл: 126,331 миллион теңге және 127,341 миллион теңге) сатып алынды. 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша қысқа мерзімді бағалы қағаздар 2022 жылғы 12 қаңтарда аяқталатын өтеу мерзімі 3 ай, дисконт мөлшерлемесі 9.6% теңгемен номинацияланған «Еуразиялық Даму Банкі» АҚ корпоративтік облигацияларына салынған салымдармен ұсынылған.

Байланысты тараптарға қарыздар
Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ұзақ мерзімді
«Қызылқұм» ЖШС (8-ескертпе) 2,548 5,547
Құнсыздануға арналған резерв (12) (54)
Барлық ұзақ мерзімді қарыздар 2,536 5,493
Қысқа мерзімді
«Қызылқұм» ЖШС (8-ескертпе) 3,397 3,170
«Уранэнерго» ЖШС (8-ескертпе) 95 189
Құнсыздануға арналған резерв (1) (2)
Барлық қысқа мерзімді қарыздар 3,491 3,357

2010 жылы топ «Қызылқұм» ЖШСқа 2024 жылға дейін өтеу мерзімімен ұзақ мерзімді несие берді. Несие «Қызылқұм» ЖШС мүлкімен қамтамасыз етілген. 2015 жылдың желтоқсан айынан бастап «СП Хорасан-U» ЖШС «Қызылқұм» ЖШС кредиті бойынша тең қарыз алушы және кепілгер болып табылады.

2021 жылғы маусымда топ айналым қаражатын толықтыру үшін 2023 жылғы 30 маусымға дейінгі мерзіммен «Уранэнерго» ЖШС-қа жаңартылатын кредиттік желі түрінде мүлік кепілімен қайтарымды қаржылық көмек көрсетті. Осы желі шеңберінде 12 айға дейінгі мерзімге ақша транштары берілуі мүмкін.

Байланысты тараптардың қарыздары бойынша орташа алынған жылдық пайыздық мөлшерлеме 2022 жылы 8.5% құрады (2021 жыл: 8.5%). Ішкі бағалауларға сәйкес, осы қарыздар бойынша кредиттік тәуекел деңгейі рұқсат етілген деңгейде.

29. Өзге қаржылық емес активтер

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ұзақ мерзімді
Өтелуі тиіс ҚҚС 8,725 11,315
Ұзақ мерзімді қорлар 7,299 7,247
Инвестициялық жылжымайтын мүлік 2,046 2,065
Ұзақ мерзімді активтер үшін берілген аванстар 1,782 1,857
Болашақ кезеңдердің шығыстары 789 926
Өзге активтер 638 848
Ұзақ мерзімді активтер барлығы 21,279 24,258
Қысқа мерзімді
Тауарлар мен қызметтер үшін берілген аванстар 11,085 3,026
Байланысты тараптарға тауарлар мен қызметтер үшін берілген аванстар 3,834 1,244
Болашақ кезеңдердің шығыстары 2,059 1,465
Сақтандыру бойынша алдын ала төлем 1,309 1,025
Табыс салығынан басқа салықтар бойынша алдын ала төлем 443 371
Өзге активтер 544 6
Барлық қысқа мерзімді қарыздар 19,274 7,137

30. Қорлар

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Дайын өнім және қайта сатуға арналған тауарлар 309,950 223,750
оның ішінде уран өнімі 308,168 222,195
Аяқталмаған өндіріс 40,899 30,409
Шикізат және материалдар 19,633 14,879
Өңдеудегі материалдар 15,198 3,091
Өзге материалдар 7,486 5,709
Отын 1,488 479
Қосалқы бөлшектер 989 789
Ескірген және өтімсіз қорлар бойынша резерв және өткізудің таза құнына дейін есептен шығару (3,022) (3,250)
Барлық қорлар 392,621 275,856

Төменде резервтегі өзгерістер берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
1 қаңтарға қалдық (3,250) (2,755)
Жыл ішінде резервті қалпына келтіру 1,011 623
Жыл ішінде есептен шығарылған қорлар 77 130
Резервтің жыл ішінде есептелуі (821) (1,238)
Шетел валютасын қайта есептеу (39) (10)
31 желтоқсанға қалдық (3,022) (3,250)

31. Ақша қаражаты және олардың баламалары

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Банктердегі ағымдағы шоттар 131,260 138,867
Талап етілгенге дейінгі салымдар 38,274 22,338
Кассадағы ақша қаражаты 14 8
Құнсыздануға арналған резерв (12) (23)
Ақшалай қаражаттар және олардың баламаларының жиыны 169,536 161,190

32. Капитал

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Компанияның жарияланған және орналастырылған (төленген) қарапайым акцияларының саны 259,356,608 дананы құрайды (2021 жыл: 259,356,608 дана), оның ішінде, 75%-ы «Самұрық-Қазына» АҚ-ға тиесілі және акциялардың/жаһандық депозитарлық қолхаттардың 25% - ы Астана (AIX) халықаралық биржасында және Лондон қор биржасы (LSE) листингпен еркін айналымда. Бір жаһандық депозитарлық қолхат бір акцияның үлесін білдіреді. Әрбір қарапайым акция бір дауыс құқығын береді. Акцияның номиналды құны 142.9 теңгеге тең.

Жыл ішінде келесі дивидендтер жарияланды және төленді:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Дивидендтер бойынша 1 қаңтарға кредиторлық берешек - -
Бір жыл ішінде жарияланған дивидендтер 227,388 150,082
Бір жыл ішінде төленген дивидендтер (227,388) (150,082)
31 желтоқсандағы дивидендтер бойынша кредиторлық берешек - -
Жыл ішінде жарияланған акцияға дивидендтер, теңгемен 877 579

33. Кредиттер және қарыздар

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ұзақ мерзімді міндеттемелер
Облигациялар 83,300 77,700
Барлық ұзақ мерзімді кредиттер мен қарыздар 83,300 77,700
Қысқа мерзімді міндеттемелер
Вексель бойынша қысқа мерзімді міндеттемелер 7,002 10,514
Облигациялар 24,016 803
Банктік несиелер 23,953 -
Барлық қысқа мерзімді кредиттер мен қарыздар 54,971 11,317
Барлық кредиттер мен қарыздар 138,271 89,017

Компания 2019 жылдың 27 қыркүйегінде 2019 жылғы 27 қыркүйекте айналым мерзімі 2024 жылғы 27 қазанға дейін және жылдық 4% купондық сыйақымен АҚШ долларына индекстелген облигацияларды орналастырды Бір облигацияның номиналды құны 1,000 теңгені құрайды, жалпы көлемі 70 млн.

2022 жылғы желтоқсанда Компания «Қазақстан қор биржасы» АҚ («KASE») сауда алаңында және өтеу мерзімі 2023 жылғы қаңтарда 4.32% купондық мөлшерлемемен (43-Ескертпе) 50 миллион АҚШ доллары көлемінде қысқа мерзімді коммерциялық облигацияларды орналастырды.

Ағымдағы банктік қарыздар негізінен 2023 жылғы қаңтарда өтеу мерзімі бар «ForteBank» АҚ-тың 50.15 миллион АҚШ доллары мөлшеріндегі қысқа мерзімді кредитін қамтиды. Қысқа мерзімді өтімділік тапшылығын жабу үшін банктік несиелер тартылды.

Вексельдерді «Хорасан-U «БК» ЖШС Тобының Еншілес кәсіпорны 2014 жылғы желтоқсанда өндіріске дайындық бойынша активтер үшін берешекті өтеу мақсатында шығарды. Шарттарға сәйкес вексельдер жылдық 0.1% пайыздық мөлшерлемемен талап бойынша төленуге жатады. 2022 жылғы 31 желтоқсанға осы вексельдер бойынша талап ету құқығы Топтың қауымдастырылған компаниясы «Қызылқұм» ЖШС-ке тиесілі (8-ескертпе).

Төменде Топтың несиелері мен қарыздары туралы ақпарат берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Валюта Төлем мерзімі (жыл) 2022 ж. 2021 ж.
Банктік несиелер
«Fortebank» АҚ АҚШ долл. 2023 ж. 23,202 -
«Қазақстан Халық банкі» АҚ Теңге 2023 ж. 751 -
Барлығы банктік несиелер 23,953 -
Облигациялар
Облигациялар АҚШ долл 2024 ж., 2023 ж. 107,316 78,503
Барлық облигациялар 107,316 78,503
Вексель бойынша міндеттемелер
«Қызылқұм» ЖШС Теңге талап етілгенге дейін 7,002 10,514
Вексель бойынша міндеттемелердің жиыны 7,002 10,514

Топтың несиелері мен қарыздары қамтамасыз етілмеген. 2022 жылы сыйақының белгіленген пайыздық мөлшерлемесі бар қарыздар бойынша орташа өлшенген жылдық пайыздық мөлшерлеме 3.62% - құрады (2021 жыл: 3.52%).

Қарызды салыстыру

Төмендегі кестеде ұсынылған кезеңдердің әрқайсысы үшін қаржылық қызметтен туындайтын қарыз сомасына және Топтың міндеттемелеріндегі өзгерістерге талдау келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Кредиттер және қарыздар Міндеттемелер жалға алу бойынша Еншілес кәсіпорындағы үлесті сатып алу бойынша міндеттеме Барлығы
2020 жылғы 31 желтоқсандағы қарыз 97,826 746 - 98,572
Кредиттер мен қарыздардан түсетін түсімдер 65,525 - - 65,525
Бағамдық айырмашылық 1,749 7 - 1,756
Сыйақы есептеу 3,168 60 - 3,228
Өтеу (76,108) (452) - (76,560)
Сыйақы төлеу (3,143) (122) - (3,265)
Пут опционына қатысты міндеттемені тану - - 185,210 185,210
Опцион путына қатысты міндеттемені мойындаудың күшін жою (39-ескертпе) - - (185,210) (185,210)
Ақша қаражаттарының қозғалысына байланысты емес өзге де өзгерістер - 52 - 52
2021 жылғы 31 желтоқсандағы қарыз 89,017 291 - 89,308
Кредиттер мен қарыздардан түсетін түсімдер 70,905 - - 70,905
Бағамдық айырмашылық 4,760 (2) - 4,758
Сыйақы есептеу 3,689 20 - 3,709
Өтеу (26,555) (162) - (26,717)
Сыйақы төлеу (3,545) (25) - (3,570)
Ақша қаражаттарының қозғалысына байланысты емес өзге де өзгерістер - 51 - 51
2022 жылғы 31 желтоқсандағы қарыз 138,271 173 - 138,444

34. Резервтер

Қазақстандық миллион теңгемен Кәсіптік ауруларға байланысты өтемақы төлеуге арналған резерв Қоршаған ортаны қорғауға арналған резерв Кен орындарын қалпына келтіруге арналған резерв Өзгелері Барлығы
2021 жылғы 1 қаңтарға
Ұзақ мерзімді 154 3,061 23,135 43 26,393
Қысқа мерзімді 77 96 706 - 879
Барлығы 231 3,157 23,841 43 27,272
Жыл ішінде құрылған резервтер 14 (1) - 32 45
Дисконтты есептен шығару 23 241 1,993 2 2,259
Жұмсалуы - - (78) - (78)
Жыл ішінде пайдаланылған резервтер (72) - 272 - 200
Есептік бағалаудағы өзгерістер - (2,040) 5,403 - 3,363
2021 жылғы 31 желтоқсанға
Ұзақ мерзімді 129 1,261 30,725 77 32,192
Қысқа мерзімді 67 96 706 - 869
Барлығы 196 1,357 31,431 77 33,061
Жыл ішінде құрылған резервтер 45 28 - 197 270
Аударымдар - 77 - (44) 33
Дисконтты есептен шығару 19 128 2,745 - 2,892
Жыл ішінде пайдаланылған резервтер (61) (10) - - (71)
Есептік бағалаудағы өзгерістер - 7,811 3,940 45 11,796
2022 ж. 31 желтоқсанға
Ұзақ мерзімді 133 9,268 34,074 - 43,475
Қысқа мерзімді 66 123 4,042 275 4,506
Барлығы 199 9,391 38,116 275 47,981
Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шараларға арналған резерв

Топтың радиоактивті қалдықтарды көму, объектіні жапқаннан кейін ластанған объектілерді негізгі құралдарды жою және пайдаланудан шығару (объектілерді пайдалану салдарын жою) бойынша заңды міндеттемесі бар. Полигондарды жоюға және активтерді қалпына келтіруге арналған резерв сомасы қалдықтарды орналастыру полигондарын пайдаланудың күтілетін кезеңі үшін ұзақ мерзімді орташа инфляцияның болжамды ставкасын және есепті кезеңнің соңындағы дисконт ставкасын қолдана отырып, есепті күндерде қолданыста болған номиналды бағаларды пайдалана отырып айқындалды. 2022 жылы есептік бағалаулардағы өзгеріс негізінен 4-ескертпеде сипатталғандай «ҮМЗ» АҚ резервін танумен байланысты.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша объектілерді жоюдың номиналды құны 134,438 миллион теңгені құрайды (2021 жыл: 5,710 миллион теңге). Бағалауда қолданылатын негізгі болжамдар 4-ескертпеде сипатталған.

Кен орындарын қалпына келтіруге арналған резерв

Топ Топтың әрбір кен орны бойынша кен орындарын қалпына келтіру шығындарын бағалауды жүзеге асырды. Тарату іс-шараларына жұмсалатын шығындардың номиналды құны 84,209 миллион теңгені құрайды (2021 жыл: 63,989 миллион теңге). Кен орындарын қалпына келтіруге арналған резерв сомасы жұмсауға жататын шығыстар бойынша ағымдағы бағаларды (есепті күнге арналған бағаларды) пайдалана отырып және міндеттеме өтелген күнге дейінгі кезең үшін болжамды инфляция мөлшерлемесін қолдану арқылы айқындалған.

Резервтердің ұзақ мерзімді сипатын ескере отырып, әрбір кен орнын қалпына келтіру кезеңінде шығындардың нақты құнына қатысты белгісіздік бар (4-ескертпе). Бағалаудағы өзгерістер жаңадан бұрғыланған ұңғымаларды, салынған құм тұндырғыштарды және одан әрі жоюға жататын өзге де объектілерді ескере отырып, жыл сайынғы негізде объектілерді жою құнын қайта есептеу салдарынан орын алады.

Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың талаптарына сәйкес топ кен орындарын қалпына келтіру жөніндегі іс-шараларды қаржыландыруға ақшалай қаражатты арнайы ұзақ мерзімді депозиттік шотқа аударады. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша арнайы депозиттік шотқа жинақталған аударымдар 33,371 миллион теңгені (2021 жыл: 21,963 миллион теңге) құрады (28-ескертпе).

Төменде міндеттемелердің баланстық құнын есептеу үшін негіз болған негізгі болжамдар келтірілген:

35. Кредиторлық берешек

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Байланысты тараптарға саудалық кредиторлық берешек 58,668 33,620
Саудалық кредиторлық берешек 39,794 29,302
Барлық қысқа мерзімді кредиторлық берешек 98,462 62,922
Өзге кредиторлық берешек 346 3,092
Байланысты тараптардың өзге кредиторлық берешегі 1 -
Барлық өзге кредиторлық берешек 347 3,092
Барлық қысқа мерзімді кредиторлық берешек 98,809 66,014

Топтың сауда және өзге де кредиторлық берешекке қатысты валюталық тәуекелге және өтімділік тәуекеліне ұшырағыштығы туралы ақпарат 40-ескертпеде ашылған.

36. Өзге міндеттемелер

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Ұзақ мерзімді
Сатып алушылармен шарттар бойынша міндеттемелер 2,746 2,564
Алынған аванстар 2,276 3,740
Алынған субсидиялардан болашақ кезеңдердің кірістері 1,820 1,356
Артықшылықты акцияларды ұстаушылар алдындағы міндеттемелер 265 265
Шығарылған қаржылық кепілдіктер 633 133
Тауар қарызы бойынша міндеттемелер - 13,461
Өзге міндеттемелер 1,573 1,901
Барлық ұзақ мерзімді өзге міндеттемелер 9,313 23,420
Қысқа мерзімді
Сатып алушылармен шарттар бойынша міндеттемелер 35,139 16,598
Тауарлық қарыздар бойынша міндеттемелер 19,147 99
Пайдаланылмаған демалыстар мен сыйлықақылар бойынша есептелген міндеттемелер 11,453 8,425
Уран своп келісімшарттары бойынша өтеуге берешек (4-ескертпе) 4,709 15,355
Бірлескен операциялар бойынша міндеттемелер 4,569 4,569
Еңбекақы бойынша қарыз 2,420 1,561
Әлеуметтік жарналар 1,795 1,301
Алынған аванстар 1,795 1,280
Байланысты тараптардан алынған аванстар 735 46
Шығарылған қаржылық кепілдіктер 653 90
Бақыланбайтын үлесі бойынша төленетін дивидендтер 259 263
Болашақ кезеңдердің кірістері 161 166
Әлеуметтік салаға аударымдар бойынша міндеттеме - 3,600
Өзге міндеттемелер 1,048 3,985
Барлық қысқа мерзімді өзге міндеттемелер 83,883 57,338
Тауарлық қарыздар бойынша міндеттемелер

2020 жылы топ жалпы сомасы 21.9 миллион АҚШ долларын құрайтын тауарлық қарыз шарты бойынша уран алды. Бастапқыда қайтару бойынша міндеттемелер 8,597 миллион теңге сомасына танылды. Кейіннен міндеттемелер уранның нарықтық бағалары мен валюта бағамдарының өзгеруіне сәйкес әділ құн бойынша бағаланды. 2022 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл ішінде қайта бағалаудан есептелген шығын 5,445 миллион теңгені құрады (2021 жыл: 2,872 миллион теңге). 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша Топ ұзақ мерзімді несиелерді қайта жіктеді қысқа мерзімді, өйткені өтеу мерзімі 2023 жылдың мамыры мен маусымына дейін. Топ өтеу мерзімін ұзартуға ниетті.

2022 жылдың 19 мамырында Топ Топ пен Genchi Global Limited арасындағы негіздемелік келісімге сәйкес жасалған ANU Energy OEIC Ltd компаниясынан жалпы сомасы 113.5 миллион АҚШ долларын құрайтын уран несиелерін алды (28-ескертпе). Бастапқыда қайтару бойынша міндеттемелер 49,089 миллион теңге сомасына танылды және кейіннен уранның нарықтық бағалары мен шетел валюталарының бағамдарының өзгеруіне сәйкес әділ құн бойынша бағаланды, 2022 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жылдағы қайта бағалаудан болған шығын 4,712 миллион теңгені құрады. 20 желтоқсанда топ қайтарылған күні әділ құны 53,802 миллион теңгені құрайтын қорларды қайтарды, бұл қайтарылған қорлардың құнынан 8,251 миллион теңгеге артық болды.

Уран қарыздарын әділ құн бойынша қайта бағалаудан болған залалдар, сондай-ақ ANU Energy OEIC Ltd. қайтарған қарыздың шығуынан түскен таза пайда пайда мен залал құрамында танылады және өзге де залалдар құрамында ұсынылады (15-ескертпе).

Уран қарыздары қазіргі тұрақсыз геосаяси жағдайға байланысты қазақстандық уранның батыс конверсиялық кәсіпорындарға уақтылы жеткізілуіне әсер етуі мүмкін логистикалық тәуекелдерді азайту үшін қажетті қорларды басқару жөніндегі Топтың әдеттегі саясатының бөлігі болып табылады.

Бірлескен операциялар бойынша міндеттемелер

Бірлескен операциялар бойынша міндеттемелер қатысушылардан кезең ішінде уранның тең мөлшерін сатып алуды талап ететін бірлескен операциялар шарттары бойынша Топтың міндеттемелерін білдіреді. 2021 жылы Топ тиісті көлемді толығымен сатып алған жоқ.

Топтың сатып алушылармен жасалған шарттар бойынша мынадай міндеттемелері бар:

Қазақстандық миллион теңгемен 2022 ж. 2021 ж.
Сатып алушылармен шарттар бойынша ұзақ мерзімді міндеттемелер 2,746 2,564
Шарт бойынша қысқа мерзімді міндеттеме - уран таблеткаларын сатып алушылармен жасалған шарттар бойынша алынған аванстар 35,139 16,598
37,885 19,162

Сатып алушылармен жасалған шарттар бойынша ұзақ мерзімді міндеттемелер бұл қосымша сатып алу үшін сатып алушылар берген құқық уран көлемі. Топ кірістер болашақ кезеңдерде, құқық пайдаланылған немесе оның ескіру мерзімі аяқталған кезде танылады деп күтеді.

Келісімшарттар бойынша қысқа мерзімді міндеттемелерге «Үлбі-ТВС» ЖШС-мен келісімшарттар бойынша 35,082 миллион теңге сомасына уран өнімі үшін аванстар кіреді (2021 жыл: 16,420 миллион теңге). 2022 жыл ішінде Топ 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 16,420 миллион теңге (2021 жыл: жоқ) мөлшерінде алынған аванстардың қалдығына енгізілген кірісті мойындады.

37. Шартты және шарттық міндеттемелер

Қазақстанның салық заңнамасын сақтау

Қазақстан Республикасындағы салық шарттары өзгеруге және дәйексіз қолдануға және түсіндіруге бейім.

Қазақстан заңнамасы мен салық салу практикасы үздіксіз даму жағдайында, сондықтан әртүрлі түсіндірулерге және кері күшке ие болуы мүмкін жиі өзгерістерге ұшырайды. Салық органдары салық жылы аяқталғаннан кейін бес жыл ішінде ретроспективті тексеру жүргізе алады.

Топ басшылығы оның тиісті заңнаманы түсіндіруі қолайлы және Топтың салықтық ұстанымы негізделген болады деп санайды. Топ басшылығының пікірінше, Топ осы шоғырландырылған қаржылық есептілікте қалыптастырылған резервтерден немесе ашулардан асатын ағымдағы және ықтимал салық талаптары бойынша айтарлықтай шығынға ұшырамайды.

(а) Трансферттік баға қалыптасуы

2021 жылы Топтың барлық өндіру кәсіпорындары бойынша тиісті қазақстандық салық органдары трансферттік баға белгілеу бойынша салықтық тексерулерді бастады, бірақ салық органдарының тексерулерін тоқтата тұруына байланысты 2022 жылғы 31 желтоқсанға аяқталмады. Осы тексерулер барысында салық органдары еншілес және тәуелді қоғамдардың сатып алу-сату шарттарына енгізілген кейбір көлік дифференциалдарын құжаттық растауға қызығушылық танытты. Заңнама, атап айтқанда, қазақстандық компанияларға халықаралық операцияларда пайдаланылған бағаларды есептеудің растайтын дәлелін сақтауды және қажет болған жағдайда ұсынуды талап етеді.

Компания трансферттік баға белгілеу бойынша 2016-2020 жылдар кезеңінде табыс салығын қосымша есептеу бойынша 5,754 миллион теңге мөлшерінде алдын ала сомаларды алды.

Бұдан басқа, салық органдары еншілес және тәуелді кәсіпорындар үшін Қытайдағы көлік дифференциалын құжаттамалық растау бөлігінде Топ үшін ортақ трансферттік баға белгілеу мәселесін көтерді, оның ең жоғары есептік тәуекел сомасы 2016-2022 жылдарға 10,764 миллион теңгені құрайды (2021 жыл: 9,135 миллион теңге). Топ Қытайға сату кезінде көлік дифференциалының растайтын құжаттамасын енгізу үшін 2021 жылы трансферттік баға әдіснамасына түзетулер енгізді, бірақ салық органдарының түсіндірмелеріне қатысты әлі де белгісіздік бар.

Бүгінгі күні бұл салықтық тексерулер аяқталған жоқ. Жоғарыда қарастырылған құжаттамаға қойылатын талаптарды алдын-ала бағалау мен түсіндіруге қатысты салық органдары қабылдаған позициялардың негізділігіне қатысты белгісіздік бар. Топ басшылығы, егер Топтың трансферттік баға белгілеу практикасына салық органдары қарсы болған жағдайда, ол өз ұстанымын негіздей алады деп санайды. Тиісінше, салық міндеттемесі танылған жоқ. Топ басшылықтың Топтың трансферттік баға белгілеу әдіснамасын сақтауын тексергеннен кейін 2016-2020 жылдарға жатпайтын 2022 жылы 7,298 миллион теңге мөлшерінде (2021 жыл: 5,371 миллион теңге) трансферттік баға белгілеу бойынша қосымша табыс салығын есептеп, мойындады.

(б) Топ кәсіпорындарын кешенді салықтық тексерулер

2021 жылы Топ кәсіпорындарының басым бөлігінде кешенді салықтық тексерулер жүргізілді, олардың нәтижелері 2021 жылғы 31 желтоқсанға жасалған қаржылық есептілікте көрсетілген. Топтың жекелеген кәсіпорындарында аяқталмаған кешенді салықтық тексерулер 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша аяқталды, тексерулердің нәтижелері 2022 жылғы 31 желтоқсандағы қаржылық есептілікте көрсетілген.

Бейрезиденттердің 2014-2018 жылдардағы табысынан төлем көзінен табыс салығын 2021 жылы аяқталған тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша «КАТКО» БК» ЖШС қосымша есептеулері 10,482 миллион теңге сомасында дивидендтер мен роялти және 9,441 миллион теңге өсімпұл төлеу бойынша КТС құрады. Қаржы министрлігінің апелляциялық комиссиясының шешімімен өсімпұл сомасы 5,358 миллион теңгеге дейін төмендетілді. 2022 жылы «КАТКО» БК» ЖШС сот органдарына шағымдануды жалғастырды және бірінші сатыдағы сот пен апелляциялық соттың шешімдерімен қосымша есептеу сомасы 15,761 миллион теңгеге төмендетілді. 2022 жылдың қарашасында Мемлекеттік кірістер департаменті апелляциялық сот шешімінің күшін жою үшін Жоғарғы сотқа шағым жіберді және мәселе қазіргі уақытта қаралуда. 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша кәсіпорын немесе топ бұл даулы бағалауларға қатысты ешқандай міндеттемелерді көрсетпеді.

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі келісімшарттық міндеттемелерді сақтау

Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың талаптарына сәйкес Топтың өндіруші кәсіпорындары оларда көрсетілген міндеттемелерді сақтауға міндетті. Жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттарда көзделген талаптарды сақтамау келісімшарттарды бұзуды, айыппұлдар мен өсімпұлдарды қоса алғанда, жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Жер қойнауын пайдалану туралы қолданыстағы заңнамаға сәйкес айыппұл төлеу қаржылық міндеттемелерді орындаудан босатпайды.

2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша кейбір кәсіпорындарда уранның толық өндірілмеуі заңнамада рұқсат етілген 20% шегінен асады, бұл стратегиялық материалдардың тапшылығына байланысты. Бұдан басқа, тау-кен өндіру кәсіпорындары жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша өздерінің қаржылық міндеттемелерін орындамады, бұл орындалмаған міндеттеме сомасының 1% немесе 2022 жылға 150200 миллион теңге мөлшерінде айыппұл санкцияларына әкеп соғуы мүмкін. Топ 2022 жылдың 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша қаржылық есептіліктегі қосымша міндеттемелерді мойындамады, өйткені ол қайта қаралған жұмыс бағдарламаларына сәйкес болашақ кезеңдердегі қаржылық міндеттемелерді өтеуді жоспарлап отыр.

Сақтандыру

Қазақстандағы сақтандыру қызметтерінің нарығы қалыптасу сатысында тұр және басқа елдерде таралған сақтандырудың көптеген нысандары әлі қол жетімді емес. 2021 жылдан бастап компания кәсіпорындарының мүлкін кездейсоқ және күтпеген тікелей физикалық әсер ету (жабдықтың бұзылуын/істен шығуын және өндірістегі үзілісті қоспағанда) салдарынан қаза болу, жоғалту немесе бүліну «тәуекелдерінен» сақтандырудың корпоративтік бағдарламасы іске асырылуда.

Компанияда өндіру қызметі мен өндіріске қатысты тәуекелдерді, оның ішінде авариялар немесе өндірістік процестер нәтижесінде мүлікке немесе қоршаған ортаға келтірілген залалға байланысты өндірістің тоқтап қалуынан немесе үшінші тұлғалар алдындағы міндеттемелерден келтірілген залалды толық сақтандыру өтемі болмайды.

Компания директорлар мен лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін сақтандыруды жүзеге асырады. Сақтандыру полистері компания менеджерлерінің оларды әдеттегі міндеттері шеңберінде қабылданған шешімдер мен әрекеттерден («болжамды теріс қылықтар») туындауы мүмкін талаптардан қорғау жауапкершілігін жабады. Полис шарттары сақтандыру сомасын жария етуге тыйым салады.

Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі міндеттемелер
Экологиялық кодекстегі өзгерістер

2021 жылы жаңа экологиялық кодекс (бұдан әрі – «Кодекс») күшіне енді. Кодекс қоршаған ортаға теріс әсер ететін объектілерді әсер ету деңгейіне қарай төрт санатқа бөлуді көздейді, бұл санаттардың әрқайсысына экологиялық талаптарды саралауды білдіреді. Қоршаған ортаға теріс әсер ететін объектілер операторларында Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес объектілерді пайдалану салдарын жою жөніндегі міндеттемелер туындайды.

Кодекстегі өзгерістер негізінен «Үлбі металлургия зауыты» АҚ (4-ескертпе), «SSAP» БК» ЖШС, «СКЗ-U» ЖШС және «Қызылқұм» ЖШС кіретін бірінші санаттағы өндірілмеген компанияларға қатысты болды. Бір жыл ішінде егжей-тегжейлі техникалық және коммерциялық бағалаудан кейін топ 2022 жылы объектілерді пайдалану салдарын жою жөніндегі міндеттемелерді мойындады (34-ескертпе).

Кодекске сәйкес «Үлбі металлургия зауыты» АҚ сияқты I санаттағы компанияларда мемлекетке 2024 жылғы шілдеге дейін резервтің толық сомасына қаржылық қамтамасыз етуді беру бойынша міндеттеме де туындайды (34-ескертпе). Қазіргі уақытта Топ басшылығы міндеттемені қаржыландыру әдісі мен мерзімдеріне қатысты құзыретті органдармен келіссөздер жүргізуде.

Міндеттемелерді бағалау нәтижесінде II-IV санаттағы өндірілмеген кәсіпорындарда есепті күнге айтарлықтай міндеттемелер болған жоқ.

Кепілдіктер

Кепілдіктер екінші Тарап өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда Топтың төлемдерді жүзеге асыру жөніндегі қайтарып алынбайтын міндеттемелерін білдіреді. Кейбір байланысты тараптарға берілген қаржылық кепілдіктер бойынша ең жоғары кредиттік тәуекел 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша 18,937 миллион теңгені (2021 жыл: 21,154 миллион теңге) құрады (8-ескертпе).

Кредиттік шарттардың талаптарын сақтау

Топ негізінен несиелер мен несиелерге байланысты белгілі бір шарттарды орындауы керек. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы және 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша топ кредиттік шарттарда көзделген талаптарды сақтады.

Сот талқылауы
«Инкай» БК» ЖШС-тың экологиялық талаптар бөлігіндегі әкімшілік құқық бұзушылығы

Экология департаменті ағынды сулардың рұқсат етілген нормасынан асып кеткені үшін ұйымға 1,639 миллион теңге көлемінде айыппұл салды. «Инкай» БК» ЖШС айыппұлды есептеуде қателіктер жіберілді деп санайды. «Инкай» БК» ЖШС айыппұл төлеп, Жоғарғы Сотқа бағалауға шағымдану туралы өтінішпен жүгінді.

38. Бақыланбайтын үлес

Төмендегі кестеде 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Топ үшін елеулі бақыланбайтын үлесі бар елеулі еншілес кәсіпорындар туралы ақпарат берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Тіркеу орны және негізгі қызмет орны Бақыланбайтын үлестің пайызы Бақыланбайтын үлеске келетін пайда/залал Еншілес кәсіпорындағы жинақталмаған үлестер
Еншілес кәсіпорынның атауы
«Үлбі металлургия зауыты» АҚ Қазақстан 5.67% 819 8,088
«Аппақ» ЖШС Қазақстан 35% 8,029 15,449
«Инкай» БК» ЖШС Қазақстан 40% 48,497 129,891
«Хорасан-U БК» ЖШС Қазақстан 50% 24,044 112,584
«Байкен-U» ЖШС Қазақстан 47.5% 17,452 77,558
«Орталық» ӨК» ЖШС Қазақстан 49% 26,195 42,730
«Волковгеология» АҚ Қазақстан 1.04% (121) 159
Барлығы 124,915 386,459

Төмендегі кестеде 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша топ үшін елеулі бақыланбайтын үлесі бар елеулі еншілес кәсіпорындар туралы ақпарат берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Тіркеу орны және негізгі қызмет орны Бақыланбайтын үлестің пайызы Бақыланбайтын үлеске келетін пайда/залал Еншілес кәсіпорындағы жинақталмаған үлестер
Еншілес кәсіпорынның атауы
«Үлбі металлургия зауыты» АҚ Қазақстан 5.67% 568 7,491
«Аппақ» ЖШС Қазақстан 35% 4,614 11,113
«Инкай» БК» ЖШС Қазақстан 40% 45,556 123,120
«Хорасан-U БК» ЖШС Қазақстан 50% 11,839 110,290
«Байкен-U» ЖШС Қазақстан 47.5% 9,034 60,106
«Орталық» ӨК» ЖШС Қазақстан 49% 7,780 34,857
«Волковгеология» АҚ Қазақстан 3.38% (138) 281
Барлығы 79,253 347,258

Осы еншілес кәсіпорындар бойынша жинақталған қаржылық ақпарат төмендегі кестеде келтірілген:

Қазақстандық миллион теңгемен «Үлбі металлургия зауыты» АҚ «Аппақ» ЖШС «Инкай» БК» ЖШС «Байкен-U» ЖШС «Хорасан-U БК» ЖШС «Орталық» ӨК» ЖШС «Волковгеология» АҚ
2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж. 2022 ж. 2021 ж.
Қысқа мерзімді активтер 112,643 74,957 24,853 17,164 133,314 108,441 86,830 44,227 90,905 89,727 59,750 54,052 9,097 8,042
Ұзақ мерзімді активтер 42,479 37,032 27,752 20,538 215,967 216,565 (6,629) (5,060) (14,560) (16,990) (4,781) (8,569) (15,954) (7,820)
Қысқа мерзімді міндеттемелер (57,444) (31,240) (4,088) (2,880) (11,812) (11,199) (19,529) (18,733) (33,004) (34,049) (4,329) (3,573) (162) (91)
Ұзақ мерзімді міндеттемелер (14,355) (5,390) (4,218) (2,910) (34,053) (35,022) 163,443 126,703 225,331 220,742 87,204 71,138 4,189 8,185
Капитал, соның ішінде 83,323 75,359 44,299 31,912 303,416 278,785 85,885 66,597 112,747 110,452 44,474 36,281 4,030 7,904
Топтың меншікті капиталы 75,235 67,868 28,850 20,799 173,525 155,665 77,558 60,106 112,584 110,290 42,730 34,857 159 281
Бақыланбайтын үлес 8,088 7,491 15,449 11,113 129,891 123,120
Түсім 121,435 60,254 45,050 30,902 165,966 131,866 74,579 49,981 90,156 63,117 95,240 59,195 29,742 23,513
Тозу және амортизация (2,066) (1,924) (4,084) (3,184) (11,812) (10,913) (11,921) (12,694) (14,823) (13,842) (6,490) (4,971) (1,503) (1,424)
Оның ішінде түзетулердің әділ құнға дейінгі амортизациясы - - - - (3,088) (2,205) (5,996) (6,985) (8,588) (8,868) - - - -
Қаржылық кірістер 855 360 576 278 633 127 619 340 217 116 26,375 8,045 61 22
Қаржылық шығыстар (1,864) (467) (428) (218) (1,114) (359) (244) (69) (203) (72) (26,469) (8,186) (85) (319)
Табыс салығы (4,165) (2,606) (5,688) (3,932) (26,047) (20,547) (11,082) (6,219) (14,162) (8,584) (13,982) (7,218) 69 61
Оның ішінде түзетулердің амортизациясынан әділ құнға дейінгі салықтық әсер - - - - 616 441 1,202 1,404 1,718 1,774 - - - -
Бағамдық айырма бойынша таза пайда 953 488 229 12 1,542 404 529 91 3,729 613 1,686 56 (4) -
(Құнсыздану)/құнсыздануды қалпына келтіру 1,054 (198) (20) 9 - (478) 57 (164) - - (41) 22 (18) 60
Жыл ішіндегі пайда/(шығын) 12,699 5,606 22,940 13,183 96,995 76,693 36,740 19,019 48,089 23,679 53,458 27,016 (4,844) (1,511)
Компанияның акционерлеріне қатысты пайда 11,880 5,038 14,911 8,569 48,498 31,137 19,288 9,985 24,045 11,840 27,263 19,236 (4,723) (1,373)
Бақыланбайтын үлеске жататын пайда 819 568 8,029 4,614 48,497 45,556 17,452 9,034 24,044 11,839 26,195 7,780 (121) (138)
Жыл ішіндегі пайда 12,699 5,606 22,940 13,183 96,995 76,693 36,740 19,019 48,089 23,679 53,458 27,016 (4,844) (1,511)
Жыл ішіндегі өзге де жиынтық кіріс/(шығын) (726) 16 (7) 1 - - - (8) - - (11) 2 (16) (9)
Жыл ішіндегі жиынтық кіріс/ (шығын) жиыны 11,973 5,622 22,933 13,184 96,995 76,693 36,740 19,011 48,089 23,679 53,447 27,018 (4,860) (1,520)
Бақыланбайтын қатысу үлестеріне жарияланған дивидендтер 177 360 3,691 2,879 41,727 17,117 - 6,225 21,750 - 18,316 - 1 1
Ақша қаражатының таза түсімі/ (шығуы):
операциялық қызметтің 9,777 7,561 18,166 13,376 87,391 26,366 27,041 13,777 48,124 12,606 40,252 17,440 1,719 109
инвестициялық қызметтің (2,383) (2,838) (10,287) (6,160) (10,649) (8,894) (7,433) (3,585) (13,525) (8,557) (12,488) (2,527) (3,837) (1,057)
қаржылық қызметтің (4,023) (3,812) (10,547) (8,278) (75,305) (28,832) - (11,869) (47,000) (3,504) (37,382) (3) 2,791 750
Ақша қаражатының таза түсімі/ (жұмсалуы) 3,371 911 (2,668) (1,062) 1,437 (11,360) 19,608 (1,677) (12,401) 545 (9,618) 14,910 673 (198)

«Инкай» БК» ЖШС мен Топтың бақылаусыз қатысу үлесі арасында пайданы бөлуге «Инкай» БК» ЖШС дивидендтерін бөлу әсер етеді. Дивидендтерді бөлу қатысу үлесі негізінде емес, Тараптар арасындағы келісімге түзетуге сәйкес жүргізіледі. 2021 бойынша дивидендтер бақыланбайтын қатысу үлесі мен компания арасында тиісінше 59.4% және 40.6%, 2022 жылға сәйкесінше 50% және 50% мөлшерінде бөлінді. Бұл түзетуді Тараптар 2021-2022 жылдары өндірістің 20%-ға қысқаруына байланысты бақыланбайтын қатысу үлесінің шығындарын өтеу үшін келісті. Тиісінше, Топқа тиесілі пайдадан 2022-2020 жылдардағы бақыланбайтын қатысу үлесіне жататын пайдаға қайта жіктелген сома 30,556 миллион теңгені құрады (20212020 жылдар: 20,857 миллион теңге).

39. Негізгі еншілес кәсіпорындар

Осы шоғырландырылған қаржылық есептілікке мынадай еншілес кәсіпорындар кіреді: Осы

Қызмет түрі Иелену үлесі
2022 ж. 2021 ж.
«KAP Technology» ЖШС Байланыс қызметтерін көрсету 100% 100%
«Qorgan Security» ЖШС Күзет қызметтерін көрсету 100% 100%
«Qorgan Security» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 65% 65%
«Үлбі металлургия зауыты» АҚ Уран материалдарын өндіру және қайта өңдеу, сирек металдар мен жартылай өткізгіш материалдар өндірісі 94.33% 94.33%
«Волковгеология» АҚ Уран кен орындарын геологиялық барлау және зерттеу, бұрғылау жұмыстарын, радиоактивтілік деңгейлерінің, экологиялық жағдайлардың мониторингін жүзеге асыру 98.96% 96.62%
«Жоғары технологиялар институты» ЖШС Ғылыми-зерттеу, жобалау-конструкторлық, тәжірибелік-конструкторлық және инжинирингтік консультациялық қызметтер көрсету 100% 100%
«Орталық» ӨК» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 51% 51%
«РУ-6» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 100% 100%
«Қазатомөнеркәсіп-SaUran» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 100% 100%
«Kap logistics» ЖШС (бұрынғы «Сауда-көлік компаниясы» ЖШС) Кешенді материалдық-техникалық қамтамасыз ету және көліктік-экспедициялық қызмет көрсету 99.9999% 99.9999%
Kazakatom TH AG Уранды іске асыру үшін маркетингтік функцияны жүзеге асыру, қаржы қаражатын, тауарлар мен құқықтарды инвестициялау және әкімшілендіру 100% 100%
«Инкай» БК» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 60% 60%
«Байкен-U» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 52.5% 52.5%
«Хорасан-U» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 50% 50%

Осы шоғырландырылған қаржылық есептілік мынадай бірлескен операцияларды қамтиды:

Қызмет түрі Иелену үлесі
2022 ж. 2021 ж.
«Қаратау» ЖШС Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 50% 50%
«Ақбастау» БК» АҚ Уран өнімдерін барлау, өндіру, өңдеу және өткізу 50% 50%
Energy Asia (BVI) Limited (EAL) Коммерциялық және инвестициялық қызмет 50% 50%

Швейцарияда орналасқан Kazakatom TH AG және Виргин аралдарында тіркелген EAL қоспағанда, барлық кәсіпорындар Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген және өз қызметін жүзеге асырады.

«Орталық» ӨК» ЖШС-дегі бақыланбайтын үлестің 49% сату

Топ пен China General Nuclear Power Group, CGNPC, Үлбі металлургия зауытының аумағында орналасқан «Үлба-ТВС» ЖШС жылу бөлетін құрастырмалар шығаратын зауыт салу туралы келісті (26-ескертпе) (39-ескертпе). Бұл ретте CGNPC «Үлба-ТВС» ЖШС өнімін сатып алуға кепілдік берді, ал оның орнына топ «Орталық» ӨК» ЖШС-дегі (39-Ескертпе) CGNPC немесе оның үлестес компаниясына үлесінің 49% сатуға келісті.

2021 жылғы сәуірде сатып алу-сату шартына қол қойылды, онда «Орталық» ӨК» ЖШС-дегі үлестің 49% бағасы тәуелсіз бағалаушының әділ құнын бағалау негізінде 435 миллион АҚШ доллары (186,437 миллион теңгеге баламалы) мөлшерінде айқындалды.

2021 жылғы 22 шілдеде «Орталық» ӨК» ЖШС үлесін сату барлық мемлекеттік рұқсаттарды алғаннан кейін және сатып алу-сату шартының барлық алдын ала талаптарын орындағаннан кейін аяқталды.

Топ басшылығы Топтың «Орталық» ӨК» ЖШС-ні бақылауды сақтайтынын анықтады, өйткені Топтың кәсіпорынның өндірістік қызметін басқаруға және алынған пайда мөлшеріне әсер етуге айтарлықтай құқығы бар.

Қазақстандық миллион теңгемен
2021 жылғы 22 сәуірдегі бағам бойынша өткізу бағасы 186,437
Бағамдық айырмадан шығынды шегеру (579)
Алынған сыйақы 185,858
Қатысу үлесі шығып қалған күнгі еншілес ұйымның таза активтері 55,258
Бақыланбайтын иелену үлесі, 49% 27,076
2021 жылғы 22 сәуірдегі бағам бойынша өткізу бағасы 186,437
Минус бақыланбайтын үлес (27,076)
Минус Корпоративтік табыс салығы (33,466)
Компанияның меншік иелеріне қатысты капиталдағы ұлғаю 125,895

Топ пен CGNM және оның үлестес кәсіпорындары (CGNM тобы) арасындағы бірлескен қызмет сату және қоңырау шалу опцияларын қамтитын коммерциялық келісіммен реттеледі.

Опцион колл Топқа мынадай оқиғалардың бірі басталғаннан кейін CGNM тобынан «Орталық» ӨК» ЖШС және «ҮлбіТВС» ЖШС қатысу үлестерін өз атына сатуды талап ету құқығын береді: (1) «Орталық» ӨК» ЖШС және «Үлбі-ТВС» ЖШС қатысушылары ретінде CGNM тобы мен Топ шешіміне қатысты күрделі жағдай, (2) CGNM тобы «Үлбі-ТВС» ЖШС қатысу үлесін иеленуді тоқтатады, (3) CGNM тобы тарату туралы хабарлама береді, (4) CGNM тобы «ҮлбіТВС» ЖШС коммерциялық шарттарын айтарлықтай бұзды және оларды жойған жоқ, (5) «Үлбі-ТВС» ЖШС бірінші тапсырысты орналастырғаннан кейін 24 ай ішінде отын таблеткаларын жөнелтуді қоса алғанда, CGNM тобының міндеттемелерін орындамауына байланысты көрсетілген күні жоспарланған іс-қимылдардың кез келгенін аяқтамағанда. CGNM тобының орын алған оқиғаны жоюға опционды сатуға дейін 60 күні бар. Опцион колл опционы акциялардың әділ құны бойынша опционды іске асыру туралы хабарламаны алған күнге сатылады.

Опицон пут CGNM тобына Топтан «Орталық» ӨК» ЖШС және «Үлбі-ТВС» ЖШС қатысу үлестерін келесі оқиғалардың бірі басталғаннан кейін сатып алуды талап ету құқығын береді: (1) «Орталық» ӨК» ЖШС және «Үлбі-ТВС» ЖШС қатысушылары ретінде CGNM тобы мен тобының шешіміне қатысты күрделі жағдай, (2) CGNM тобы «Орталық» ӨК» ЖШС қатысу үлесін иеленуді тоқтатқан жағдайда, (3) Топ тарату туралы хабарлама береді, (4) Топ «Үлбі-ТВС» ЖШСнің коммерциялық шарттарын елеулі түрде бұзды және оларды жойған жоқ, (5) «Үлбі-ТВС» ЖШС бірінші тапсырысты орналастырғаннан кейін 24 ай ішінде отын таблеткаларын жөнелтуді қоса алғанда, компанияның міндеттемелерін орындамауына байланысты көрсетілген күні жоспарланған іс-қимылдардың кез келгенін аяқтамаған жағдайда. Топта болған оқиғаны жою үшін опцион орындалғанға дейін 60 күн бар. Пут опционы опционды іске асыру туралы хабарламаны алған күнге акциялардың әділ құны бойынша іске асырылады. Жоғарыда аталған пут және колл опциондарына қатысты туынды құралдарды бағалауға қатысты Топ мұндай құн маңызды емес деген қорытындыға келді, өйткені ереуіл бағасы акциялардың әділ құнымен анықталады.

Топ жоғарыда аталған қоңырау шалу және қою опцияларының қаржылық есептілікке әсерін қарастырды. Атап айтқанда, топ ХҚЕС 32 талабына сәйкес өтеу сомасының таза келтірілген құнына тең сомада қаржылық міндеттемелерді тану пут опционының болуы талап етіле ме, жоқ па деген мәселені қарастырды. Операция күніне және 2021 жылғы 30 қыркүйекке Топ егер «Орталық» ӨК» ЖШС 2021 жылғы 31 желтоқсанға дейін «Жалпақ» кен орнында жер қойнауын пайдалануға жаңа келісімшарт алмаса, CGNM-ге Топтан осы тұлғаның «Орталық» ӨК» ЖШС-ге қатысу үлесін сатып алу күніне әділ құны бойынша сатып алуды талап ету құқығын беретін «Орталық» ӨК» ЖШС-дегі үлесінің 49% сату-сатып алу шартының талаптарына сәйкес 185,210 миллион теңге мөлшеріндегі міндеттемені мойындады. Топ бұл жер қойнауын пайдалану келісімшартын алу Топтың бақылауынан тыс екенін бағалады. Жер қойнауын пайдалану келісімшарты 2021 жылдың 14 желтоқсанында алынды және сәйкесінше міндеттемені тану тоқтатылды. Бастапқы тану күні мен өтеу күні арасында әділ құнға айтарлықтай өзгерістер болған жоқ.

2022 және 2021 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Топ ХҚЕС (IAS) 32 талаптарына сәйкес «Орталық» ӨК» ЖШС акцияларын сатып алу бойынша қаржылық міндеттемені мойындамады, өйткені басшылық жоғарыда аталған акцияларды сатып алуды талап ететін шарттар Топтың бақылауында деп санайды, яғни Топтың төлем жасауға сөзсіз міндеттемелері жоқ.

Еншілес кәсіпорындардағы 100% қатысу үлесін іске асыру-KazPV жобасы

2021 жылғы 10 маусымда Топтың «Kazakhstan Solar Silicon» ЖШС-дағы барлық қатысу үлесін сату шартына қол қойылды. Сату 323 миллион теңге мөлшерінде толық төлем алғаннан кейін 2021 жылғы 12 шілдеде аяқталды.

2021 жылғы 16 шілдеде «Astana Solar» ЖШС-ғы Топтың барлық қатысу үлесін сатуға шартқа қол қойылды және 2021 жылғы 23 тамызда шарт бойынша толық төлем алғаннан кейін қабылдау-тапсыру актісіне қол қойылды. Алынған төлем 380 миллион теңгені құрады.

2021 жылғы 26 қазанда «MK Kazsilicon» ЖШС-те Топтың барлық қатысу үлесін сатуға келісімшартқа қол қойылды. 19 қарашада шарт бойынша толық төлем алғаннан кейін қабылдау-тапсыру актісіне қол қойылды. Алынған төлем 652 миллион теңгені құрады.

KazPV еншілес ұйымдарын өткізуден алынған сыйақының жалпы сомасы сату күніне 1,355 миллион теңгені минус 16 миллион теңге ақшалай қаражатты және олардың шығарылған еншілес ұйымдардың баламаларын құрады.

«Қазатомөнеркәсіп-Даму» ЖШС тарату

2021 жылдың сәуір айында Топ «Қазатомөнеркәсіп-Даму» ЖШС таратты. Тарату нәтижесінде Топ 2,254 миллион теңгеге қосымша төленген капиталды және 377 миллион теңгеге бақыланбайтын үлеске жататын жинақталған залалды есептен шығарды.

40. Қаржылық тәуекелдерді басқару

Қаржы құралдарына қатысты есеп саясаты мен ашу қаржы құралдарының мынадай сыныптарына қолданылады:

Қазақстандық миллион теңгемен Ескертпе 2022 ж. 2021 ж.
Қаржылық активтер
Сауда дебиторлық берешек 27 258,631 220,024
Банктердегі ағымдағы шоттар 31 131,248 138,844
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты 28 44,967 18,081
Талап етілгенге дейінгі салымдар 28 38,274 22,338
Борыштық бағалы қағаздарға инвестициялар 28 9,274 4,986
ANU Energy - ге Инвестициялар 28 17,066 -
Басқа да дебиторлық берешек 27 12,290 114
Байланысты тараптарға берілген қарыздар 28 6,027 8,850
Мерзімді депозиттер 28 946 43,220
Кассадағы ақша қаражаты 31 14 8
Өзгесі 28 1,785 783
Барлық қаржылық активтер 520,506 457,248
Қаржылық міндеттемелер
Облигациялар 33 107,316 78,503
Сауда және өзге де кредиторлық берешек 35 98,809 66,014
Банктік несиелер 33 23,953 -
Вексель бойынша қысқа мерзімді міндеттемелер 33 7,002 10,514
Шығарылған қаржылық кепілдіктер 36 1,286 133
Артықшылықты акцияларды ұстаушылар алдындағы міндеттемелер 36 265 265
Басқа қатысушыларға төленетін дивидендтер 36 259 263
Жалдау бойынша міндеттемелер 33 173 291
Тарихи шығындар бойынша міндеттемелер 36 - 437
Әлеуметтік салаға аударымдар бойынша міндеттеме 36 - 3,600
Барлық қаржылық міндеттемелер 239,063 160,020

Қаржылық тәуекелдерге несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі және нарықтық тәуекел (валюталық тәуекел, пайыздық тәуекел және баға тәуекелі) жатады. Тәуекелдерді басқару жөніндегі Топтың саясаты Топ ұшырайтын тәуекелдерді анықтау және талдау, тәуекелдің жол берілетін шекті мәндерін және бақылаудың тиісті тетіктерін белгілеу мақсатымен, сондай-ақ тәуекелдерді мониторингтеу және белгіленген шектеулерді сақтау үшін әзірленді. Тәуекелдерді басқару саясаты мен жүйелері нарық жағдайлары мен топ қызметінің өзгеруіне байланысты өзгерістер енгізу қажеттілігі тұрғысынан үнемі талданады. Топ тәуекелдерді басқару процесінде ішкі саясат пен рәсімдердің орындалу мониторингінің тиісті жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.

Осы ескертпеде Топтың көрсетілген тәуекелдердің әрқайсысына ұшырағыштығы туралы, Топтың мақсаттары, оның саясаты және қаржылық тәуекелдерді бағалау мен басқару рәсімдері туралы және Топтың капиталды басқаруға тәсілдері туралы ақпарат берілген. Сандық сипаттағы қосымша ақпарат осы шоғырландырылған қаржылық есептіліктің бүкіл мәтіні бойынша ашылады.

Директорлар кеңесі Топтың мақсаттарын қоюға және тәуекелдерді басқару саясатын бекітуге жауапты. Басқарма тәуекелдерді басқару саясатын іске асыруға және тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін ұйымдастыруға жауапты. Тәуекелдерді басқару комитеті оның орындалуына жауап береді және басқарма мен басқарма алдында өз жұмысы туралы үнемі есеп береді.

Кредиттік тәуекел

Топ несиелік тәуекелге бейім, атап айтқанда тараптардың бірі өз міндеттемелерін орындамау арқылы екінші тарапқа қаржылық шығын келтіру қаупі. Кредиттік тәуекелге бейімділік Топтың төлемді кейінге қалдыру және қаржылық активтер пайда болатын контрагенттермен басқа мәмілелер жасау шарттарында өнімді сатуы нәтижесінде пайда болады. Несиелік тәуекел, негізінен, Топтың сатып алушылардың дебиторлық берешегімен, қолма-қол ақшамен және олардың баламаларымен, мерзімді депозиттермен, бағалы қағаздарға салынған салымдармен және байланысты тараптарға берілген несиелермен байланысты.

Қаржылық активтердің баланстық құны және қаржылық кепілдіктердің номиналды құны (37-ескертпе) Топтың кредиттік тәуекелге ұшырауының ең жоғары дәрежесін көрсетеді.

Төменде 2022 жылғы 31 желтоқсандағы Топтың қаржылық активтері орналастырылған қаржы институттарының несиелік рейтингі туралы ақпарат берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Рейтингпен Standard & Poor’s AАА - А- Рейтингпен Standard & Poor’s ВВВ+ - ВBB- Рейтингпен Standard & Poor’s ВВ+ - В- Барлығы
Банктердегі ағымдағы шоттар 33,291 17,183 80,774 131,248
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты 9,908 2,842 32,217 44,967
Талап етілгенге дейінгі салымдар 2,968 3,216 32,090 38,274
Мерзімді депозиттер - - 946 946
Борыштық бағалы қағаздарға инвестициялар - 9,274 - 9,274
Барлығы 46,167 32,515 146,027 224,709

Төменде 2021 жылғы 31 желтоқсандағы Топтың қаржылық активтері орналастырылған қаржы институттарының несиелік рейтингі туралы ақпарат берілген:

Қазақстандық миллион теңгемен Рейтингпен Standard & Poor’s AАА - А- Рейтингпен Standard & Poor’s ВВВ+ - ВBB- Рейтингпен Standard & Poor’s ВВ+ - В- Барлығы
Пайдалануға шектелген ақша қаражаты 7,449 1,206 9,426